Ontknoping 4
Spijt is altijd jammer. – Drentse B&B gastvrouw.
Obsession is a young mans game. -The prestige. Christopher Nolan.
Als we elkaar kwijtraken vinden we elkaar wel weer. - Overhoorde Koninginnedagafspraak.
Every breath that’s in your longs is a tiny little gift to me.- Jack White.
Truth doesn’t make a noise. - Jack White.
Schone maar lege handen: daar heeft niemand iets aan. – Jolande Sap na Kunduz begrotingsaccoord.
If you could say it in words there would be no reason to paint . - Edward Hopper.
Ik doe nu geen beloftes, want ik heb het te druk met het nakomen ervan. - Citizen Kane – Orson Welles.
Jazz is musical whanking. If you want to whank yourself take your hand not your sax. – The Commitments.
Alleen idioten verliezen nooit. - Arno Geiger.
Het leven is als een voetbalwedstrijd. Je moet gewoon meer geluk scoren dan dat je ellende incasseert. De aanval is de beste verdediging. Je kunt het best op de helft van de tegenstander spelen. – erikgveld
Instead of an intellect I find a metronome. - Judy Garland tegen Van Johnson.
I want love to roll me over slowly, stick a knife inside me and twist it all around. – Jack White
I’m alive except on the inside. – Craig Finn
Dictators don’t expose violence, they hide it. – Anri Sala.
The easy is getting harder everyday. – Iris Dement.
The only time I’m lonely is when others are around. – Dawes.
It might be lonely at the top but it’s a bitch at the bottom. – Jamie Johnson.
Het heden is een moment dat zich bevindt tussen 2 oneindigheden: het verleden en de toekomst. – Reisgenoot Ruud
Marokkanen drinken geen wijn, ze proeven het. – Reisgids Claudia
Volgens de Koran werkt bidden in een groep 72 keer beter dan zelfstandig bidden. – Reisgids Claudia
In Marokko bidt 20 % maar 1 keer per week. Slechts 2 % bidt 5 x per dag. – Lokale Gids in Marrakech
De dromedarissen kijken zo arrogant omdat alleen zij de honderdste naam van Allah weten.- Reisgids Claudia
Never apologise, it’s a sign of weakness. – John Wayne in She wore a yellow ribbon.
Serieuse mensen zijn nooit serieus. – Il conformista – Bertolucci
10 x Marokko
1. Chellah in Rabat
2. Midden Atlas tussen Rabat en Meknès
3. Oase van Tenerhir
4. Ksar Ait Ben Haddou
5. tussen de Tizi-n-Tichlapas en Marrakech
6. Place Jemaa el Fna in Marrakech
7. Portugese Cisterne in El Jadida
8. Essaouira
9. Essaouira
10. Moskee van Hassan II in Casablanca
Jennifer Lawrence
Tijdens de kerstdagen van 2010 las ik een tussendoortje (tussen Freedom en 1q84 deel 2) dat twee jaar later zou resulteren in een verjaardagscadeau en een potentiële 11de filmvrouw. Hoe is het zo gekomen?
Mijn ontknopingsketting begint eigenlijk al een jaar eerder. In 2009 tipt de jaarlijkse Hotlist van Rolling Stone The Hunger Games van Suzanne Collins. De trilogie wordt in Amerika langzaamaan een sensatie. Een jaar later zet ik het eerste deel op mijn Sinterklaasverlanglijstje. Zoals meestal heeft dat niet veel resultaat. Het lijkt er vaak meer op dat de Sint in al zijn wijsheid mijn wensen juist niet honoreert. Meteen na de grote dag bestel ik dus maar zelf het eerste deel voor € 7 bij Play.com en vlak voor de kerstdagen valt de envelop op mijn deurmat. Vanwege de weinige woorden per bladzijde wordt het een pageturner eerste klas die ik in een voor mijn doen korte tijd van 3 dagen uitlees. De pocket oogt normaal van omvang maar bevat betrekkelijk weinig tekst: 450 pagina’s van 250 woorden geeft in totaal slechts 112.500 woorden.
Suzanne Collins (1962) heeft na een aantal kinderboeken in 2008 het eerste deel van The Hunger Games uitgegeven. Deel 2 en 3 volgen snel daarop in 2009 en 2010. Ik vermoed dat de trilogie nog net onder de jongerenliteratuur valt. Toch schaart Times Magazine haar in 2010 bij de meest invloedrijke personen. Het is een van mijn zeldzame boeken die in de eerste persoon tegenwoordige tijd zijn geschreven. In één lange monoloog vertelt de 16-jarige vrouwelijke hoofdpersoon Katniss Everdeen wat haar overkomt en wat ze denkt. Heerlijk om haar logica en associaties zo direct te volgen. Niets is zo mooi als een wakkere geest die als trapeze-artiest door de piste van de geest buitelt. Dan ontdek je weer even hoe direct boeken kunnen zijn. Ze verplaatsen de lezer veel meer dan films naar het centrum van de handeling.
Het verhaal speelt in een toekomstig Amerika waar als vervanging van oorlog The Hunger Games zijn uitgevonden. Ieder jaar worden per loting in alle 12 districten een meisje en jongen tussen 14 en 21 geselecteerd voor een Reality Media Event dat standaard hoge kijkcijfers haalt. In een arena landschap zullen zij tot de dood strijden tot er maar 1 winnaar overblijft. De spelleiding en de sponsors kunnen de strijd manipuleren om de kijkcijfers te waarborgen. Vanwege de schrijfstijl in de eerste persoon weet de lezer natuurlijk vanaf het begin wie de winnaar wordt. Maar de manier waarop blijft origineel en leuk om te volgen. De gedachtengang van de hoofdpersoon is heerlijk nuchter en doelgericht.
Na haar overwinning heeft de staat echter geen behoefte aan een eigenwijze winnares. In deel 2 en 3 wordt beschreven hoe ze in het politieke net verstrikt raakt. Ik vind het echter na deel 1 wel genoeg geweest. Dit was een mooi klein en afgerond thema.
De schrijfstijl van Suzanne Collins is zo beeldend en direct dat je eigenlijk al een filmscenario leest. Drie jaar later is het zover. Gary Ross mag $ 78 miljoen uitgeven om deel 1 te verfilmen. Hij houdt zich heel netjes aan het boek. Suzanne Collins heeft ook aan het scenario meegeschreven. En zij hebben succes. Al in het openingsweekend heeft de film alleen al in Amerika $150 miljoen opgebracht. Het is nog nooit voorgekomen dat een vrouwelijk actieheld zo’n groot financieel succes wordt.
En de recensies zijn ook best goed. Gemiddeld scoort de film 4 uit 5 sterretjes. (De recensie-site Rotten Tomatoes berekent 85% voor de kritiek en 85 % voor de bezoekers.) Normaal kan ik een nieuwe film pas zien als de dvd na ca. 1,5 jaar in de € 5 tot € 7 regionen daalt. Mijn beleving komt dit keer sneller dan verwacht. Mijn dochter stelt voor om de film als verjaardagscadeau te gaan bekijken. Dus op 17 april zitten we om 11:00 vol verwachting in een lege filmzaal. Wel wat vreemd maar het zou kunnen dat we enigen zijn. Als na 10 minuten nog steeds geen voorprogramma start gaan we informeren. Gelukkig kunnen we net op tijd verkassen naar de met 15 personen gevulde juiste zaal waar na een minuut de aftiteling start. Ik beleef een schaalvergroting in mijn kijkbeleving. Na al mijn thuisfilms op het flatscreen (1 m) eindelijk weer eens een groot scherm (30 m) met luid bebast geluid. We zitten perfect middenin de zaal met de ooghoogte in het hart van het scherm.
Gary Ross vertelt het verhaal voornamelijk in kort opeenvolgende close-ups.Voor een deel zijn die dan ook nog bibberig met een handheld camera gefilmd. De Average Shot Length is vermoedelijk minder dan 1 seconde. (Otto Preminger haalde in de jaren ’50 de 15 seconden.) Daarbij verschuift de scherptefocus ook nog over het beeld. Steeds wordt er op een detail scherpgesteld of verschuift de scherpte voortdurend over het beeld. Bij een B film denk je snel dat dit gefragmenteerde filmen met veel sprekende hoofden een financiële kwestie is. Maar bij een budget van $78 miljoen en het ontbreken van dure sterren moeten andere overwegingen een rol hebben gespeeld. De film zal wel bewust op de leeftijdgrens van 12 zijn gehouden. Zijn daarom de beelden verknipt om de actiescènes te ontdoen van hun geweld? Of wil men het onverwachte benadrukken? Wil men dat de kijker net zo verrast en onzeker wordt als de hoofdpersoon? Te veel vragen waar we alleen naar kunnen raden. Persoonlijk zou het wel iets trager mogen zodat ik meer van mijn eenmalige grote schermformaat kan genieten. Mooie ruimtelijke beelden in rust waar meerdere onderwerpen tegelijk aan bod komen en waartussen de korte actiescènes beter uitkomen. Die actiedetails dan ook werkelijk tonen en niet eruitsnijden zodat er alleen maar een indruk van een gevecht is. (Of natuurlijk zoals in de jaren 40 de actie buiten beeld laten plaatsvinden en alleen de reactie van de beschouwers vastleggen). De wensen van een man op leeftijd die graag geniet van esthetisch mooie beelden zijn niet aan de moderne tijd besteed. De film is duidelijk gemaakt voor de jeugdige kijkers die zich tot het verhaal beperken. Dat wordt goed en duidelijk verteld. Met onze voorkennis van het boek is het verhalend effect natuurlijk moeilijk in te schatten. Al helemaal omdat de film het boek zo netjes volgt.
Pas na het aanschouwen van de film vindt de ontknoping plaats in de persoon van hoofdrolspeelster Jennifer Lawrence. Met groot gemak steelt ze de show als de eigenzinnige stoicijnse Katness die haar hoofd koel houdt en alle tegenslagen te boven komt. Ze is een verbeterde versie van René Zellweger (knapper) en Scarlett Johansson (groter). Haar aanwezigheid overstijgt het acteren. Zij speelt niet maar is gewoon haar personage. Haar ogen voldoen om alle nodige emoties uit te drukken.
Jennifer Lawrence (1990) komt uit Kentucky en heeft nooit acteerlessen gevolgd. Ze is dus een natuurtalent dat met weinig woorden recht op haar doel afgaat. In korte tijd heeft ze al in een aantal respectabele films gespeeld. Toch is haar acteerbereik nog niet duidelijk. Ben echt benieuwd hoe ze in een komedie zal presteren. Vanwege haar leeftijd speelde ze tot nu vooral de oudste dochter die de functie van de moeder moet overnemen en de overige jongere kinderen van het gezin moet aansturen. Ze doet dat resoluut en liefdevol. Het duidelijk bepalen van haar grenzen getuigt van grote volwassenheid. Toen haar de hoofdrol in een commerciële actiefilm als The Hunger Games werd aangeboden heeft ze goed nagedacht of die wel geschikt voor haar carrière was. Want de kans op succes was groot en zou resulteren in deel 2 en 3. Voor je het weet ben je het meisje van de Hunger Games.
In haar doorbraakfilm Winter’s Bone van Debra Granik uit 2010 speelt ze de 17-jarige Ree die in een hedendaags hillbilly milieu in Kentucky op zoek is naar haar vader. Ze draagt de zorg voor haar geestelijk zieke moeder en jongere broertje en zusje. De vader heeft hun huis als borgtocht gebruikt en is niet bij de rechtszaak komen opdagen. Vooral de onderkoelde resoluutheid maakt indruk. Ze lijkt volkomen op haar plaats te zijn in de White Trash omgeving waar de mannen de dienst uitmaken. De rol leverde haar als op een na jongste actrice een Oscar Nominatie voor best actress op. (De jongste was de 13-jarige Keisha Castle-Hughes in the Whale Rider en is door het grote leeftijdsverschil eigenlijk geen concurrentie .) Ik kan het niet beter zeggen dan Peter Travers van Rolling Stone: Her performance is more than acting, it’s a gathering storm. Lawrence’s eyes are a roadmap to what’s tearing Ree apart.
In 2008 speelde ze op 17-jarige leeftijd in The Burning Plain van Guillermo Arriaga de even oude dochter die haar overspelige moeder Kim Basinger terecht wijst. Opnieuw lijkt het erop dat ze onderacteert maar als haar straf in een fatale ramp eindigt blijkt dat het wel degelijk bewust acteren is. Heel knap hoe ze zo jong al naast Charleze Theron en Kim Basinger als derde vrouwelijke hoofdrol kan handhaven. 
Mijn fascinatie voor haar is even ongrijpbaar als die van mijn andere filmvrouwen. Dat is ook misschien wel de reden waarom ze filmvrouw worden. Want het raadsel heeft de grootste fascinatie in zich. Dat raadsel doet je terugkeren om een nieuwe poging tot ontknoping te wagen. Die vervolgens natuurlijk opnieuw niet alles duidelijk maakt. Bij Jennifer Lawrence is het vanwege haar jonge leeftijd nog spannender om stap voor stap haar ontwikkeling te volgen. Bij de andere filmvrouwen ben ik pas op veel latere leeftijd ingestapt. Meestal zelfs na afloop van hun carrière.
Bij zangeres Josh Stone vond voorheen een soortgelijke beleving plaats. Een ander natuurtalent dat al op jonge leeftijd een onwaarschijnlijk grote volwassenheid had. Als ik bovenstaande foto van Jennifer download blijkt er ook uiterlijk veel overeenkomst.
10 filmmannen
Na de filmvrouwen komen natuurlijk de filmmannen aan de beurt. Duidelijk is dat ik meteen meer relatie voel met mijn onderwerpen. De verschillen en overeenkomsten zijn veel beter te onderscheiden dan bij de vrouwen. Ik betreed een bekendere wereld met scherper waarneembare bijzonderheden. Maar gelukkig blijft er als je vervolgens doordenkt toch voldoende ontknopingsmysterie over. Want het mysterie blijft ook bij de mannen de bepalende factor bij het beoordelen van wie een filmman kan worden. Het draait altijd om de zaken die niet worden begrepen. Daar ligt de uitdaging van het leven.
De filmmannen (hierna achtereenvolgens besproken op geboortedatum) hebben andere kwaliteiten dan de filmvrouwen.
- Hun uiterlijk is minder bepalend, om de schoonheid van een man te bepalen verplaats ik me vaak in het vrouwenperspectief.
- Ze zijn te doorgronden en hun reacties zijn begrijpbaar.
- Ze hebben een gevoelige kant.
- Ze staan over het algemeen aan de goede kant, zo niet dan zijn ze invoelbaar aan lager wal geraakt.
- Ze hebben in minimaal 10 films gespeeld.
____________________________________________________________________________________________________
Buster Keaton 1895-1966.
Slim, stoicijns en zwijgzaam blijft hij plichtsgetrouw op koers naar zijn doel. Zijn filmpersonage is het tragische voorbeeld dat een goede voorbereiding niet alles is en dat een beetje geluk ook nodig is. Een mannetjesputter die tevens de regisseur van zijn films was.
Zijn lach impliceerde dat er niet veel te lachen viel. Zijn stenen gezicht voorkwam dat hij huilde. Hij overstijgt het komische naar het heroïsche.
1925 – Go West – Buster Keaton
1926 – The general – Buster Keaton
1928 – Steamboat Bill jr.- Buster Keaton
___________________________________________________________________________________________
Clark Gable 1901-1960.
De ladykiller pur sang die de stoerheid tot norm stelde. Windt de vrouwen zelfverzekerd om zijn vinger en laat alle zorgen van zijn gespierde rug afglijden. De glimlach wijkt nooit van zijn lippen en is niet vrijblijvend maar wordt ondersteund door een dreigende kracht. Hij houdt zich wel aan zijn principes. Zou best wel eens een eerdere versie van George Clooney kunnen zijn.
Pauline Keal vat hem goed samen: With Gable, sex is inevitable. His unspoken question was: “Well, sister, what do you say?”
1934 – It happened one night – Frank Capra
1939 – Gone with the wind – Victor Fleming
1960 – The misfits – John Huston
___________________________________________________________________________________________
Henry Fonda 1905 – 1982.
Gearticuleerd, verlegen en vol goede bedoelingen kunnen zijn grote heldere ogen maar niet inzien welk kwaad er in de wereld bestaat. Loopt met zijn lange benen onhandig als eenling door zijn films. Gelukkig voor hem is wel dat de vrouwen geïnteresseerd in hem zijn. Lijkt mij ook de beste huisman. (Wat in het werkelijke leven niet het geval was, Zijn dochter Jane heeft geleden onder zijn heerschappij)
1940 – Grapes of wrath – John Ford
1941 – The lady Eve – Preston Sturges
1956 – War and Peace – King Vidor
1957 – Twelve angry man – Sidney Lumet
1969 – Once upon a time in the west – Serge Leone
1981 – On golden pond – Mark Rydell
____________________________________________________________________________________________
Orson Welles 1915 – 1985.
Onpeilbaar genie met onheilspellende diepgang gekoppeld aan een schaamteloze barokke presentatie. Van een volwassen jongen tot een omvangrijke oudere. Hij rent met weinig geduld voor de kijker door zijn films. Is zijn tijd altijd te ver vooruit en heeft veel te grote plannen. Is een beetje de Richard Wagner van de filmwereld.
David Thomson schreef: He inhaled legend and changed our air. It is the greatest career in film, the most tragic, and the one with the most warnings to the rest of us.
1941 – Citizen Kane – Orson Welles
1949 – The third man – Carol Reed
1958 – Touch of evil – Orson Welles
_____________________________________________________________________________________________
Marlon Brando 1924-2004
Prototype van een method acteur. Hij speelde niet een rol maar veranderde zijn karakter tot aan de lichaamstaal aan toe. Heeft zoveel fysieke uitstraling dat het oncontroleerbaar is. Het is heel moeilijk om al zijn zijn facetten in een keer te aanschouwen. Buiten beeld misschien nog grootser (en onvoorspelbaarder) dan op het doek. De grootste acteur aller tijden.
1951 – A streetcar named desire – Elia Kazan
1954 – On the waterfront – Elia Kazan
1966 – The chase – Arthur Penn
1971 – The godfather 1 – Francis Ford Coppola
___________________________________________________________________________________________
Lee Marvin 1924-1987
De man die het filmkwaad heeft vastgesteld. Gemener kunnen ze niet worden. Gelukkig kan hij er wel de humor van inzien. Knap dat hij niet doorslaat naar onredelijk kwaad. Was ook heel opvallend in komische films en zelfs musicals.
John Boorman: The profound unease we feel indentifying with an evil character in a movie is the recognition that we may be capable of such evil. Marvin had such a way of looking when blank hostility faded into hopeless desire.
1962 – The man who shot Liberty Valance – John Ford
1965 – Cat Ballou – Elliot Silverstein
1967 – Point Blank – John Boorman
__________________________________________________________________________________________
Jack Nicholson 1937
De tovenaar die zijn geheimen nooit prijs geeft. Lijkt eenduidig maar is tegelijkertijd heel divers. Ogenschijnlijk speelt hij steeds dezelfde rol maar als je zijn loopbaan in foto’s aanschouwt ontdek je hoe kneedbaar zijn gelaatstrekken zijn. Hoe divers de nuances van zijn spel zijn.
1970 – Five easy pieces – Bob Rafelson
1975 – One flew over the cuckoo’s nest – Milos Forman
1983 – Terms of endearment – James Brooks
1997 – As good as it gets – James Brooks
2000 – The pledge – Sean Penn
________________________________________________________________________________________________________
Daniel Day-Lewis 1958
De aristocraat onder de acteurs die vooral ingetogen zijn karakters neerzet. Praat nog zachter dan Brando. Overtuigt door zijn zorgvuldige rolkeuze en grondige voorbereiding. Zal nooit een buiging maken voor de massa. Hij waarborgt altijd zijn kwaliteit en zal nooit in een simpele publieksfilm spelen.
1986 – A room with a view – James Ivory
1988 – The unbearable lightness of being – Philip Kaufman
1992 – Last of the Mohicans – Michael Mann
2007 – There Will Be blood – Paul Thomas Anderson
_________________________________________________________________________________________________________
Sean Penn 1960
Momenteel de acteur met het grootste bereik. Ogenschijnlijk een bad boy maar in werkelijkheid de idealist. Kan de meest uiteenlopende types spelen. Hijzelf geniet dan nog het meest van de variatie. Moeiteloos verandert hij van serial killer, via homo naar geestelijk beperkte vader. Heeft ook als regisseur indrukwekkende en serieuze films gemaakt.
1995 – Dead man walking – Tim Robbins
1997 – U turn – Oliver Stone
1997 – The game – David Fincher
2001 – I am Sam – Jessie Nelson
2003 – Mystic River – Clint Eastwood
2008 – Milk – Gus van Sant
___________________________________________________________________________________________
Joaquin Phoenix – 1984
De mannelijke reïncarnatie van Deborah Kerr die continu met zijn getroubleerde blik op de rand van de vulkaan balanceert. Kan met de jaren alleen maar beter worden. Hij roept bij mij het gevoel op dat hij waarschijnlijk nooit gelukkig zal worden. Is daardoor ook wel de mannelijke evenknie van Nathalie Portman. Wordt vreemd genoeg niet genoemd door David Thomson.
1997 – To die for – Gus van Sant
2005 – Walk the line – James Mangold
2008 – Two Lovers – James Gray
____________________________________________________________________________________________
The ones that got away:
Dennis Quaid, George Clooney, Clive Owen, Burt Lancaster, James Stewart, Ewan McGregor, Casey Afflick, Montgomery Clift, James Dean, Jude Law, Viggo Mortensen, Gregory Peck, Peter O”Toole.
Ontknoping 3
Everything is easy when you do it swiftly.- Golden Boy – Rouben Mamoulian 1939.
Als stront stroop was aten we iedere dag pannekoeken. - volkswijsheid uit de Volkskrant
Art does not reproduce the visible, it makes visible. - Paul Klee.
I promise to keep my promise. – Rosalind Russel in Gypsy.
Grace is not always required as long one knows the steps. – The Age of Innocence – Martin Scorcese
Useless as a pecker on a pope. - Robert Rodrigues – Planet Terror
My idea of a writer: someone interested in everything. – Susan Sontag
The rain ain’t fuzzy about where it lands. – Rory Gallagher.
It is not a perfect plan, but it is the one we got. – St. Vincent.
Film is een ziekte. Het werkt net als heroïne. Het enige wat er tegen helpt zijn meer films. – Frank Capra.
I think trained musicians can sometimes get so focused on the athleticism of music, they forsake the heart of it. - St. Vincent
We zijn niet van marsepein. - Mark Rutte
Das Geheimnis der Liebe is groszer als das Geheimnis des Todes. – Salome – Richard Strauss
Een schrijfcursus leert je wat anderen willen lezen, je kunt alleen jezelf leren wat te schrijven. – erikgveld.
Democratie leidt niet automatisch tot de beste oplossing. - Herman Tjeenk Willink
Just because it is honest does not mean it is true. – Middle Brother
Everyone gets hit with the shitstick. – Mike Myers in View from the top.
Don Fadeaway. – Steve McQueen over Faye Dunaway, co-starr in de Thomas Crown Affair.
Pressure makes diamants. – Mike Meyers in the Love Guru
Defeat is only momentary. – Jack Black in King Kong
I don’t want it good, I want it tuesday. – Jack Warner van Warner Brothers
10 filmvrouwen
Na 3 jaar en ruim 1000 films kan er een tussenbalans worden opgemaakt. Waar heeft de meeste ontknoping plaatsgevonden? Om het ruime cineramalandschap te vernauwen begin ik bij de categorie van de actrices. Daarvan zijn ook verreweg de meeste foto’s met Google Afbeeldingen van het internet te plukken. (Downloaden van afbeeldingen is voor mij ook een manier van fotograferen. Uit het ruime aanbod kies je het meest kenmerkende beeld met de grootste ontknopingsfactor. Bijna net zoals je met een camera rondloopt en uit het grote aanbod het beste beeld vastlegt.) Natuurlijk zal ik mijn filmvrouwen nooit werkelijk kunnen fotograferen. De belangrijkste eigenschap van een filmster is dat hij/zij onbereikbaar is, onbereikbaar blijft en alleen via het medium film tot mij komt. Die afstand zal voor mij als man bij de vrouwen het grootst zijn. Want ondanks een leven lang vol vrouwervaringen blijven ze toch meer op afstand dan de mannen. (Misschien omdat mijn werk toch altijd jammer genoeg voornamelijk een mannenwereld was.)
Het ontknopingsgevoel is moeilijk uit te leggen. Het is een moment waarin je zelf opgaat in het onderwerp. Vroeger heette dat wel eens een piekervaring waarin je jezelf ontstijgt en oplost in de waarneming. Het kan overal plaatsvinden en zal vooral onverwacht opkomen. Als je erop bent voorbereid, als je jezelf erop instelt gaat het waarschijnlijk niet gebeuren. (Proust constateerde al: Zijn vurige aandacht verdampte het weinige dat was op te vangen.) Dus gedurende een wandeling, in een museum, bij een muziekstuk, achter een boek of tijdens een film kan het zomaar opkomen. Je verliest jezelf even en gaat op in het mooiste dat ooit is ondergaan.
David Thomson is natuurlijk de moderne meester van de levensbeschrijvingen binnen de filmwereld. In zijn New Biographical Dictionary of Film (1074 blz. met 2 kolommen) ontbreken alleen nog de plaatjes om het tot een wereldwonder te verheffen. De laatste editie is van 2010. Gezien zijn leeftijd (1941) en het internet dat zulke naslagwerken overbodig maakt, zal het wel de laatste uitgave worden. Onvoorstelbaar hoe hij ieder persoon in een paar zinnen kan typeren.
Zijn voorganger was David Shipman met zijn driedelige The Great Movie Stars (1970/1972 / 1991). Hij beperkt zich tot de Hollywood sterren en is uitgebreider in zijn citaten waar Thomson alleen zijn eigen impressies opschrijft. (Opnieuw heel uniek hoe sinds een jaar deze niet meer nieuw te kopen uitgaven via toeleveranciers van Amazon.co.uk toch en ook nog spotgoedkoop kunt aanschaffen.)
Naast het onverwacht optredende ontknopingsmoment zijn er nog andere eigenschappen die mijn filmvrouwen gemeen hebben:
- Ze kunnen alleen op hun persoonlijkheid een film dragen, kunnen dus ook matige films voor mij interessant maken.
- Ze zijn autonoom, houden het heft in handen en laten zich weinig inperken door de andere personages.
- Ze zijn nooit te doorgronden en slechts gedeeltelijk te beschouwen, bij iedere beschouwing wordt een nieuw facet van hun mysterie duidelijk.
- Ze hebben in een aanzienlijk aantal films en in verschillende karakters gespeeld waarvan ik een klein tiental heb gezien.
___________________________________________________________________________________________
Marlene Dietrich (1901-1992)
Het is een raadsel hoe een vrouw met gemiddelde schoonheid en weinig acteer- en zangtalent kan uitgroeien tot een levende legende. Geen van haar films werd een groot kassucces. Je begrijpt niet hoe ze met haar ongeïnteresseerde poses het beeld zo kan beheersen. Na de van 7 films onder regie van Josef von Sternberg werd ze bijna een karikatuur van zichzelf. Ook haar offscreen biseksuele affaires spreken tot de verbeelding : Josef von Sternberg, Gary Cooper, Maurice Chevalier, John Gilbert, Mercedes de Acosta, Erich Maria Remarque, Jean Gabin, John Wayne, Ernest Hemingway, generaals Patton & Garvin, Yul Brynner, Frank Sinatra, Eddy Fisher, Burt Bacharach.
http://erikgveld.wordpress.com/2011/05/08/donald-spoto-%E2%80%93-blue-angel-%E2%80%93-the-life-of-marlene-dietrich/
1930 – Morocco – Josef von Sternberg
1939 – Destry rides again – George Marshall
1948 – A foreign Affair – Billy Wilder
1958 – Touch of Evil – Orson Welles
____________________________________________________________________________________________
Ginger Rogers (1911-1995)
Zoveel meer dan de stoere danspartner waarmee Fred Astaire in 9 films zo mooi ruzie kon maken. Zij gaf aan Fred zijn sexappeal en was zelf aantrekkelijk, sexy, komisch, brutaal en bitcherig. Een mulitalent, ze kon acteren, zingen en dansen. Maar had bovenal van die expressieve ogen die je met priemende interesse konden aankijken.
1936 – Swing Time – George Stevens
1942 – The major and the minor – Billy Wilder
1952 – Monkey Business – Howard Hawks
_________________________________________________________________________________________
Deborah Kerr (1921 – 2007)
Een stil water met hele diepe gronden. Ze speelt alles met een discretie en een inwendig vuur dat veel te raden overlaat. Van non via schooljuf tot overspelige echtgenote. Het kost zeker 5 films om de diepte van haar talent te bevatten. En na iedere rol stijgt ze in aanzien.
1946 – Black Narcissus – Michael Powell
1953 – From here to eternity – Fred Zinnemann
1957- An affair to remember 1957 – Leo McCarey
___________________________________________________________________________________________
Elizabeth Taylor (1932 – 2011)
Haar naam is bijna een synoniem voor schoonheid en schandaal. Haar acteren is volkomen naturel. Als de camera draaide kwam ze tot leven en leek het alsof ze een innerlijke schakelaar omzette. Een natuurtalent dat daardoor nooit als actrice serieus is genomen. Haar betoverende uiterlijk leidde misschien te veel af. Vooral op jonge leeftijd oogverblindend, haar beeld brandt zich in op je netvlies. De ogen kijken je daarbij volkomen leeg en open aan. Alsof je zo haar binnenste betreedt en daar een veelzeggende en gevaarlijke leegte vindt die je schaamteloos zal verslinden.
http://erikgveld.wordpress.com/2011/05/08/donald-spoto-elizabeth-taylor/
1951 – A place in the sun – George Stevens
1956 – Giant – George Stevens
1966 – Who’s afraid of Virginia Woolf – Mike Nichols
______________________________________________________________________________________
Jane Fonda (1937)
Parmantig, eigenwijs en begaan is ze de perfecte volhouder. Haar wakkere onderzoekend ogen, de expliciete dictie en zwoele lage stem zij daarbij haar attributen. Zo nodig kan ze ook erg sexy zijn. Alleen wel jammer dat iedereen bij haar naam meteen aan Barbarella denkt. Haar status zal voor mij nog wel stijgen als Klute en They shoot horses don’t they eindelijk eens netjes uitgegeven gaan worden.
1978 – Comes a horseman – Alan Pakula
1978 – Coming Home – Hal Ashby
1990 – Stanley & Iris – Martin Ritt
_______________________________________________________________________________
Debra Winger (1955)
Een sterke vrouw van vlees en bloed. Begripvol, vastbesloten, slim, grappig, stoer en toch erg kwetsbaar. Voornamelijk met haar ogen drukt ze al die emoties uit en blijft daarbij ook nog het meisje van de buren. Met haar raspende hese stem en de diepe keellach blijft ze heerlijk in haar vel zitten.
1980 – Urban Cowboy – James Bridges
1982 – Officer and a gentleman – Taylor Hackford
1983 – Terms of Endearment – James Brooks
1990 – The Sheltering Sky – Bernardo Bertolucci
1990 - Everybody wins – Karel Reisz
__________________________________________________________________________________________
Michelle Pfeiffer (1958)
De verbeterde Grace Kelly met een grotere diepgang en meer humor. Een combinatie van Vinexwijk huisvrouw en luxe callgirl. Ze kan de glamour een kwetsbare kant geven. Haar ogen variëren van een levenslustig stralen tot volledig leegte.
1989 – The fabulous Baker Boys – Steve Kloves
1995 – Dangerous minds – John N. Smith
2001 – I am Sam – Jessie Nelson
_____________________________________________________________________________________
Nicole Kidman (1967)
De laatste grote filmster. Liefde op het eerste gezicht: je weet dat je volkomen weerloos zou zijn als ze iets van je wil. En je begrijpt helemaal niet hoe het proces werkt. Groot gelijk dat ze Tom Cruise achter zich heeft gelaten.
1989 – Dead Calm – Philip Noyce
1996 – Portrait of a lady – Jane Campion
1995 – To die for – Gus van Sant
1999 – Eyes Wide Shut – Stanley Kubrick
2003 – Cold Mountain – Anthony Minghella
__________________________________________________________________________________________
Milla Jovovich (1975)
De moderne sterke vrouw die zonder probleem kan variëren van supermodel tot mannetjesputter. Vooral erg fotogeniek en stoer. Heeft echter nooit de kans gehad in kwaliteitsfilms van grote regisseurs. Hét voorbeeld van de eigenschap dat een filmvrouw voor mij iedere film interessant kan maken. Ze wordt zelfs niet genoemd door David Thomson.
1996 – The fifth element – Luc Besson
2000 – The Claim – Michael Winterbottom
2002 – 2012 – Resident Evil serie
____________________________________________________________________________________________
Natalie Portman – 1981
Een verbeterde uitgave van Audrey Hepburn. Ze geeft een tragische diepte mee aan het guitige meisje dat ze ogenschijnlijk lijkt te zijn. Maak me wel zorgen dat het voor haar niet allemaal te veel wordt en te snel gaat.
1994 – Leon – Luc Besson (in het engels: The Professional)
2004 – Closer – Mike Nichols
2010 – Black Swann – Darren Aronofski
___________________________________________________________________________________________
The ones that got away:
Gwyneth Paltrow, Audrey Hepburn, Carole Lombard, Grace Kelly, Marilyn Monroe, Meryl Streep, Cher, Claudia Cardinale, Monica Bellucci, Gemma Arterton, Halle Berry, Louise Brooks, Jennifer Connolly, Angie Dickinson, Shirley Maclaine, Lana Turner, Naomi Watts, Monica Vitti, Rachel Weisz, Ellen Page, Katharine Hepburn.
____________________________________________________________________________________________
Als een godin daalt ze neer op aarde.
Ivan Gontsjarov – Oblomov
In mijn jonge arbeidsjaren waren ruim de helft van de bekende Nederlandse architectenbureaus gevestigd in Amsterdam. Van 1975 tot 1983 werkte ik als uitzendkracht bij ca. 10 daarvan. Het was heerlijk om steeds na 6 maanden weer op te stappen, de boel achter me te laten en elders opnieuw te beginnen. (met het handtekenwerk van toen ging dat ook veel eenvoudiger dan met het tegenwoordig digitale) (Maar ook toen sloeg de economische crisis toe. Ik trouwde , werd vader en prefereerde een vaste baan). Al die bureaus huisden in de statige grachtengordel. Je klauterde via een wirwar van trappen naar je tekenschot op 3 hoog achter. En tijdens de lunchpauze had ik de prachtigste winkels tot mijn beschikking. Vooral Atheneum Polak van Gennep op het Spui werd wekelijks bezocht. De Penguin Classicreeks stond mooi zwart op een rij en werd continue bestudeerd.
Op 11 maart 1980 kocht ik daar Oblomov van Ivan Aleksandrovich Goncharov (voor misschien maar fl. 5,-. ) Volgens mijn database kocht ik die zelfde dag meer: Persian Letters van Montesquieu (1721), Selected Writings van E.A. Poe (1849), The campaigns of Alexander van Arrian (160) en The teachings of Don Juan van Carlos Casteneda. (Ik schrijf de aankoopdatum altijd voor in mijn boek, heb met mijn eerste computer mijn bezit aan boeken en elpees in een Access database ingevoerd en pluk daar nu de vruchten van.) Bij zo’n aankoop is het dus niet verwonderlijk dat ik pas na 14 maanden begon te lezen in Oblomov. Ik kwam toen tot pagina 110 (schrijf ik ook voorin onder de aankoopdatum) en begrijp nu waarom. Want zelfs in het Nederlands is het een hele klus om bij de les te blijven. Dat ik nu 30 jaar later een tweede poging heb gewaagd komt vanwege de prachtige en goedkope herdruk van Van Oorschot. (Voor € 15,- koop je een perfect uitgegeven deel uit de Russische bibliotheek .) (De grootste zegen van de € is natuurlijk dat de boeken, cd’s en dvd’s veel goedkoper lijken dan ze in werkelijkheid zijn.) Ik ontdekte Oblomov tijdens de Sinterklaasinkopen 2011 in de Utrechtsestraat en dacht opnieuw Nu of Nooit. Want dit is een klassieker die natuurlijk toch nog gelezen moet gaan worden. Zeker als je je hele leven zo veel affiniteit met het personage meent te hebben. Voor mij is de staat van decadente verveling namelijk het uitgelezen moment voor de grootste mentale veranderingen. Alleen bij lage snelheid kan men van het gebaande pad afwijken. Ik dacht dat het personage Oblomov ook zulke inzichten zou krijgen maar moet mijn fascinatie voor hem bijstellen.
Zijn vriendin Olga probeert hem nog te prikkelen:
Als je niet weet, waarvoor je leeft, dan leef je zomaar, van de ene dag in de ander. Je bent blij, als de dag voorbij is en de nacht aanbreekt en je in de slaap die tergende vraag kunt vergeten, waarvoor je die dag hebt geleefd en waarvoor je morgen zult leven. 258
Maar nee, Oblomov heeft er volkomen vrede mee om zonder doel te leven. Daarmee kan ik mezelf moeilijk verenigen. Juist in mijn huidige, meer beschouwende levensfase ben ik continue op zoek naar een zingeving. Want een dag zonder zoeken is een dag niet geleefd. Oblomov kan echter niet veranderen. Hij is er gewoon niet voor gemaakt. Dit is werkelijk de man zonder eigenschappen. (terwijl de Man zonder eigenschappen van Robert Musil juist een overdaad aan kwaliteiten bezit) Zo heeft blijkbaar ieder mens nu eenmaal zijn eigen bestemming in het leven. Olga zegt het mooi: Oblomov is als een verloren man ondergegaan met een ziel zuiver als kristal.
Ivan Gontsjarov (in het Engels heet hij Goncharov – 1812-1891) was een groot deel van zijn leven ambtenaar en heeft in 33 jaar tijd slechts 3 romans geschreven. Over de laatste Het Ravijn heeft hij zelfs 20 jaar gedaan. (De gouden Atheneum Polak uitgave staat sinds mijn ramsj aankoop al weer 3 jaar geduldig in mijn kast te wachten tot hij aan de beurt komt.) Gontsjarov hoort niet tot de grote 3 van de Russische literatuur (Tolstoj, Dostojevski en Tsjechov). Karel van het Reve typeerde hem juist: In bepaalde dingen was hij een meester: gesprekken tussen heer en knecht, tussen bedienden onderling; het gedrag van verliefden; eten; het leven van een huis: de huishouding, het gepraat en gestommel. Helaas meende hij dat er in een romanheld veel moest omgaan en dat dat vele vertelt en door de held van commentaar moet worden voorzien en bovendien nog eens van passend commentaar moet worden voorzien door de auteur.
Oblomov is zijn tweede grote roman en werd in 1858 met groot succes uitgegeven. Het is een dik boek met 550 middelgrote pagina’s en totaal ca. 200.000 woorden. De schrijver neemt er net als zijn hoofdfiguur de tijd voor. Het duurt bijvoorbeeld 150 pagina’s voor Oblomov ‘s ochtends zijn bed uitkomt.
De roman is onderverdeeld in 4 delen:
- We maken kennis met de 32-jarige Oblomov en zijn eveneens luie huisknecht Zachar. Een paar parasiterende huisvrienden komen langs, hij moet zijn huurwoning verlaten en zijn landgoed in Siberië op orde brengen. Hij stelt alles uit en we dromen zijn middagdroom mee over een gelukkige en volstrekt zorgeloze jeugd op zijn landgoed Oblomica.
- Zijn jeugdvriend Stolz komt langs, schudt de boel op en koppelt Oblomov aan de jonge Olga. Ze worden tijdens hun zomerverblijf op het land in nauwkeurig beschreven fasen verliefd op elkaar.
- Terug in de stad moeten ze hun liefde voor de buitenwereld verborgen houden. Olga merkt dat ze Oblomov toch niet tot initiatief kan aanzetten om zijn zaken op orde te brengen en maakt het uit. Oblomov huurt kamers in een buitenwijk stad bij Agafja en wordt bedwelmd door haar huishoudelijke vaardigheden.
- Stolz en Olga worden verliefd op elkaar en trouwen, Oblomov vindt zijn zorgeloze geluk bij de eenvoudige Agafja die hem vertroeteld. Hij krijgt een kind bij haar, een paar beroertes en sterft voor zijn vijftigste.
Vooral deel 2 over de liefde tussen Oblomov en Olga is prachtig. De nauwkeurige documentatie van de opeenvolgende zielenroerselen deden me aan Rood en Zwart (1830) van Stendhal denken. Hun liefde is als een pendule die zwaait tussen geluk en vrees. Olga heeft een originele moderne geest die zorgt voor prachtige spitsvondige dialogen. Ze is heerlijk praktisch en streng voor Oblomov. Al zijn problemen schuift ze steeds resoluut ter zijde. Met haar gezond verstand doorziet ze ogenblikkelijk al zijn uitvluchtleugentjes. Ze is in haar denken Oblomov altijd 2 stappen vooruit.
De liefde tussen Stolz en Olga uit deel 4 gaat veel verder. Olga is een volwassen vrouw geworden. Zij en Stolz gaan volkomen in elkaar op, delen alles en smelten samen tot één persoonlijkheid. Deed me denken aan Natuurlijke Verwantschap (Die Wahlverwandschaften 1809) waarin Goethe ook zo’n gelukzalige intellectuele liefde beschrijft. (Het is mijn ideale liefde die (voor mij) erg modern aandoet. (Ik vraag me echter af of dit nu in 2012 nog steeds zo modern is. Of de huidige generatie misschien wel voor een meer individuele samenlevingsvorm kiest.) Opvallend en tekenend voor de 19-de eeuw is wel dat Stolz Olga er eerst van moet overtuigen dat een vrouw best meer dan 1 keer verliefd kan worden.
Gontsjarow is moeilijk te citeren. Hij handelt meer in gedachten dan in conclusies. En er is ook een grens aan mijn hoeveelheid overschrijfwerk.
Het was duidelijk dat hij aan een innerlijke strijd ten prooi was, waarbij zijn verstand hem nog niet ten hulp kon komen. 10
Ze keek hem zwijgend aan als om de waarheid van zijn woorden te peilen en ze te vergelijken met wat er op zijn gezicht te lezen stond. 267
Daarom gaf het vluchtige beeld van Olga, het vuur van Oblomovs hartstocht slechts vorm aan één enkele fase, één ijle ademtocht van hun liefde, één enkele ochtend, één grillige figuur van het grote patroon. En morgen glansde alles weer op een andere, misschien even mooie vorm, maar toch in een andere …. 272
Verder, steeds verder! heeft Olga gezegd, steeds hoger, naar dat gebied, waar de machten tederheid en gratie hun rechten verliezen en het rijk van de man begint! 393 (ouderwets maar toch wel mooi)
Ik stamp kaneel, antwoordde ze en keek in de vijzel of ze in een afgrond blikte en ging onbarmhartig met de stamper te keer. 431
Hij keek naar haar met een licht gevoel van opwinding, maar zijn ogen glansden niet, er welden geen tranen in op, zijn geest kreeg geen vleugels, dreef hem niet tot daden. Zijn enige wens was op de divan te zitten en naar haar armen te kijken. 432
Met de fakkel van zijn ervaring in de hand betrad hij (Stolz) het labyrint van haar (Olga) geest en karakter en elke dag dag ontdekte en bestudeerde hij er nieuwe trekken, nieuwe feiten, zonder er het eind van te zien, en met verwondering en verontrusting sloeg hij gade, hoe haar geest hongerde nar dagelijks brood, haar ziel onophoudelijk bleef hunkeren naar meer kennis en inzicht. 449
In de liefde echter worden verdiensten blindelings op onberekenbare wijze verworven en juist daarin ligt het geluk. 451
Het geloof in het toeval, het schimmenspel van de hallucinaties, dat alles verdween uit haar leven. Een vrij en lichtend verschiet ging voor haar open. Het was haar of ze in doorschijnend water keek, waarin elk steentje, elke oneffenheid te zien was en dan de heldere bodem. 506
Nooit in zijn leven was hij zo volledig in iets opgegaan, als nu hij de leiding op zich genomen had van de onvermoeid werkende, vulkanische geest van zijn vrouw. 509
Mooie zinnen, niet met een diepgang als Tolstoi maar ze mogen er zijn. (Zou mijn Oorlog en Vrede recensie wel eens kunnen publiceren.) Het was een genoegen om dit boek te lezen. Om aan de wens van mijn moeder te voldoen (die wil dat wij alle ervaringen van een cijfer voorzien) zal ik er een 7,5 aan geven. Degelijk goed, geen meesterwerk want daar zijn er natuurlijk maar een paar van geschreven.
Ben natuurlijk altijd benieuwd wat er in het Russisch zou staan. Ik las nu een vertaling uit 1958 van Wils Huisman waar niets mis mee is. Of komt dit doordat de herdrukuitgave zo mooi en nieuw is? Want lezen in een maagdelijk boek heeft voor mij altijd een pré. Dus ga ik nu bij het na 30 jaar herlezen van De gebroeders Karamazov mijn Marko Fondse vertaling uit 1969 opnieuw uit de kast pakken of koop ik toch de nieuwe , zo mooi uitgegeven, van Oorschot vertaling De Broers Kararamov van Arthur Langeveld uit 2005? Ik neig nu nog even naar lezen uit eigen kast. Maar de toekomst zal het als bij alles uitwijzen.
Braun & Maniatis hebben in 2002 voor Leolux een Oblomov stoel ontworpen. Ze typeren het romantische gevoel dat ik ook bij de naam had correct: Lekker laag en diep zitten, totaal ontspannen. De wereld buitensluitend, het leven overdenkend, broedend op inspirerende ideeën die de wereld hadden kunnen veranderen, als tenminste…
Maar nu na het lezen van het boek moet in mijn beeld van Oblomov bijstellen en weet ik dat hij weinig inspirerende ideeën had.
