Skip to content

Rogier van der Weyden – De Kruisafneming – 1435/1438

27/04/2014

20140320E0015

Het mooiste schilderij ooit hangt in het Prado Museum te Madrid. Na het bekijken van de 5 grote  klassieke Spaanse meesters (El Greco, Velazquez, Ribera, Murillo en Zurbaran) loop ik natuurlijk ook even langs de Vlaamse Primitieven. En dan sta je opeens en nietsvermoedend oog in oog met De Kruisafneming van Rogier van der Weyden.  Hij hangt bijna apart in een rustig zaaltje en krijgt daar een hele muur voor zichzelf. De impact is nog groter dan wanneer hij in een volle zaal zou hangen. Het is er zo rustig dat ik stiekem een verboden foto kan maken. Daarna kijk ik nog lang sprakeloos naar dit wonder van menselijk leed. Mijn blik blijft dwalen van de treurende vrouwen naar Jezus en door naar de details op de voorgrond en in de kleding en daarna weer terug naar de wenende dames en Jezus. Dit zwervend rondkijken is mogelijk omdat het schilderij (220 x 262 cm) verreweg de grootste Van der Weyden  is. Bij zijn andere en meestal veel kleinere werken moet je veel meer in de diepte ontdekken. De kruisafneming is zo volmaakt dat je de 2 verloren zijpanelen van het oorspronkelijke drieluik niet eens mist.De volgende dagen  komen we het schilderij als kopie nog 2 keer tegen. De eerste keer in het kloosterpaleis El Escorial van Philips II en daarna nog  in Museo Bella Artes in Sevilla. Het zijn exacte maar vlakke kopieën die het meesterschap van Van der Weyden alleen maar onderstrepen en toont hoe populair het schilderij in zijn tijd was. Via een omweg is het in Spanje terechtgekomen. Maria van Hongarije (1505-1558) was  namens haar broer Karel V landvoogdes van de Nederlanden. Zij zag het schilderij in Leuven hangen en nam het mee naar haar kasteel in Binche. Haar neef, de latere Philips II van Spanje (1527-1598), was bij een bezoek zo onder de indruk van het schilderij dat hij het na haar overlijden van haar erfde. Zo verhuisde het naar Spanje en de legende wil dat het tijdens de reis ternauwernood aan een zeeramp is ontsnapt.

Rogier van der Weyden (1400-1464) is geboren in Doornik, België en leerde het vak in het atelier van Robert Campin.  Hij vernederlandste zijn Franse naam Rogelet de le Pasture in Rogier van der Weyden toen hij in 1435 naar Brussel verhuisde. Hij behoort tot de school der Vlaamse Primitieven die als reactie op de ideële Italiaanse renaissancekunst het realisme nastreefden. In reactie op de Italiaanse fresco’s vonden zij de olieverf uit en schilderden op houten panelen. Bij leven was Rogier vooral vanwege zijn emotionele schilderstijl de bekendste van de Vlamingen. Na zijn dood werd dankzij de kunstcriticus Karel van Mander zijn naam verward met ene Rogier van Brugge. Zijn faam werd al snel overvleugeld door Jan van Eyck en Hans Memling. Van der Weyden raakte in de vergetelheid en werd pas in de 19de eeuw weer herontdekt. Nu zet men hem op dezelfde hoogte als Van Eyck en Robert Campin.

Door die Europese bekendheid kreeg hij veel internationale opdrachten en hangen zijn schilderijen in veel grote musea: Brussel, Brugge, Beaune, Berlijn, München, Wenen, Parijs, Den Haag , Londen, Michigan, St. Petersburg, Los Angeles en Washington. Omdat Van der Weyden zijn schilderijen niet signeerde kan niemand exact duiden hoeveel werken hij heeft geschilderd.  Het was een hels karwei om enige chronologie in zijn werken aan te brengen.  Het onderscheid tussen zijn eigen werken en die van zijn atelier is al even moeilijk te maken. Dat atelier bleef na zijn overlijden voortbestaan en was een leerschool voor nieuwe meesters.  Hans Memling is wel de beroemdste en was lange tijd bekender dan zijn leermeester.  Als je alle meervoudige werken  als afzonderlijke schilderijen telt kom je waarschijnlijk uit op een kleine 100 resterende schilderijen. Het grootste deel van zijn productie is echter verloren gegaan. Zoals zijn beroemdste werk De Geschiedenis van Herkenbald en Trajanus dat voor het Brusselse stadhuis was gemaakt. Het bestond uit 4 panelen van ieder 4,5 m2 en is vernield in 1695 door een Franse bombardement op de stad.

De economische waarde van een Van der Weyden schilderij is veel minder dan ik had verwacht. In 2013 zet Sotheby een Piëta van 21×31 cm op zijn lijst voor slechts  € 250.000,-.  Het komt echter weinig voor dat er een schilderij van hem te koop wordt aangeboden.

De kruisafneming is zijn eerste bekende schilderij en meteen zijn beroemdste. Het was in de 15de eeuw de maatstaf  voor de uitbeelding van emoties in de religieuze kunst. De overmaatse figuren staan als gepolychromeerde beelden dicht opeen gedrukt  in een gouden coulissekast. Alsof  de houtgesneden altaarstukken van vroeger nu in verf zijn vertaald. In een bevroren actie wordt Jezus door de bebaarde Josef van Arimeta en Nicodemus van het kruis getild. Uiterst rechts wendt Maria Magdalena haar blik diep bedroefd af. Op de voorgrond is Moeder Maria flauwgevallen en wordt ondersteund door de favoriete apostel Johannes en Maria Cleophas. Links achter is Maria Salome al in tranen uitgebarsten. Naast de grote emotionele lading is ook de stofuitdrukking bewonderenswaardig. Alle knoopjes, ceintuurtjes, haren, baarden, stoffen en pelzen zijn  tastbaar aanwezig en versterken de emotionele lading van het tafereel. Geen enkel detail is overbodig. Op iedere beschouwingsafstand maakt het schilderij een verpletterende indruk. Van der Weyden gebruikte een ongewoon breed kleur- en schaduwpalet. Geen toon wordt herhaald en zelfs in de witten is variëteit. En de blik van de beschouwer blijft eindeloos ronddwalen en in- en uitzoomen.

Kruisafname 0

kruisafname 1

Kruisafname 2

Kruisafname 3

Kruisafname 4

Kruisafname 5

Kruisafname 6

 

In het Musée de la Chartreuse van Douai hing een bijzondere kopie uit tweede helft 15de eeuw. Dezelfde figuranten zijn op een andere plek geschilderd.

20140530E0001-80-2 - 1475 - Kopie van der Weyden

 

Advertenties

From → kunst

2 reacties
  1. Hetty permalink

    Ik heb in 2010 in Berlijn ook in alle rust kunnen genieten van een tentoonstelling van de Vlaamse Meesters, waaronde Rogier van der Weyden. Onwerkelijk bijna, dat je zulke meesterwerken van zo dichtbij kunt bekijken. En de stofuitdrukking is inderdaad overweldigend knap. Ik was al onder de indruk van de presentatie tijdens de lessen kunstgeschiedenis op de Vrije Academie, maar sinds ik de werken in het echt zag, ben ik een nog groter bewonderaar en liefhebber van deze meesterschilder.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: