Skip to content

Ian McEwan – Saturday

06/01/2012

Twee keer ben ik voorzichtig begonnen met het schrijven van een roman. Omdat het mij blijkbaar aan fantasie ontbreekt zou het een minutieus beschreven dag uit het leven van een hoofdpersoon worden die erg lijkt op mezelf.  Netjes chronologisch van ontwaken tot inslapen denkt hij zich door de dag heen. De gebeurtenissen in de wereld worden ingedikt met de breed uitgesponnen gedachten en persoonlijke associaties. Het geheel zou dan resulteren in een alomvattend wereldbeeld van een man van mijn leeftijd. Je kunt dit proces iedere 10 jaar herhalen en op een nieuwe roman uitkomen omdat jezelf en de wereld voortdurend aan verandering onderhevig zijn.

Ian McEwan heeft in 2005  met Saturday bijna hetzelfde gedaan. Hij beschrijft de zaterdag van de 48 jarige neuro-chirurg Henry Perowne in het jaar 2003. Dat is  18 maanden na 9/11 en de wereld is aan het veranderen. Henry komt uit het boek naar voren als een exact denkend mens. (Ik heb nog geen ander werk van McEwan gelezen dus ik weet niet of hier de dokter of de schrijver aan het woord is.) We krijgen nauwkeurige stap-voor-stap beschrijvingen van een hersenoperatie, een squash wedstrijd, het bezoek aan zijn demente moeder en het bereiden van een maaltijd. Zo nauwkeurig dat het fantasieloos lijkt.

Ik lever geen kritiek op deze manier van schrijven. Als het onderwerp bij de lezer affiniteit vindt kan het tot mooie resultaten leiden. Toch krijg ik de indruk  dat McEwan met deze nauwkeurigheid een gebrek maskeert. (Het is de schrijverstruc die Robert Pirsig me  uitlegde in Zen and the art of motorcycle maintenance : als je vast zit moet je gewoon net zo ver inzoomen tot de woorden weer gaan stromen: van de stad, naar de straat , naar het huis en naar een steen in de gevel van het huis.)

McEwan schrijft in een praktische stijl en in de derde persoon tegenwoordige tijd. Weinig poëtisch en zonder beeldspraak. Ik denk dat er in de vertaling naar het Nederlands weinig verloren zal gaan. Als vergelijk lees ik een stukje van de Nederlandse uitgave. Het is moeilijk te beoordelen wat nou fijner leest. Als het erop aankomt kies ik er toch voor om verder te reiken dan mijn arm lang is en als de kans er is taalvreemd te gaan. Je moet blijven proberen om voorbij de hoeken van je moerstaal te kijken en er een paar onbegrepen woorden voor te incasseren. (Hoe zou Marcel Proust in het Frans, Robert Musil in het Duits en Javier Marias in het Spaans lezen? We zullen het nooit weten). In navolging van dochter Daisy die haar vader literair opvoedt koop ik het boek in Nederlandse vertaling namens Sint voor mijn dochter. Vanwege het analytische wereldbeeld van deze arts en als prachtig voorbeeld van een gezin met volwassen kinderen.

McEwan scoort (samen met Philip Roth als zijn Amerikaanse pendant)  het vaakst op mijn decenniumlijstjes. Al zijn romans dringen door tot de shortlists van de literaire prijzen (Booker Prize).  Geboren in 1948 schrijft hij vanaf 1975 iedere 3 jaar een roman. Ik heb hem dus regelmatig langs zien komen maar nooit gekocht. Dat komt denk ik toch omdat zijn naam en zijn uitelijk me niet aanspreken. Beiden schetsen het beeld van een rationele scherpe man die al mijn vooroordelen aanwakkert. (Volkomen onterecht blijven de vooroordelen toch bepalende impulsen in een mensenleven.) En bij het lezen van Saturday komt toch wel een overeenstemmend beeld naar voren. Het boek lijkt het produkt van iemand die de beste schrijver van de klas wil zijn. Die bijna te goed zijn best doet. Maar zijn ijver en de verdichting gaan op de duur toch voor hem werken.  Hier is de transpiratie aan het woord. Geen geniale observator met persoonlijkheid als Marias of Franzen. Maar een schaker die zich doelen stelt er het nodige voor in het werk stelt om zijn raamwerk zorgvuldig in te kleuren. Heel dapper is om een gelukkig gezin als basis te nemen en heel knap om er zonder ironie mee weg te komen.  (Op dat vlak wint hij het grandioos van onze Arnon Grunberg die ook zo’n koele kikker lijkt maar van een minder groot hart is voorzien. Zijn Jörgen Hofmeister uit Tirza  wordt toch snel een zielig figuur.)

Wat gebeurt er op de bewuste zaterdag?

Henry ontwaakt in de vroege ochtend. Hij  ziet een vliegtuig een noodlanding richting Heathrow maken en denkt aan een terroristendaad. Gaat naar beneden en ontmoet zijn zoon die net thuis is van een optreden met zijn bluesband. Hij heeft er vrede mee dat zijn zoon zijn bestemming heeft gevonden in zo’n minder serieus beroep als geneeskunde of justitie van zijn vrouw. Hij gaat weer naar bed en staat pas op als zijn vrouw al naar haar werk is. De hele dag is een voorbereiding op de avond wanneer zijn dochter overkomt uit Parijs en zijn schoonvader vanuit Zuid Frankrijk. Op weg naar zijn squashafspraak heeft hij een kleine aanrijding met een onderwereldfiguur. Hij wordt bedreigd maar komt er zonder kleerscheuren vanaf. Gaat squashen, bezoekt zijn demente moeder en doet inkopen voor het avondeten. Tijdens het koken komt zijn dochter en ze discussiëren als altijd heftig. Ditmaal over de anti-terreurdemonstratie die London in zijn greep heeft. Zijn dichter/schoonvader en zijn zoon komen vlak daarna ook binnen voor de gezellige avond. Zijn vrouw wordt echter gevolgd door de onderwereldfiguren van de aanrijding. Zij gijzelen het gezelschap en de dochter dreigt verkracht te worden. Maar op tijd worden de misdadigers overmeesterd. Een valt van de trap af en krijgt een hersenfractuur.  Het boek eindigt in het ziekenhuis waar Henry ’s avonds laat een spoedoperatie moet uitvoeren op dezelfde misdadiger. Zijn vrouw waarschuwt hem ervoor dat hij niet het recht in eigen hand moet nemen.

Mc Ewan schrijft dit verhaal in 273 gemiddelde pagina’s op. Hij verdicht mooi met persoonlijke geschiedenis en uitleg maar weet heel goed waar te strepen om een imposant verdichte tekst over te houden. Aan de hand van de mooie zinnen krijg ik weer een indruk van de kwaliteit.

(Ik schrijf deze recensie in delen en de vorige keer is mijn bladwijzer zoekgeraakt. Op zoek naar mijn ontknopingszinnen blader ik door het gelukkig dunne boek en speur naar de markeerpuntjes in de kantlijn. Vroeger duidde ik de zin aan op de bladwijzer met een woord uit de zin, het paginanummer en een breuk die aangaf waar op de pagina de zin staat. Het laatste jaar heb ik de breuk  vervangen door een onopvallende puntje in de kantlijn en schrijf alleen nog het woord en de pagina op de bladwijzer.)

He’s too experienced to be touched by the varieties of distress he encounters – his obligation is to be useful.   (pag.  11-over zijn artsenberoep)

The primitive thinking of the supernaturally inclined amounts to what his psychiatric colleagues call a problem, or an idea , of reference. An excess of the subjective , the ordening of the world in line with with your needs, an inability to contemplate you own unimportance.      17

But clinical experience is, among all else, an abrasive, toughening process, bound to wear away at his sensitivities.   85

Now it turns out that even fish feel pain. This is the growing complication of the modern condition, the expanding circle of moral sympathy.  Not only distant peoples are our brothers and sisters, but foxes too, and laboratory mice, and now the fish.    127

Like many drinkers, he liked to think each new day drew a line under the day before.   138

Zoals ik al schreef: weinig poëzie en beeldspraak maar stevige observaties met gedegen constateringen. En voor mij betekent dat 15 uur aandachtig en geconcentreerd lezen. Alleen dan kan ik mijn aandacht er bijhouden. Het moet allemaal niet te eenvoudig zijn.

Maar om dit nu het beste boek van het decennium te noemen gaat me te ver. Dan zou het allemaal toch wat minder duidelijk moeten zijn. Maar natuurlijk wel een heerlijk leesboek dat me dwingt bij de les te blijven.  Alhoewel ik niet zit te popelen om nog een boek van hem te lezen.

Advertisements

From → literatuur

2 reacties
  1. john permalink

    mooi met aandacht en respect geschreven verslag!
    ik heb onlangs Solar van hem gelezen: redelijk boek met wat wrange tekst over de hoofdrolspeler die een uitgebluste wetenschapper is met nog maar één passie: sex. ik begrijp je besluit dat 1 boek van hem genoeg is.

    • Uit jouw begrip maak ik op dat jij ook niet nog een boek van hem gaat lezen. Ik zit niet te popelen om binnenkort etc etc. Maar ja nu met al die vrijkomende tijd weet je het maar nooit.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: