Skip to content

Kevin Powers – The Yellow Birds – 2012

29/05/2013

04 (1)

A yellow bird with a yellow bill was perched upon my windowsill
I lured him in with a peace of bread and then I smashed his fucking head

Als opening van The Yellow Birds begint Kevin Powers met een traditioneel Amerikaanse legerliedje dat de soldaten tijdens het marcheren zingen. Er spreekt een baldadige vernielzucht uit die snel in een mannenwereld kan ontstaan. Maar ook een dreigend onheil dat op ieder moment onverwacht kan toeslaan. Zijn de soldaten de gele vogels voor wie ieder moment hun laatste kan zijn? Of slaat de titel op de kanaries van zijn vader die ze meenam in de mijn om daar het zuurstofgehalte te bewaken. Als ze in de boomgaard van zijn moeder worden losgelaten zijn ze hopeloos verloren en vliegen terug naar hun kooi.

The Yellow Birds is een aangrijpende roman. Het toont de volle kracht van de literatuur. Claude Simon (1913-2005) vergelijkt een literair boek met een staaf dynamiet. Uiterlijk zijn beiden niet indrukwekkend maar bij gebruik hebben ze een verwoestende kracht. Voor Simon’s versplinterende taalkunst geldt het zeker. Maar ook Powers heeft eenzelfde ongrijpbare verbeeldingskracht. Als dichter beschrijft hij de binnenkant van de oorlog. The Yellow Birds is bijna te lezen als deel van een tweeluik met het recente Matterhorn (2009) van Karl Marlantes dat meer aan de buitenkant blijft.

la-foto1Kevin Powers (1980) ging op 17-jarige leeftijd het leger in en diende in 2004 voor 1 jaar in de Desert Storm actie in Irak. Acht jaar later kwam hij met zijn debuutroman (2012) omdat mensen maar bleven vragen hoe de oorlog was. Over de militaire acties is voldoende feitenmateriaal voorhanden maar het gevoelsleven van de soldaat  wordt niet vaak beschreven. Dave Eggers zegt het raak: “Powers is a poet first, so the book is spare, incredibly precise, unimprovable. And it’s easily the saddest book I’ve read in many years. But sad in an important way.”

Powers heeft eerder gepubliceerd als dichter en dat is te merken aan zijn boek. The Yellow Birds heeft slechts 225 pagina’s van geringe omvang. Met een totaal van 70.000 woorden zou je de roman bijna een novelle kunnen noemen. De impact is echter omgekeerd evenredig met de omvang. Het komt niet vaak voor dat ik zo meeleef met de personages. Matterhorn was ook verbijsterend maar daar was het gevaar extern. Powers maakt duidelijk dat bij hem het oorlogsgevaar vooral van binnenuit komt. Dat een soldaat al dood kan zijn voor hij werkelijk dood gaat.

Eindelijk (na Euforie) weer eens een boek waarin de wisselende verhaallijnen mooi verweven zijn en elkaar meesterlijk versterken. Misschien is de hoofdlijn van de oorlogshandeling nog het minst interessant. De aanwerving van de soldaten en de dag voor de uitzending naar Irak zijn ontroerend en beklemmend beschreven. Maar de derde lijn over de nasleep van de oorlog bij terugkeer imponeert het meest met zijn desolaatheid. Daarbij vergeleken is The Best Years of Our Lives uit 1946 van William Wyler kinderspel.

Het chronologische  verhaal start in Fort Dix New Jersey waar de 21-jarige John Bartle kennis maakt met de 3 jaar jongere Daniel Murphy. Opnieuw is het onheilspellend te ontdekken hoe jong de soldaten zijn die in onze oorlogen vechten. Bart en Murph zijn samen met hun sergeant Sterling de enige personages van de roman. In een emotioneel afscheid van de ouders belooft Bartle aan de moeder van Murphy voor haar zoon te zullen zorgen.
In Irak is hun taak een stadsbezetting van Al Tafar. Het is een periode van gespannen waken en wachten en soms een actie in de grotendeels verlaten stad. Na enige tijd zondert Murphy zich steeds vaker af. Hij observeert vanuit de verte een vrouwelijke verpleegster. Ook de verpleegsters hebben het zwaar met het oplappen van de soldaten die ook nog verliefd op de zorgverstrekker worden. Als ze bij een mortieraanval omkomt draait Murphy compleet door. Hij verdwijnt en na een zoekactie blijkt hij door de plaatselijke bevolking te zijn gelyncht. Bartle en de sergeant willen niet dat zijn moeder het verminkte lijk zal zien en laten het in de rivier wegdrijven. De sergeant pleegt zelfmoord en Bartle heeft zijn jaar gediend en mag naar huis.
Op de terugweg verblijft hij korte tijd op een  Duitse legerbasis. Tegen de orders in verlaat hij de basis, bezoekt een kerk waar een priester hem uit zijn tent probeert te lokken en drinkt zich tot slot lam in een dansgelegenheid voor soldaten. In Amerika vervalt hij tot lethargie. Het dagelijkse leven kan niet meer boeien en hij vult zijn dagen met luieren en drinken. Zijn innerlijk lijkt een leegte te bevatten die niet meer kan worden gevuld door de werkelijkheid. Het burgerbestaan geeft gewoon ook teveel keuzemogelijkheden die er in het leger niet waren. Hij pleegt net geen zelfmoord en wordt tot slot gearresteerd door de militaire politie vanwege de lijkverdwijning. Na 3 jaar celstraf komt hij vrij en lijkt voldoende opgeknapt voor terugkeer in de maatschappij.

Ondanks de geringe omvang veel ontknopingszinnen. Mooie poëtische zinnen die ook nog betekenis hebben. Een genoegen om ze over te schrijven. Het helpt zeker mee dat je weet dat ze afkomstig zijn van een ervaringsdeskundige. Daardoor overstijgt de betekenis de taalkunst. Verplichte kost voor iedere politicus die moet beslissen over een militaire actie.

Yellow-Birds

“It’s like a car accident. You know? That instant between knowing that it’s gonna happen and actually slamming into the other car. Feels pretty helpless actually, like you’ve been riding along same as always, then it’s there staring in your face and you don’t have the power to do shit about it. And know it. Death, or whatever, it’s either coming or it’s not. ‘    93      

It seemed as if I watched myself patrol through the fields along the river in the yellow light, like I had transposed the happenings of that world onto contours of this one.    110  –   de perceptie van het thuisland na terugkeer

I smelled the clean house and the wood-frame bed. It was all filler. The noise, the sound, they existed just to take up space. My muscles flexed into the emptiness I still called home.       111 – opnieuw de thuiskomst

The world was paper-thin as far as I could tell. And the world was the orchard, and the orchard was what came next. But none of that was true. I was only afraid of dying.      115 – vlak voor een militaire actie waarin ze een boomgaard moeten bezetten.

Back home, everything had begun to remind me of something else. Every thought I had blossomed outward and backward until it attached itself to some other memory, that one leading to another, impermanent, until I was lost to whatever present moment I was in.          134

I hadn’t known what I was doing then, but my memories of Murph were a kind of misguided archaeology. Sifting through the remains of what I remembered about him was a denial of the fact that a hole was all that was left, an absence I had attempted to reverse but found that I could not. There was simply not enough material to account for what had been removed.         138

” I feel like I’m being eaten from the inside out and I can’t tell anyone what’s going on because everyone is to grateful to me all the time and I’ll feel like I’m ungrateful or something. Or like I’ll give away that I don’t deserve anyone’s gratitude and really they should all hate me for what I’ve done but everyone loves me for it and it’s driving me crazy. ”     144

We floated past the people of the city, the old and childless hovel dwellers who wailed some Eastern dirges in their warbling languages, all of them sounding like punishments sung specifically for our ears.      210

Her grief was diginified and hidden, as is most grief, which is partly why there is always so much of it to go around.    219

I do feel ordinary again. I guess every day becomes habitual. The details of the world in which we live are always secondary to the fact that we must live in them.        224

In de De Wereld Draait Door vertelde een Nederlandse hospik uit de Afganistanoorlog over zijn mentale schade.  Zijn commandant was erbij en gaf de achtergrondinformatie. 20 % Komt met psychologische problemen terug en bij de helft daarvan is het niet te verhelpen. Men experimenteert nu met een hondenbuddy. Zoals een blindengeleidehond zijn baas bijstaat kan een buddy-hond voor zijn baas een begripvolle kameraad worden die niet teveel vraagt en over zijn welzijn waakt. Ze worden speciaal voor dat doel opgeleid en herkennen de gemoedstoestand van hun baas. Probleem is dat die opleiding wel € 20.000,- kost.

Kevin-Powers-Photo

Er staan maar weinig oorlogsboeken in mijn kast. Een korte scan levert de volgende resultaten op.

Oorlog en Vrede (1869) – Leo Tolstoi – (1828-1910)
Groots en meeslepend toont het de onstuurbaarheid van het oorlogsproces. De commando’s van de legerleiding zijn van weinig invloed op het oorlogsresultaat.

The red badge of courage (1895) – Vincent Crane (1871-1900)
Tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog wil het hoofdpersonage zijn moed bewijzen door een wond (=rode medaille van moed) op te lopen. Hij is echter voornamelijk bang voor het oorlogsgeweld en vlucht als het gevecht uitbreekt.

Im Westen nichts Neues (1929) – Erich Maria Remarque (1898-1970)
Een anti-oorlog roman over de Duitse zijde van de eerste wereldoorlog. Is bijna nog bekender geworden als Amerikaanse speelfilm All quiet on the western front uit 1930 van Lewis Milestone. Met het onvergetelijke einde waarin de soldaat vanwege een vlinder zijn loopgraaf verlaat en wordt neergeschoten.

Helden zonder glorie (The naked and the dead 1948) – Norman Mailer (1923-2007)
Een van mijn eerste leespogingen waarvan ik vanwege het onbrekende referentiekader niet veel meer weet. Mailer kennende zullen het wel stoere mannen zijn geweest die natuurlijk ook hun angsten hebben.

Leven en Lot (1959) – Vasili Grossman (1905-1964)
Caleidoscopisch verhaal van de Russische kant van de Tweede Wereldoorlog. Grossman was oorlogscorrespondent en dus ook een ervaringsdeskundige. Vanwege maatschappijkritiek pas in 1959 uitgegeven. Het gevecht in de ruïnes van Stalingrad is uitzichtloos en daardoor alleen te winnen door de verdedigers van het vaderland.

Europe Central (2005) – William T. Vollmann (1959)
De Amerikaan Vollmann schildert met brede stroken de Duitse en Russische kant tijdens de Tweede Wereldoorlog. Prachtige portretten van Shostakovich, Käthe Kollwitz en de Duitse generaal Paulus die bij de slag om Stalingrad in zijn legertent naar Beethoven luisterde.  Onbegrijpbaar dat deze magistrale roman nog steeds niet is vertaald.

Matterhorn (2010)- Karl Marlantes (1945)
De tegenhanger van The Yellow Birds speelt in Vietnam. Karl Marlantes heeft er 33 jaar over gedaan om zijn ervaringen gepubliceerd te krijgen. Hij maakt goed duidelijk dat uitputting en actie ook verslavende euforiegevoelens  kunnen bevatten. (zie https://erikgveld.wordpress.com/2012/02/09/karl-marlantes-matterhorn/)

Advertisements

From → literatuur

One Comment

Trackbacks & Pingbacks

  1. Philipp Meyer – The son – 2013 | Ontknoping

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: