Skip to content

Tolstoj – Oorlog en Vrede (1865-1869)

21/06/2012

Als tegenhanger van mijn Dostojevski-blog hierbij mijn (ietwat geredigeerd) dagboekstukje over Oorlog en Vrede.

zaterdag 11 oktober 2008.

Eén dik boek per jaar lijkt me een goed streven. Even diep ademhalen en dan ‘go with the flow’. Zo heb ik in 2001 ook al eens tegen iedere verwachting in de dubbele  Hitler biografie (2 x 800 pagina’s) van  Ian Kershaw gelezen. En in 2003 Theodore Dreiser – An American Tragedy (934 pagina’s),  in 2005 Albert Vigolais Thelen – Het eiland van het tweede gezicht (951 pagina’s) en in 2006 William Vollmann – Europe Central (752).  En dan nu dit jaar Oorlog en Vrede van Tolstoj met 1700 pagina’s. De nieuwe vertaling uit 2006 is voor het eerst in de volledige omvang (dus inclusief alle oorlogoverpeinzingen). Daarom en vanwege de mooie Van Oorschot dundrukuitgave koop ik hem van mijn verjaardagsgeld van Oma (haar functie overstijgt de moederrol). Als je er 3 maanden in leest mag het ook best wel wat (€ 75,-) kosten. De 170o pagina’s geven mij 85 uur leesplezier en daarnaast een 24/7 geluksgevoel voor nog geen € per dag.  De mooiste vorm van originele kunstbeleving is gelukkig tevens goedkoop. Alleen de musea komen dankzij de museumjaarkaart in de buurt. Maar de boeken winnen vanwege de mogelijkheid van een herhaalde of gedeelde ervaring.

Het was een groot genoegen om Oorlog en Vrede te herlezen. Mijn eerste kennismaking kan ik niet meer achterhalen maar is zeker 30 jaar geleden. De aankoopdatum en het leesjaar zijn niet ingevuld in mijn Acces database. Blijkbaar heb ik het toen (bij uitzondering) ook niet voorin het boek geschreven.
Ik had niet gedacht dat het zo voorspoedig zou gaan. Voor de zomervakantie de eerste 600 pagina’s. Toen even weggelegd omdat ik Rusland niet wilde vermengen met de Italiaanse vakantie invloeden. Bij thuiskomst nog even de tegenvallende Koetsier Herfst van Charlottes Mutsaers en daarna weer terug naar het echte ruime lezen. De laatste 1200 pagina’s zijn een tempo van 150 pagina’s per week genuttigd. In de Vlaamse Ardennen bereik ik voldaan het einde. Alleen de epiloog lukt niet meer. Geen zin om nog eens de 50 pagina’s met geschiedkundige duiding van Napoleon tot me te nemen. Daar lees ik dan toch liever een meer moderne visie op.

Het verhaal is eigenlijk heel simpel en bestaat uit 2 onderdelen. In de militaire component valt Napoleon Rusland binnen, dringt door tot Moskou en vlucht vervolgens langs de zelfde weg weer terug. De inspanningen van het Russische leger zijn volgens Tolstoj volkomen overbodig. De Russische opperbevelhebber Koetoezov wil heel tactisch het gevecht ontlopen maar wordt door zijn ondergeschikten gedwongen om de strijd aan te gaan. De commando’s van de opperbevelhebbers worden niet opgevolgd, het strijdplan is overbodig. De gevechtshandeling heeeft een eigen dynamiek die alleen door instincten en toeval wordt geleid. De terugtocht van Napoleon wordt er amper door beïnvloed.

De menselijke kant van het verhaal wordt in hoofdzaak gevuld door de liefdes van Natasja Rostov. Haar adolescentenliefde voor Boris, de jonge vrouwenliefde voor André Bolkonski, de misstap met Anatole Koeragin en de definitieve liefde voor Pierre Bezouchov. De families Rostov, Bezouchov, Bolkonski en Koeragin worden op volkomen natuurlijke wijze geïntroduceerd en de banden verstrengelen zich naarmate het verhaal voortschrijdt.
Nu begrijp ik ongezien dat  King Vidor daar in 1956 een acceptabele Hollywoodfilm van kon maken. Natasha is dan Audrey Hepburn, de houterige Henry Fonda speelt Pierre en de gladde Mell Ferrer doet André Bolkonski. Zonder dat ik de film heb gezien begrijp ik de casting.

Tolstoj schrijft prachtig natuurlijk en heeft een onovertroffen ruime blik. Een veldslag, de jacht, een soiree, een zwaar gelovige, de moederliefde met de dartele kinderwereld: alles wordt met een groot inlevingsvermogen overgoten. Hij is de voorloper van Braudels longue durée. Zijn maatschappij heeft een eigen motoriek die niet gestuurd wordt door individuele personen. Zelfs Napoleon handelt in de geest van zijn tijd en en heeft eigenlijk geen individuele keuzen gemaakt.

Het enthousiasme van de jonge Russen die in het leger willen doet me denken aan de zuidelijke heethoofden van Gone with the wind. Het is ook dezelfde bezittende klasse die zich de luxe van principes kan veroorloven. Iedereen  treedt met zijn eigen argumenten tot het leger toe. André Bolkonski wil de militaire wetenschap verbeteren, Nikolaj Rostov dient de keizer, Boris Droebetskoj wil carrière maken, Hippolyte Koeragin gaat voor de charme van het uniform.

Tolstoj schrijft zo dicht bij de menselijke natuur dat hij niet veel beeldspraken nodig heeft. Ze zouden eerder afleiden dan verklaren. Uit alles blijkt een diepe menselijke wijsheid.

Hij sprak met zoveel zelfvertrouwen dat niemand kon uitmaken of hij iets verstandigs of iets heel doms had gezegd.     Pag. 19

Een soldaat op mars is net zo ingesloten en beperkt door zijn regiment als een zeeman is door het schip waarop hij zich bevindt.    346

Zie je, zei Berg tegen zijn kameraad, die hij alleen maar zijn vriend noemde omdat hij wist dat alle mensen vrienden hebben.    574

 ……, en verder heb ik opgemerkt dat een vrouw des te standvastiger is naarmate ze minder aantrekkelijk gevonden wordt, …………….   605

Het is die verplichte en  straffeloze ledigheid die de voornaamste aantrekkelijkheid van de militaire dienst heeft gevormd en ook altijd zal vormen.    627

 Geschiedenis, dat wil zeggen, het onbewuste, algemene groepsleven van de mensheid gebruikt elke minuut van het leven van de koning als werktuig voor zijn eigen doeleinden.     776

Bij historische gebeurtenissen zijn de zogenaamde groten slechts de etiketten die als naam dienen voor de gebeurtenis, en zij hebben, evenals de etiketten, nauwelijks iets te maken met de gebeurtenis zelf.      777

En zoals het altijd het geval is als het om slimheid gaat, dat de dommen de intelligenten te slim af zijn, zo had Hélène …………    1066

Wie niet begrijpt hoe een machine werkt zal als hij deze in werking ziet ongetwijfeld menen dat de spaander die er bij toeval is in geraakt en die de loop verstoort en een tikkend geluid veroorzaakt het belangrijkste deel van de machine is.          1303

Een geestelijke wond, voortgekomen uit een verwonding van de psyche, heeft met een lichamelijke wond gemeen dat hij, hoe vreemd het ook moge lijken, net als die lichamelijke wond pas geneest wanneer de randen van de wond zich beginnen te sluiten door de van binnen naar buiten brekende levenskracht.          1379

 Pierres nieuwe inzicht: Het erkennen van de onmogelijkheid een ander met woorden te overtuigen.   1413

 Nou, slaap lekker, antwoordde Natasja. En hetzelfde ondeugende glimlachje lag nog lang, als had ze het daar vergeten, op haar gezicht.       1429

En nog een mooie kenmerkende tekst waar het verlaten Moskou wordt vergeleken met een lege bijenkorf die te lang is om over te schrijven.  1114.

Woorden schieten me te kort voor deze verbluffende natuurlijkheid en eenvoud. Een groot genoegen om je in onder te dompelen. Ik verheug me er nu al op dat ik Anna Karenina ook nog mag herlezen. Tolstojs woorden zijn als balsem op mijn ziel.

Advertisements

From → literatuur

4 reacties
  1. Joost permalink

    Mooie stukken over Tolstoi en Dostojevski. Ken je eigenlijk Georg Steiner’s “Tolstoy or Dostoevsky”?

  2. Joost permalink

    Nog even uitleggen… in “Tolstoy or Dostoevsky” staat dat “or” cursief, als in “of/of”, je houdt van Dostojevski óf je houdt van Tolstoi, ook in jouw stukjes is duidelijk een voorkeur te lezen…

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: