Skip to content

Benito Pérez Galdós – Fortunata en Jacinta – 1887

10/03/2014

ls-Sorolla-1894-BenitoPerezGaldos

Het is altijd even diep ademhalen voor je aan een dik boek begint. De beschikbare tijd en naaste toekomst moeten aanwezig zijn en samen gaan met een prikkelbestendige concentratie. Die gelegenheid dient zich gemiddeld maar 2 keer per jaar aan. Dit voorjaar grijp ik hem en kies met een oog op de voorjaarsvakantie voor Galdós. Zijn Fortunata en Jacinta heeft 1208 pagina’s van 400 woorden en telt dus in totaal 475.000 woorden. (minder dan de 1700 pagina’s van Tolstoi’s Oorlog en Vrede (1869) en bijna evenveel als de 500.000 woorden van De Broers Karamazov (1880) van Dostojevski.) Voor mij betekent zo’n omvang dat ik 2 maanden in hetzelfde imaginaire universum verblijf. De roman wordt in de nawoorden van andere Spaanse vertalingen vaak samen met Clarin’s La Regenta aangeprezen als beste Spaanse roman van de 19de eeuw. Ik kocht het boek 3 jaar geleden direct bij de uitgever MKW als reactie op een uitverkoopmail.
De laatste 5 jaar word ik keer op keer verbaasd door de Spaanse literatuur.  Heb ik een Spaanse ziel? Ik zou er bijna een apart blog aan kunnen wijden. Het begon bij de contemporaine  Javier Marias en liep vervolgens via de Catalanen Josep Maria de Sagarra en Narcis Oller naar de klassieke negentiende eeuw van Clarin. Voor later staan nog steeds in de kast Lucia Etxebarria en Nobelprijswinnaar Camilo José Cela. En natuurlijk de Don Quichot van Cervantes die het in omvang van alle concurrenten wint en hopelijk ook nog zijn tweede kans krijgt.

Benito Pérez Galdós

Benito Pérez Galdós (1843-1920) gaat door voor de grootste Spaanse schrijver na Cervantes (1547-1616). Men noemt hem ook wel de Spaanse Balzac of de Spaanse Dickens met een vleugje van Tolstoi en Zola. In omvang is zijn oeuvre zeker gelijkwaardig aan dat van de 4 genoemde veelschrijvers. Zijn foto toont een bescheiden en ambachtelijk schrijver die naar binnen gekeerd is. Het is overduidelijk dat de wereld in zijn hoofd zit. Hij produceerde met grote regelmaat 25 eigentijdse romans en 45 historische romans. Wat een rijke en menselijke wereld was er in zijn geest gehuisd.

Galdós is als jongste van tien kinderen geboren in Las Palmas op de Canarische Eilanden. Voor zijn rechtenstudie vertrekt hij naar Madrid waar hij bij een broer intrekt. Hij maakt de studie niet af en wordt journalist. Zijn eerste operakritieken worden langzaam opgerekt tot kronieken en eindigen in historische romans over de Spaanse geschiedenis. Hij woont een groot deel van zijn leven samen met zijn 2 ongetrouwde zusters en een schoonzuster. Stond iedere dag vroeg op en schreef gedisciplineerd zijn 10 pagina’s. Hij was verlegen en sprak moeizaam met een zwakke stem. Het lijkt een schoolvoorbeeld van plaatsvervangend schrijverschap dat de tekortkomingen van het privébestaan in een grandioze denkbeeldige wereld weer goed maakt.

In Fortunata en Jacinta heeft hij de ruimte en vertelt hij zijn verhaal met heerlijke omwegen en interessante uitweidingen. Het schrijfplezier spat er van af en zijn aandacht verslapt geen moment. Zijn personages worden nauwkeurig en beeldend beschreven en beschikken over sprankelende dialogen. Als in veel Spaanse romans nemen de vrouwen opnieuw een prominente plaats in. Zij laten de wereld draaien en de mannen zijn tragische figuranten die zich door hun impulsen laten leiden en zijn de noodzakelijke stoffering voor het geld. Terwijl de vrouwen alles regelen, voorspellen, evalueren en maar denken en praten.  Dat alles geschiedt onder de koepel van een zachte katholieke kerk die van en voor de mensen is. Het klooster, een laatste communie, de meervoudige dagelijkse ochtendmissen die op meditatie lijken. Alles getuigd van grote warmte en wederzijds begrip en afhankelijkheid. Een biecht lijkt meer op een goed gesprek dan op een boetedoening. Hoe anders dan ons steile en strenge Noord Europees geloof. Ook de kloosterzusters zijn vriendelijk, begripvol en weten dat met zachte hand betere resultaten worden behaald.

Benito_Pérez_Galdós

Alleen al de namen van de personages zijn voldoende om je hart te openen. Iedereen is invoelbaar en echte slechteriken zitten er niet tussen. Het schijnt dat Galdós sommige personages ook in andere romans terug laat komen. Zo heeft hij zijn imaginaire vriendenkring opgebouwd die hem een leven lang vergezelt. Galdós tekende portrettekeningen van de personages om zich goed in te kunnen leven. We leren er bijna 40 kennen en hieronder volgen de belangrijksten.

De pittige en voorbeeldige Jacinte die de perfecte levenspartner is voor haar man Juan. Zij staat hem met raad en daad terzijde en stelt steeds de juiste vragen op het goede ogenblik. Juan wijkt daarmee als bijna vanzelfsprekend niet te ver van het goede pad af. Het enige dat haar perfecte geluk in de weg staat is dat ze geen kinderen krijgt.

Haar man Juan Santa Cruz is de charmante playboy die zich overal met een smoesje uitpraat. Als een vlinder fladdert hij van vrouw naar vrouw en is iedere avond in het café om bij te praten en de laatste nieuwtjes te horen. Zijn leven is vol goedbedoelde grootspraak en speelse avontuurtjes.

De zondares Fortunata die als eenvoudige volksmeisje haar bestaan als gevoelsmens over zich heen laat komen. Vanwege haar knappe uiterlijk is ze een speelbal van de mannen. Ze doet haar best om sturing te geven maar valt regelmatig terug op haar volkse impulsen. Haar tragiek is dat ze al jong verliefd wordt op Juan en daar haar verdere leven niet meer van geneest.

De zielepoot Maximiliano Rubin die dankzij zijn zwakke gestel en kleine geest voortdurend achter de feiten aanloopt. Hij is een dwaas die met zijn vingertoppen het sublieme aanraakt. Hij wordt op slag verliefd op Fortunata en werpt zich op als haar beschermer. Het lukt hem wonderwel om met haar te trouwen maar hij beleeft er weinig plezier aan. Fortunata kan maar niet aan zijn afstotelijke uiterlijk wennen.

De bejaarde pilaarbijtster Donna Guillermina Pacheco die haar fortuin aan goede doelen heeft weggegeven en nu als levensdoel de nieuwbouw van een weeshuis bij elkaar bedelt. Met verbeten doortastendheid bietst ze overal resten bouwmateriaal bijeen en probeert bij al haar kennissen geld af te troggelen.

De zuinige en hardvochtige weduwe Donna Lupe Jaurequi die met haar 3 neven zit opgescheept. Ze is streng voor haarzelf en voor haar omgeving. Ze wantrouwt iedereen, belegt haar spaargeld tegen woekerrentes maar kan haar familie toch ook weer niet in de steek laten. Ze ziet het als haar taak de verdorven Fortunata op te voeden.

Juan Pablo Rubin is de broer van Maximiliano. Een anarchist en praatjesmaker die het hoogste woord voert en zich onterecht voor vrijheidsstrijder uitgeeft. 

De bejaarde Don Evaristo Freijoo wil Fortunata helpen van haar willekeur af te komen. Hij gedraagt zich als haar vader maar hoopt toch haar liefde te winnen. Tot hij ernstig ziek wordt en hij Fortunata moet laten gaan.

Manuel Moreno Isla is rijk, vrijgezel, op leeftijd en anglofiel. Hij woont een groot deel van het jaar in Engeland en walgt van alles wat Spaans is. Hij probeert Jacinte tot overspel te bewegen maar zij gaat er niet op in. Haar enige doel is om hem geld voor het weeshuis afhandig te maken.

Het verhaal speelt tussen 1869 en 1876 in Madrid en is keurig netjes opgeknipt in 4 gelijke delen. Het is maar goed dat ik de handeling al tijdens het lezen mee schrijf. Ik had er anders weinig meer dan een vage indruk van bewaard. Zelfs nu realiseer ik dat er heel veel personages en gebeurtenissen langzaam maar zeker mijn vergetelheid ingaan.

F&J deel 1

Deel 1
De 25-jarige playboy Juan Santa Cruz heeft een korte verhouding met de volkse maar zeer knappe Fortunata. Zijn moeder koppelt hem echter aan zijn nichtje Jacinte. Ze trouwen en tijdens hun huwelijksreis vraagt zij hem uit over zijn verleden. In een dronken bui bekent Juan dat hij Fortunata zwanger heeft gemaakt. Hij heeft haar later tevergeefs gezocht maar Fortunata was uit Madrid vertrokken. Na de huwelijksreis trekken ze in bij de ouders van Juan en zijn erg gelukkig. Hun enige ongeluk is het uitblijven van kinderen. Jacinta denkt dat het 3 jarige straatjongetje Adoracion het kind is van Juan. Ze adopteert hem zonder overleg met de familie en stalt hem heimelijk bij haar zuster. De belhamel maakt daar het huis onveilig en onthoofdt de kerststal. De grootouders kopen al stiekem speelgoed tot Juan bekent dat zijn kind bij Fortunata is overleden. Zijn vader weigert een vreemd kind in huis op te nemen en Jacinte moet zich erbij neerleggen dat Adoracion in een weeshuis wordt geplaatst. Fortunata is ondertussen teruggekeerd in Madrid en knapper dan ooit. Juan loopt de hele stad af in een poging om haar te ontmoeten.

Deel 2
Galdos verplaatst de focus naar 3 broers: de activist Juan Pablo Ruben, de priester Nicolas Ruben en de apothekersleerling Maximiliano. De laatste is de zielepoot van de familie en woont na het overlijden van zijn ouders in bij zijn tante Donna Lupe. Hij heeft een zwak gestel met een robuuste geest en een afzichtelijk uiterlijk. Als hij de berooide Fortunata ontmoet wordt hij verliefd en stapt zowaar over zijn schuchterheid heen. Hij betaalt haar schulden en huurt een kamer voor haar. Ze is verbaasd over de oprechte attenties van haar bescheiden beschermer. Een huwelijk zou haar fatsoenlijk maken maar ze is vol afschuw van zijn afzichtelijk lichaam en eigenlijk nog steeds verliefd op Juan. Als Maximiliano geld erft vraagt hij haar toch ten huwelijk. Zijn familie probeert hem tegen te houden maar heeft  geen invloed op hem. Priesterbroer Nicolas eist dat Fortunata als voorbereiding tijdelijk het klooster in gaat. De nonnen zijn de goedheid zelve en proberen met arbeid en gebed de boetelingen te bekeren tot een vroom leven. Een medeleerling is Harde Mauricia die de moeder is van Adoracion. De zusters voeden Fortunata met zachte hand op tot ze zich schikt in het huwelijk. Maximiliano huurt een woning en weet niet dat Juan het huis ernaast heeft bemachtigd. Op de avond van het huwelijk krijgt Maximiliano een migraine aanval en hoort Fortunata dat Juan al aan de de grendel van de deur rommelt. De volgende dag ontmoeten ze elkaar, alles wordt vergeven en vergeten en hun liefde is weer even intens als 3 jaar geleden. Maximiliano ontdekt het overspel, valt Juan aan en wordt door hem in elkaar geslagen. Fortunata vertrekt uit de woning naar een door Juan gehuurd appartement.

F&J deel 2

Deel 3
Jacinta is op de hoogte dat haar man Fortunata onderhoudt. Ze is het huichelen beu en confronteert hem met de waarheid. Juan bekent maar stelt zijn daad als een gebaar van menslievendheid voor. Hij kiest voor Jacinte en neemt afscheid van Fortunata. Door haar te bezitten verdwijnt al zijn interesse. Fortunata wordt getroost door de oude Don Freijo die haar wil helpen door haar praktischer te maken. Hij is verliefd en onderhoudt haar. Tot zijn levenseinde nadert en hij Fortunata adviseert om voor een fatsoenlijk leven terug te keren naar haar man. Eerst wordt de tante Donna Lupe overgehaald en daarna Maximiliano. Fortunata houdt nog steeds niet van hem maar schikt zich opnieuw in haar lot. Bij het verzorgen van de stervende Harde Mauricia ontmoet ze Jacinte. Ze kan haar jaloezie niet beheersen en stort zich schreeuwend op haar concurrente. Jacinte komt met de schrik vrij en denkt dat Fortunata’s kwaadheid een schuldbekentenis is. Ze schakelt Donna Guillermina in om Fortunata uit te horen en luistert het gesprek stiekem af. Fortunata bekent dat ze Juan niet meer ziet maar niet voor haar gevoelens kan instaan. Ze wordt steeds ongelukkiger bij Maximiliano en als Juan haar weer opzoekt vergeeft ze hem opnieuw alles en valt weer als een blok voor hem. Maar ze heeft wel een plan dat ze geheim houdt.

Deel 4
Maximilliano wordt gek van achterdocht en denkt dat Fortunata haar minnaar overal en altijd ontmoet. Tante en Fortunata  worden wanhopig van zijn oplopende waanzin. Hij zegt een oplossing voor al zijn problemen gevonden te hebben. Als een helderziende heeft hij als eerste door dat Fortunata zwanger is. Hij gelooft dat zij onbevlekt ontvangen is van de Messias. Zijn religie van de dood zal uitgevoerd worden na de geboorte van de baby. Donna Lupe begrijpt dat de baby van Juan is en dwingt Fortunata te vertrekken.  Juan Pablo ontfermt zich over zijn broer en het lukt hem om Maximiliano met lange wandelingen te genezen.  Hij krijgt opeens een zeer scherp verstand en het lukt hem af te leiden waar Fortunata woont. Juan heeft ondertussen een relatie met haar vriendin Aurora aangeknoopt. Fortunata zint op wraak en belooft terug te keren bij Maximiliano als hij Juan en Aurora vermoord. Ze bevalt, raakt overstuur en weigert een voedster als haar melk op raakt. Haar kamer wordt een doorgangshuis en verzamelplaats voor alle personages. Net als haar toekomst vorm lijkt te krijgen wordt Fortunata  onwel en voelt haar einde naderen. Ze geeft Juan junior aan Jacinte en haar geld aan het weeshuis. Juan buigt diep van spijt maar zal zijn leven niet echt beteren. Maximiliano besluit tot het kloosterleven en verwart het bij aankomst met een gekkenhuis. Maar hij stemt toch toe want een mens leeft nu eenmaal in zijn hoofd.

180_001

Een dikke roman levert natuurlijk ook veel ontknopingszinnen op. Voor mij nog steeds een essentieel middel om weer even terug te keren naar de sfeer van de roman en de stijl van de schrijver (of van de vertaler?).

Terwijl voorheen haar gebeden bliksemafleiders op het hoofd van Juanito waren om tyfus en pokken te weren, probeerden ze hem nu te behoeden voor minder wrede vijanden.        13

…. werd hij elke avond overhoord door zijn moeder, die de leerstof in zijn hoofd propte zoals je een kussen met kapok vult.         39

De trein joeg voort door dat trieste land als een ontzaglijke hazewindhond, snuffelend aan het spoor en blaffend naar de lome avond die langzaam over de eindeloze vlakte viel.      108

Maar ik kan het niet langer volhouden: mijn geweten is als een volle kruik die omvalt.            112

….. en op het altaar van haar ziel zette ze uit mededogen een lichtje voor het slachtoffer neer.   120

Dat is toch je reinste waanzin. God was ongetwijfeld aan het dementeren.     125

De slang die van haar borst naar haar hoofd omhoog kronkelde, verzwolg al haar gedachten en gewaarwordingen, verlamde haar bijna.         190

Wanneer een vergissing zich bedreigd weet door die absurditeit die men in de gewone taal een blunder noemt, doet zij, geprikkeld door eigendunk, verwoede pogingen haar bestaan te verlengen.          302

Zijn vrouw probeerde hem te peilen door het dieplood van haar nieuwsgierigheid in hem neer te laten, met aan de lijn in plaats van het lood haar jaloezie.     326

Maar Maximiliano, verschanst achter zijn voornemen en geweten als betrof het een dubbel versterkt, onneembaar bolwerk, begon te lachen.       397

Toen het avond was geworden, wenste ze vurig dat haar neef thuis zou komen om over hem al het lava uit te braken dat de vulkaan van haar borst niet kon bevatten.        425

Ze ging op een steen zitten en begon van de dadels te eten. En telkens als ze een pit weggooide, leek het of ze in de onmetelijke zee van algemene gedachten een eigen, warm idee wierp, zoals men een vonk laat neerkomen op het stro om het vlam te doen vatten.      595

Hij was een genadeloze en onverbeterlijke doder van de tijd, en zijn enige genot bestond erin te zien hoe de uren happend naar lucht de geest gaven en periodes van verveling vervlogen om nooit meer weerom te komen.      7

De politieke moraal is als een mantel met zoveel stukken erop dat men niet meer kan zien wat de oorspronkelijke stof is.       11

Dankzij een levendige verbeelding was hij er heel bederven in om zijn ideeën van de ene beker in de andere over te schenken.        53

En dat is waar, want in onze beschaving heeft het volk de basisideeën en oergevoelens behouden, zoals een marmergroeve de ruwe materie voor de gepolijste vorm bevat. Het volk bezit de grote, massieve waarheden, waarop de beschaving een beroep doet wanneer de kleine waarheden, waarvan zij leeft, uitgeput raken.     262

Het was smoorheet, en de beschreven scènes herhaalden zich met de sleur die het leven soms kenmerkt, als een vermoeide kunstenaar die zich niet meer bekreunt om originaliteit.        315

Mijn geheugen is een open kooi, en de vogels …. fladder, fladder. …        317

….. in de hoop dat zijn wijze opmerkingen het kromme verstand van de ongelukkige jongeman recht zouden buigen.    318

Zijn vrouw wedijverde in elegantie met een ankerboei in zee. Ze liep moeilijk, langzaam en zwaar, en als ze eenmaal zat kon ze onmogelijk zonder hulp weer opstaan. Haar gezicht deed denken aan een lantaarn van het gemeentehuis of een eerstehulppost, want het was rood en leek licht te geven, zo glom het.        342

Fenelon was een goeienrd; zo iemand die zichzelf als maatstaf neemt en geen kwaad wil zien, al hangen ze het aan zijn neus.        344

“Maar hield je van hem?” vroeg mevrouw Rubin, die meende dat liefde de oplossing van alle problemen is.     344

U bent het nu alweer vergeten. Ach, ik weet het toch: wat ik tegen u zeg kan ik net zo goed in het water schrijven.       354

Wat is spleen anders dan hoogmoed?        357

Mevrouw Rubin liet haar hoofd hangen en nam een duik in het zwarte meer van haar droefheid.        386

De elasticiteit van haar geweten ging niet zover dat ze zich andermans bezit durfde toe te eigenen.      408

Haar onuitputtelijke brein wist overal een mouw aan te passen en verzon manieren om, voor zover mogelijk, voldongen feiten en principes in overeenstemming met elkaar te brengen.        463

Benito_perez_galdos_y_perro_las_palmas_1890

Clarin: https://erikgveld.wordpress.com/2012/10/12/clarin-leopold-alas-la-regenta/

Marias: https://erikgveld.wordpress.com/2011/10/27/javier-marias-jouw-gezicht-morgen/

Sagarra 1: https://erikgveld.wordpress.com/2011/04/25/sagarra/

Sagarra 2: https://erikgveld.wordpress.com/2013/12/23/josep-maria-de-sagarra/

Oller: https://erikgveld.wordpress.com/2011/05/29/narcis-oller-goudkoorts/

Advertenties

From → literatuur

Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: