Skip to content

dOCUMENTA (13)

21/09/2012

De Documenta  is een van de belangrijke tentoonstellingen van actuele beeldende kunst. Sinds 1955 wordt hij iedere 5 jaar in Kassel gehouden. Deze zomer resulteert dat in de 13de aflevering. De expositie duurt precies 100 dagen en wordt afwisselend door een andere creatief directeur/curator samengesteld. In 2012 is dat de Amerikaanse Carolyn Christov-Bakargiev (1957).  Haar bijzondere dubbele naam kreeg ze van haar ouders: een Bulgaar en een Italiaanse. Ze is directeur van het Museum voor Hedendaagse Kunst in Turijn (It.).

Voor deze  Documenta 13 heeft ze 193 deelnemers uitgenodigd die hun werk tentoonstellen op 4 lokaties: Kassel, Kabul, Alexandria/Cairo en Banff (bij Calgary in Canada). Gelukkig blijft het overduidelijke zwaartepunt in Kassel.
Het is inherent aan dit type expositie dat het meer om de kunstenaars dan om het kunstwerk gaat. Want als de kunstenaars worden uitgenodigd om te exposeren is meestal nog niet bekend wat ze voor Kassel gaan maken. Het creëren gebeurt zelfs zo laat dat de tentoongestelde kunstwerken het handboek niet halen.
De indeling van dat 400 pagina’s dikke tweetalige handboek is, net als de wetenschappelijke naam dOCUMENTA (13),  heel nuchter en streng. Voorin geeft Carolyn Christov-Bakargiev haar doelstelling en intentie slechts in 2 zinnen aan.
In het engels staat er:

dOCUMENTA (13) is dedicated to artistic research and forms of imagination that explore commitment, matter, things, embodiment, and active living in connection with, yet not subordinated to, theory. These are terrains where politics are inseparable from a sensual, energetic, and worldly alliance between current research in various scientific and artistic fields and other knowledges, both ancient and contemporary.

dOCUMENTA (13) is driven by a holistic and non-logocentric vision that is skeptical of the persisting belief in economic growth. This vision is shared with, and recognizes, the shapes and practices of knowing of all the animate and inanimate makers of the world, including people.

Met dank aan de Google vertaalfunctie kan ik met enkele verbeteringen tot de volgende uitleg komen.

dOCUMENTA (13) is gewijd aan artistiek onderzoek en vormen van verbeelding van inzet,  materie, dingen, uitvoering en een actieve levensstijl in verband met, niet ondergeschikt aan, de theorie.
Dit zijn terreinen waar de politiek onlosmakelijk  is van een sensueel, energiek, en werelds verband tussen het huidige onderzoek op verschillende wetenschappelijke en artistieke terreinen en andere kennis, zowel oude als moderne.

dOCUMENTA (13) wordt gedragen door een holistische en niet-logocentrische visie die sceptisch is over het  hardnekkige geloof in economische groei. Deze visie wordt gedeeld met, en erkent, de vormen en praktijken van het kennen van alle levende en levenloze makers van de wereld, met inbegrip van mensen.

Maar nog steeds ontglipt de betekenis me op sommige plaatsen in de woordenbrij. De zinnen zijn gewoon te lang. Mijn begrijpend vermogen is te star om de meerdere wendingen per zin te volgen. Wel is duidelijk dat het onderzoek en de theorie centraal staan in een meer of minder voelbare politiek/maatschappelijke omgeving.  En dat het mens-zijn niet afhankelijk mag zijn van economische groei en in een relatie staat tot de wereld in al zijn facetten.

De 2 zinnen staan onopvallend en zonder inleiding op de tweede pagina van het handboek. Alsof ze helemaal niet belangrijk zijn. Alsof er alleen maar een motto is bepaald omdat er een motto nodig is. De tentoongestelde kunst zou toch voor zich moeten spreken. Dat blijkt niet altijd het geval. De uitleg ter plekke is heel karig. Zelfs de nationaliteit van de kunstenaar is niet zonder het handboek te achterhalen. En die is in de huidige mondiale kunstcultuur nog maar zelden aan een kunstwerk af te lezen.Veel van die internationale kunstenaars zijn trouwens van hun geboorteland verhuisd  naar Berlijn, Londen en New York.

Carolyn Christov-Bakargiev heeft niet alleen de jonge opkomende kunstenaars uitgenodigd. Het is opvallend hoeveel van mijn generatiegenoten aanwezig zijn. (Of valt mijn aandacht eerder op het werk van mijn cohort?) Op zich vind ik dat jammer. Hier in Kassel wil ik liever ontdekken wat er gaat komen dan volgen wat reeds is gebeurd. De gemiddelde leeftijd van de bezoekers is wel jong (tussen 30 en 35) en er zijn opvallend veel meisjes onder. Zij leven al in mijn toekomst en zijn daardoor misschien niet zo bezig met leeftijd en toekomst. Voor hen is juist de geschiedenis het te ontdekken gebied.

Het thema geschiedenis keert vaak terug in de vorm van dagboeken,  verzamelingen,  inventarisaties en relatieschema’s. Dus weinig esthetische knappe kunst maar veel meer concepten en back to basics. Ik denk niet dat de economische cisis daar verantwoordelijk voor is. Het is eerder de wereldwijd gevoelde behoefte aan eenvoud die zomergast / trendwatcher Lidewij Edelkoort ook al voorspelde. Tevens zullen de voorkeuren van Carolyn Christov-Bakargiev gewicht in de schaal hebben gelegd.  Geef mij maar het spektakel van de Documenta 12. De arrogante hemelbestormende kunstenaar spreekt me meer aan dan de nauwkeurige onderzoeker. Ik heb met de laatste te veel gemeen mee, hij is me bekend. En wat ik zelf kan hoef ik minder bij anderen te zien.

Maar na 40 jaar kan en mag niet meer iedere ervaring een ontknoping zijn. In 24 uur, verdeeld over4 dagen  en 10 minuten per object,  komen we tot de conclusie dat de kunstobjecten de theoretische lading dekken. En in een bewuste poging om explicieter te worden kies ik uit het overstelpende aanbod de volgende 10 kunstenaars als persoonlijke favoriet.

___________________________________________________________________________________________

Shinro Ohtake (1955 Tokyo) neemt de wereld als bron voor zijn gelaagde waarnemingen. Hij werkt als een expressieve schilder,  beeldhouwer en underground muzikant. Is sinds 1977 bezig met een serie van 67  intensieve  plakboeken vol met afgedankte culturele artefacten van populaire straatcultuur in Europa, Indonesië, Kenia, Marokko, Turkije, de Verenigde Staten en Japan.  Hij hoopt daarmee de dichte complexiteit te vangen waarmee onze moderne psyche de werkelijkheid waarneemt, begrijpt en herinnert.

Voor de documenta maakte hij MON CHERI: a self portrait as a scrapped shed. Een interactief zelfportret van de kunstenaar en de bezoeker in de vorm van een schuurtje waarvan  een verzameling geluiden reageert op beweging. Door de ramen is te zien hoe een imposant groot uitwaaierend levensscrapbook is getransformeerd tot een sculpturaal object. Ik vind het vooral interessant vanwege de overstelpende verzameldrift. Hier is een veeleisend waarnemer bezig die niet met weinig genoegen neemt.

_____________________________________________________________________________________________

Llyn Foulkes (1934, Washington) werkt in Los Angeles en probeert consistent inconsistent te zijn. Op de D13 toont hij 2 landscrape schilderijen  en een muziekperformance op film. De aandacht wordt vooral getrokken omdat ieder schilderij in een donkere kamer hangt en onzichtbaar wordt verlicht waardoor kleur en structuur goed tot hun recht komen. Aan The lost frontier heeft hij van 1997 tot 2005 gewerkt. Het schilderij geeft een toekomstbeeld van Amerika als een droog verloren landschap waar mens en politiek in een staat van verval  zijn. Het thema spreekt me niet zo aan, hoort meer bij zijn doomdenkgeneratie. Toch kan hij mij imponeren door zijn volkomen originele materiaalgebruik. Nog nooit eerder gezien. 40 Jaar later geboren zou hij erg modern en trendsetter zijn geweest. Nu is hij een individuele kunstenaar met een eigen stijl.

 

_________________________________________________________________________________________

Giuseppe Penone (1947 Italië) onderzoekt de relatie tussen cultuur en natuur. Hij woont en werkt in Turijn en geeft les aan de School van Schone Kunsten in Parijs. Maakte al 3 keer eerder deel uit van een Documenta. (in 1972-1982 en 1987) Sinds 1969 is de boom een terugkerend motief in zijn kunstwerken.

Voor D13 heeft hij  Idee di Pietra  gemaakt. Een grote granieten kiezel ligt boven in een bronzen boom. Zo waarheidsgetrouw dat pas als de mensen op de boom kloppen en een hol geluid horen ze zeker weten dat de boom van brons is. De kiezel hangt hoog in de lucht en kan niet worden gecontroleerd. Maar moet volgens het handboek van graniet zijn.

Die perfecte uitvoering is voor mij een pré. Een idee is niet voldoende om indruk te maken. Je moet het geduld en het vakmanschap hebben om het op een waardige manier te presenteren.

 

____________________________________________________________________________________________

István Csákány ( 1978 Romania) woont in Budapest.

Heeft voor D13 een houten naaiatelier gemaakt in 2 delen. Op een verhoogde vloer staat een kompleet houten replica van een iets vergroot naaiatelier. De produktie is geëindigd en de naaisters zijn naar huis. Daaromheen is een catwalk waarop in groepjes van 2 of 3 de kleding wordt getoond door poppen zonder hoofd en handen. Dit houten naaiatelier is een monument voor de arbeider die tegelijkertijd zichtbaar en onzichtbaar is. De tijd voelt aan als een bevroren materie die nog  in de ruimte hangt nadat de productie is geëindigd.
Vooral de technisch perfecte uitvoering spreekt me aan. Alhoewel ik niet kan achterhalen of hij alles zelf heeft uitgevoerd. Als het alleen om het idee zou gaan wordt het voor mij alweer minder interessant. Ik leef nog steeds met het beeld dat de kunstenaar zijn creaties zelf met veel geduld en doorzetting schept.

____________________________________________________________________________________________

Goshka Macuga (1967 Polen) heeft zich als kunstenaar gevestigd in Londen.  En met succes want ze was een van de nominaties voor de Turner Prize 2008.  Ze maakt installaties waarbij een kunstwerk zich verbindt met een verscheidenheid aan objecten.

Voor de D13 maakte ze Digital collage for Of what is, that it is; of what is not, that is not. Het werk bestaat uit 2 gigantische wandtapijten van  5,2 x 17,4 m waarop een groep personen poseert voor een kenmerkend gebouw. In Kassel hangt het groepsportret van de personen die in Kabul een banket bijwoonden dat georganiseerd was door de kunstenaar. In Kabul hangt een wandtapijt van een zelfde groepsgebeuren dat zich in Kassel afspeelde. De fotorealistische kwaliteit is zo groot dat je echt stiekem moet voelen om jezelf ervan te verzekeren dat het een tapijt is. Tijdens het kijken is de relatie met het tweelingprotret in Kabul aanwezig. Je weet dat daar mensen naar het wandtapijt uit Kassel kijken. Vreemd genoeg verlang ik nu niet van Goshka Macuga dat ze haar kunstwerk eigenhandig heeft geproduceert. Dit zal wel een computergestuurd weefgetouw zijn geweest. Of gewoon een opdruk op een wit tapijt.

____________________________________________________________________________________________

Etel Adnan (1925 Beirut)  is een Libanees/Amerikaanse dichter, schrijfster en beeldend kunstenaar. Ze woont sinds 1955 in Californië. Opnieuw als bijna alle D13 kunstenaars is ze veelzijdig actief. Ze heeft ook faam opgebouwd als Arabisch/Amerikaanse schrijfster. Voor de D13 heeft ze een keuze gemaakt uit haar schilderprodukte van de laatste decennia. Ze maakt kleine landschappen (ca. 30×40 cm) op de grens van de abstractie. De 800 meter hoge berg Tamalpaïs ten noorden van San Francisco is sinds 1960 haar belangrijkste onderwerp. Apart bekeken spreken de werken me niet meteen aan. Maar als ze in serie op ooghoogte tegen de muur hangen komt er een levenslustige en energieke geest tevoorschijn die vooral in haar kleurkeuze zeer origineel is.

___________________________________________________________________________________________

Adrián Villar Rojas (1980 Argentinië) is een van de weinige kunstenaars van de oude stempel. De romantische hemelbestormers die buiten alle kaders treden. Volgens de theorie van de multiverses maakt hij monumentale sculpturen die uit een parallel universum lijken te komen. Zij verschijnen als manifestaties van fundamenteel verlies, kolossale overblijfselen van een verloren gegaan science-fiction rijk. De virtuoze werken zijn gemaakt van klei en vergankelijk.   Het fysieke werk, het materiaal en de kwetsbaarheid zijn essentiele onderdelen van Villars Rojas kunst. Omdat ze na de tentoonstelling worden verwoest roepen ze vragen op over de laatste kunstwerken van de mensheid en wat er van onze beschaving over blijft als de wereld die wij kennen eindigt. Zijn megalomane en dramatische beelden zijn perfect geplaatst op de verlaten en vervallen Weinbergterrassen. Mijn grootste esthetische ervaring van de D13. Villar Rojas is een virtuoos boetseerder.

__________________________________________________________________________________________

Theaster Gates (1973 Chicago) heeft veel beroepen: kunstenaar, actievoerder, verzorger, cultuurbeheerder, ontwerper, opvoeder, muzikant, klusjesman en renoveerder.  Studeerde religie in Zuid Afrika, bezocht Japan en doet zich soms voor als zoon van een Japanse pottenbakker  en  een zwarte moeder uit New Orleans.  Hij kocht in 2009 een bouwval in Chicago en veranderde het in een informeel laboratorium voor sociale communicatie met workshops, maaltijden en uitvoeringen. Hij is dus in de eerste plaats een sociaal werker die zich inzet voor het heropbouwen van vervallen stadsdelen.

In Kassel heeft hij zich ontfermd over het het Hugenotenhuis (1826) dat sinds 1970 leeg stond . De 12 kamers zijn gedeeltelijk gerenoveerd en sommige zijn voorzien van grote beeldschermen waarop zwarte Amerikanen tragische liederen zingen. Heel indrukwekkend en alleen mogelijk omdat het  door een medestander is geënsceneerd. Bij een blanke kunstenaar zou het al gauw als te sjabloonachtig  en denigrerend worden opgevat.

________________________________________________________________________________________

Anton Vidokle (1965 Moskou) en Julieta Aranda (1975 Mexico) zijn gevestigd in Berlijn en New York en werken sinds 2003 samen in e-Flux.  Voor de D13 presenteren ze het Time/Bank concept  waarbij de tijd (ipv geld) het basis waardemiddel is. Time/Bank is een gereedschap dat uit eigen behoefte is ontstaan om onafhankelijk van grote staatsafhankelijke economieën te kunnen functioneren. Het voorziet in een immaterieel betaalmiddel voor een culturele gemeenschap die niet geografische gebonden is. Het kan een begrip van waarde geven aan hen die niet direct waardevolle zaken produceren zoals het bakken van een bananentaart. Ze zijn niet de eersten die met dit idee komen. Een deel van de expositie in het huisje bestaat uit een archief waarin eerdere pogingen worden toegelicht.

____________________________________________________________________________________________

 Susan Hiller (1940 USA) woont en werkt in Londen. Opnieuw een multi talent dat dmv installaties, video, fotografie, performance en tekst haar visie met de wereld wil delen.

Voor de D13 heeft ze een interactieve audiosculptuur  Die Gedanken sind frei  samengesteld. In een lege witte kamer staat een jukebox met 100 liedjes (1 voor iedere dag van de D13). De teksten zijn op de wanden uitgeschreven. De bezoekers bepalen zelf hun keuze. De liedjes geven de meningen en ervaringen weer van 100 verschillende levensvisies. Opvallend is dat er geen onderscheid te horen is tussen de levende en dode zangers. Zoals vaker voorkomt is er voor de bezoeker vanwege de tijdsdruk slechts een fragment  te beluisteren. In dit geval is het jammer dat je alleen maar het idee en niet het kunstwerk kunt beoordelen. Het zou als cd box te koop moeten zijn. Of nog mooier in dvd-vorm waarbij de zangers in beeld komen en van ondertitels worden voorzien.

 

 

 

Advertenties

From → kunst

Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: