Skip to content

John Williams – Stoner – 1965

01/07/2013

coverBoerenzoon William Stoner gaat in 1910 op aandringen van zijn vader landbouw studeren aan de universiteit van Missouri. Na een jaar maakt hij van zijn bijvak Engels het hoofdvak. Hij wordt gegrepen door de universiteitswereld, kiest voor een docentenloopbaan en keert niet meer terug naar de boerderij. Hij heeft weinig interesse voor de buitenwereld en beschouwt de bibliotheek als zijn wereld. Op een feestje ontmoet hij de ingekeerde Edith en begint een onuitgesproken relatie met haar. Na het huwelijk wordt Edith een vrouw met een gebruiksaanwijzing. Ze vervalt in een egocentrische lethargie en heeft alleen tijdens haar kinderwens voor korte tijd zin in sex. Na de geboorte verliest ze alle aandacht voor dochter Grace en het huishouden. Saaie jaren trekken voorbij. Ze kopen een te duur huis met een hypotheek van de bank van Ediths vader en de ouders van Stoner sterven kort na elkaar. Als Ediths vader zelfmoord pleegt tijdens de beurskrach van 1929 gaat Edith naar haar moeder en blijft maanden weg. Stoner geniet van het stille huis en bouwt een band op met zijn 6 jarige dochter. Door haar te onderwijzen ontdekt hij het ware leraarschap ook op de universiteit. Eindelijk kan hij de schoonheid van de literatuur overbrengen. Edith keert terug en verklaart hem de oorlog omtrent dochter Grace. Hij laat zich thuis verdrijven uit zijn studeerkamer en vlucht naar zijn werkkamer op de universiteit. Maar ook daar wordt hij zo gestoord dat het schrijven van een tweede boek onmogelijk wordt.
Op verzoek van de decaan laat hij de recalcitrante gehandicapte student Charles Walker toe tot zijn werkgroep. Als Stoner hem vanwege luiheid een onvoldoende geeft komt hij in een machtsstrijd over de belangen van de universiteit. Stoner wil niet buigen, blijft bij zijn oordeel en wordt van vooringenomenheid beschuldigd vanwege de handicap van Walker. Men handhaaft Walker en degradeert Stoner tot de beginnerscursussen. Stoner moet veel avondcolleges geven en verliest het contact met zijn dochter. Hij trekt zich terug en raakt in een depressie.
Onverwacht komt de studente Katherine met haar scriptie ter beoordeling en er ontstaat een relatie. Ze leven in een gelukzalige roes tot de buitenwereld vat op hen krijgt en Stoner voor zijn huwelijk en werk moet kiezen.  Katherine vertrekt begripvol en Stoner wordt ziek, een beetje doof en mager. Na een jaar neemt hij zijn werk weer op en vindt er veel steun in. Zijn dochter Grace raakt onverwacht zwanger, trouwt om het huis te ontvluchten. Haar man sterft al voor de bevalling in WW2. Ze laat de schoonouders voor het kind zorgen en wordt een alcoholica.
Op 64 jarige leeftijd ontdekt men een tumor bij Stoner en hij stemt in met vrijwillig pensioennering. Hij maakt plichtgetrouw zijn schoolwerk af en gaat naar huis waar hij na een kort ziekbed sterft met een boek in zijn handen.

Mijn samenvatting van het verhaal is net zo monotoon  als het verhaal zelf. Het leven is geen feest voor Stoner. Er zijn geen grote thema’ s in het alledaagse universiteitsleven van een middelmatige docent die weinig ambitie en geldingsdrang heeft. De universiteitswereld lijkt op een klooster. Je neemt bijna afscheid van een wereldlijk bestaan. Het buitengewone van de roman zit hem vooral in deze begrenzing. Ik leef met hem mee maar kijk er toch van op dat hij met die bescheiden instelling niet meer klein geluk kan verzamelen. Hij heeft er namelijk wel de juiste instelling voor. Heeft Williams bewust Stoners boekenliefde en zijn leraarschap niet verder uitgelicht? Stoner laat zijn geluk teveel door anderen begrenzen. Zelfs als hij hoort niet lang meer te leven trekt hij zich bescheiden terug om zijn einde af te wachten. Slechts één keer gaan in zijn overspelige liefde voor Katherine alle remmen los en slaat hij pardoes naar de andere kant door. Je gunt hem die korte tijd waarin hij het geluk van de wederkerige liefde kan beleven. Op den duur wordt Stoner vreemd genoeg juist door al die emotieloosheid toch een mens van vlees en bloed.
Het verhaal is zo waarachtig geschreven dat je bijna zou denken dat John Williams en William Stoner dezelfde persoon zijn. Het zou dan ook toepasselijk zijn geweest om een portret van John Williams op de kaft te zetten. Maar dat is natuurlijk om verkoopredenen niet gedaan omdat alleen al door zijn bril het boek ouderwetse en degelijke literatuur wordt. Het ontwerp werkt wel want toen ik het boek voor mijn verjaardag kreeg dacht ik in eerste instantie een eigentijdse roman te ontvangen.

?????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????

John Edward Williams (1922-1994) is geboren in Texas en evenals Stoner afkomstig uit een boerenfamilie. Hij werd echter wel soldaat en diende tijdens WW2 voor 2,5 jaar in Birma en India. Vervolgens studeerde hij Engels in Denver en was van 1955 tot 1985 docent creatief schrijven. Naast gedichten heeft hij slechts 4 romans geschreven. Voor Augustus kreeg hij zelfs de National Book Award (tegelijk met John Barth en voor Isaac Singer!). Toch bleven zijn romans lange tijd relatief onopgemerkt. Hij wordt niet genoemd in mijn Britannica uit 1978  en ook niet  in de Moderne Encyclopedie van de Wereldliteratuur (1984 tweede herziene uitgave). Pas door de heruitgave in 2006 en een lovende recensie in de New York Review Of Books komt de internationale erkenning. Sinds de uitgave in september 2012 is de Nederlandse vertaling zo’n een verkoopsucces dat het boek hier zelfs meer is verkocht dan in Amerika.

WilliamsDe overige 3 romans zijn erg verschillend van thema:

1948 – Nothing but the night – 140 pagina’s
Een dag uit het leven van Arthur Maxley die als kind een traumatische ervaring heeft ondergaan en na lange tijd zijn vader ontmoet. Korte roman van 140 pagina’s.

1960 – Butcher’s Crossing – Wordt verfilmd door Sam Mendes en vertaald in januari 2014.
De jonge Will Andrews trekt in 1870 westwaarts op zoek naar avontuur. In het plaatsje Butcher’s Crossing meldt hij zich aan voor een van de laatste grote buffalo jachten.  Na een zware tocht vol ontberingen moeten ze door een vroege winter in barre omstandigheden overwinteren en keren pas het volgend voorjaar meer dood dan levend terug.

1972 – Augustus – National Book Award
Een verzameling van privé documenten geeft inzicht in de geleidelijke overgang van democratie naar dictatuur tijdens het keizerschap van Augustus.

John Williams was een stille kracht die zich zelden liet interviewen. Ook de foto’s op internet zijn schaars. De meeste hits zijn voor zijn veel beroemdere naamgenoot die filmmuziek componeert.
Stoner is met weinig ander romans te vergelijken. In het begin denk ik aan een alledaagse Henry James. Tijdens zijn relatie met Katherine wordt het meer  Philiph Roth die in The human Stain (2000) eenzelfde probleem op zijn universiteit had. De tegenslag doet weer aan Coetzee denken. Maar nog nergens heb ik zo’n bescheiden stem gehoord.
Ik had het niet verwacht maar merk pas na afloop dat Stoner een essentieel boek voor me is geworden. Het zet me aan tot structuur en om met plichtmatig lezen mijn geest op peil te houden. Stoner laat je zien dat je prioriteiten moet stellen en je daaraan houden. Als je blijft geloven dat boeken er toe doen is dat ook domweg zo. Zo bepaal je zelf welke waarden er in je persoonlijke leven van belang zijn.
Ik ben dan ook benieuwd naar zijn andere romans. Ze zijn jammer genoeg niet mooi genoeg uitgegeven om meteen tot aanschaf over te gaan. Als er één schrijver is waarvan je zijn hele oeuvre van kan lezen is het John Williams wel. Voor vervolg zal ik vermoedelijk wachten op de vertaling van Butchers Crossing die in januari 2014 uitkomt.

Slechts een paar ontknopingszinnen, geen geniale beeldspraken maar serieuze en welgemeende onthullingen.

Hij voelde de logica van de grammatica, en hij meende te begrijpen hoe die zich vanuit zichzelf verspreidde, de taal doordrong en het denken van de mens ondersteunde.     35

De studenten, merkwaardig volwassen, waren uiterst serieus en hadden een hekel aan banaliteiten. Onwetend van modes of gebruiken, benaderden ze hun studie zoals Stoner hoopte dat een student zou doen: alsof die studie het leven zelf was en niet een middel om een doel te bereiken.    280

Tot slot de hamvraag: Wie is de man op de kaft?
Hij heet Bill en is een model van de Amerikaanse  fotograaf Stephen Carroll. Ontwerpbureau Dog and Pony wonnen met hun frisse eigentijdse ontwerp de Libris Boekomslagprijs 2012. Ik had het niet door maar de keuze voor een grote omslagvullende foto schijnt controversieel te zijn. Ze zijn de huisontwerper van Uitgever Lebowski Publishers. Ik gun ze hun verkoopsucces van harte. Ze hebben een groot oeuvre met zeer moderne literatuur. De namen van David Eggers,  Roberto Bolano  en Benjamin Kunkel springen er voor mij uit.

aaa

Advertisements

From → literatuur

One Comment

Trackbacks & Pingbacks

  1. John Williams – Augustus – 1972 | Ontknoping

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: