Skip to content

Sandro Veronesi – XY – 2010

18/08/2014

 

Veronesi sandro

Pas met XY raak ik in de ban van Sandro Veronesi. Het is de derde roman die ik van hem lees en pas nu begrijp ik hoe hij het mysterie van het leven probeert te benaderen. Ik zou die eerdere romans met mijn nieuwe instelling moeten herlezen maar de concurrentie is te groot.

Zijn Kalme Chaos (2005) staat me nog goed bij. Een vader heeft zijn vrouw verloren en post zich in zijn auto voor de school van zijn dochter omdat hij haar wil beschermen. De vader is zelf ook verrast door zijn reactie. Het duurt de hele roman voor hij de dood van zijn vrouw kan accepteren en zijn overmatige zorg voor zijn dochter kan opgeven. De titel Kalme Chaos heeft eenzelfde tegenstrijdigheid als XY.

In de ban van mijn vader (2000) was ik helemaal vergeten en ik wil hem na XY meteen kopen. Ik kijk nog even voor alle zekerheid helemaal onderin de donkere slecht bereikbare hoek van de boekenkast achter de bank. Daar bij de laatste letters van het alfabet staat hij geduldig en gelezen stof te verzamelen.

Maar ook XY (2010) was een paar jaar zoek tot ik hem dankzij een uitverkoop (3 boeken voor €10) op een weekendje weg een herkansing kon geven. In de Volkskrant heb ik de recensie gemist. Alleen op titel en kaft zou ik het boek nooit nieuw gekocht hebben. In het Italiaans heet het ook XY. Die cryptische titel is dus te wijten aan Veronesi zelf. Nergens in de tekst komt de term XY ter sprake. Maar omdat het een keuze van de schrijver zelf is valt er mee te leven. (Anders dan In de ban van mijn vader dat in het Italiaans La forza del passato heet wat De kracht van het verleden betekent.)
De omslagillustratie van de Nederlandse uitgave van Prometheus is echter onvoorstelbaar misplaatst bij zo’n serieus boek.  De foto van de wulpse dame is een goedkope verkooptruc die niets met de inhoud te maken heeft. Je kunt eruit afleiden dat de uitgever het boek voor uitgave niet eens heeft gelezen. Maar dan nog had hij met de reputatie van Veronesi rekening moeten houden.

Sandro Veronesi

Sandro Veronesi is een Italiaanse schrijver en geboren in 1959 in Prato (Toscane). Na zijn studie architectuur ging hij schrijven en debuteerde al op 25-jarige leeftijd  met een dichtbundel. Zijn eerste roman volgde in 1988 maar pas in 2000 scoorde hij met zijn 4de roman In de ban van mijn vader literaire prijzen en werd daarmee internationaal bekend.

Met XY heeft hij zich een zware taak op de hals gehaald. Hij heeft een roman over het mysterie willen schrijven en concludeert dat acceptatie zonder uitleg de enige manier is om er mee om te gaan. Eigenlijk hetzelfde thema als Kalme Chaos waarin de vader ook de onredelijke dood van zijn vrouw moet accepteren. Nu vertelt Veronesi  zijn verhaal vanuit 2 hoofdpersonages: een priester en een vrouwelijke psychiater. Zij vertegenwoordigen 2 tegenovergestelde kampen (XY?).  De priester Don Ermete weet niet maar gelooft en de psychiater Giovanna Gassion kan niet geloven en wil alleen maar weten.
Om de vaagheid van het mysterie niet nog groter te maken heeft Veronesi zijn verhaal in een zeer directe vorm opgeschreven. We volgen in  afwisselende hoofdstukken de innerlijke monoloog van Don Ermete en Giovanna.  Hun gedachten staan in de eerste persoon tegenwoordige tijd en de verschillen in denkwereld tussen geloof en wetenschap worden duidelijk. Daarnaast houdt Giovanna hele herkenbare telefoongesprekken met haar overbezorgde moeder.

Scan.BMP

Het verhaal speelt zich af in het ingesneeuwde gehucht Borgo San Giuda in de Dolomieten waar de 40 inwoners dankzij een bergtop verstoken zijn van satelliet ontvangst. Als de dagelijkse toeristenslee leeg aankomt gaat Don Ermete met zijn sneeuwscooter op onderzoek en ontdekt de 11 verminkte lijken van de passagiers. Na lijkschouwing blijken ze exact op het zelfde moment op verschillende manieren te zijn gedood: door kanker, Al Qaida, pedofilie, orgaanhandel, overdosis, koolmonoxide, verstikking door broodkorst, criminele afrekening en gebeten door een haai die al 2 eeuwen geleden is uitgestorven. De be-ijsde boom, die het landmark was voor de toeristen, is rood gekleurd met een bloedmengsel dat het DNA van alle 11 slachtoffers bevat. De officier van justitie sluit de plek van de misdaad af en komt met een verklaring dat het een terroristische aanval betreft. De waarheid is te ongeloofwaardig schokkend om bekend te worden gemaakt.
Don Ermete wordt ondervraagd maar kan geen antwoorden geven. Hij bidt tot de parochieheilige Judas Thaddeus en wordt verhoord. De officier van justitie komt tot rede en laat hem naar zijn dorp terugkeren. Don Ermete heeft zijn parochie in de 10 jaar dat hij er woont op laten bloeien in het geloof in de heilige Judas. Niet Judas Iscariot die Jesus heeft verraden maar Judas Thaddeus, de heilige van de Hopeloze Gevallen. Nu na het bloedbad heeft hij zijn gezag bij de dorpelingen verloren. Men neemt het Judas kwalijk dat het voorval in hun dorp heeft plaatsgevonden. Men beschouwt daarmee Don Ermete als een verrader.

Precies op het ogenblik dat de 11 mensen sterven gaat in Trente het litteken op de vinger van psychiater Giovanna na 15 jaar weer open. Het is een wond die ze ooit vlak voor een skirace opliep waardoor haar sportcarrière vroegtijdig werd beëindigd. Ze bloedt zo hevig dat er bij de eerste hulp moet worden gehecht. Haar voormalige verloofde Alberto staat als jurist de officier van justitie bij en ze ziet kans om het verslag van de gebeurtenissen in te zien. Ze ontdekt dat de overheid om een terroristische aanslag plausibel te maken alle lijken heeft laten onthoofden. Als Don Ermete haar om hulp vraagt neemt ze onbetaald verlof op en rijdt naar het ingesneeuwde dorp. Als soldaten in oorlogsgebied nemen ze hun in intrek in de pastorie.

De hulpexpeditie van de priester en de psychiater om de dorpelingen van hun trauma’s te bevrijden krijgt weinig kans. De dorpelingen leggen zich neer bij de officiële uitleg van de terroristische aanslagen en zijn er bijna trots op dat hun dorp tot doelwit is uitgekozen. Een deel profiteert van de aandacht van de journalisten en probeert er financieel beter van te worden. Giovanna doet zich voor als dokter omdat alleen al de naam psychiater alle deuren voor haar zouden sluiten. Met haar kalmeringsmiddelen en anti-depressiva komt ze een heel eind. Maar al snel wordt duidelijk dat de geestelijke nood te groot is. Door het verdwijnen van de gemeenschapszin kunnen de bewoners hun individuele pijn niet meer dragen. Conflicten die vroeger bijgelegd werden escaleren nu zodanig dat de betrokkenen uit het dorp wegtrekken. Het zijn de kleine problemen van een besloten gemeenschap die vroeger werden toegedekt door de mantel van de sociale cohesie. Iedereen kende elkaar en had begrip voor elkaars gebruiksaanwijzing. Nu valt het dorp in kampen uiteen en is het leed niet meer te overzien.

Tot slot kunnen de hulpverleners alleen nog maar elkaar helpen. Giovanna vraagt zich herhaaldelijk af waarom Don Ermete zijn leven wijdt aan een dorp met vreemde oude mensen. In een nachtelijke brainstormsessie nemen ze openhartig alle opties door. Don Ermete gelooft werkelijk in de geloofszaken die Giovanna voor kennisgeving aanneemt. Pas nadat je ze accepteert vind je de bewijzen voor hun waarheid. Dus als Don Ermete bidt voor een antwoord wordt iedere verandering in de situatie door hem opgevat als een antwoord.
Hij poneert 3 opties als oorzaak van de slachtpartij:
1. het is een daad van de duivel,
2. het is een waarschuwing van God
3. de beschermheilige van de parochie is niet Judas Thaddeus maar Judas Iskariot. Don Ermete komt tot die conclusie omdat er in zijn parochie een vleesakker ligt en Judas Iskariot met de zilverlingen een stuk grond kocht en daar zelfmoord pleegde door zijn buik open te snijden.

De psychiater kan de mensen alleen maar beoordelen met het kader van het handboek DSM 4. Zij hanteert haar waarheid met eenzelfde geloofskader als de priester in de Heilige Schrift vindt. Door die Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders  krijgt haar kennis de vooroordelen die observaties alleen maar kunnen bevestigen. Buiten het kader van de DSM 4 bestaat er op de duur geen wereld meer.

Omdat ze beiden de gebeurtenissen niet kunnen verklaren zit er niets anders op dan ze te accepteren. Meteen daarna blijken ze bevrijdt van de remmingen van het verleden en kunnen ze eindelijk kiezen voor wat ze het liefst doen. Don Ermete gaat terug naar Peru om de armen te helpen en Giovanna pakt haar studie psychoanalytica op en gaat weer skiën. In de laatste scene uit het boek volgen we haar gedachtestroom als ze na 15 jaar weer van de helling skiet.

Sandro Veronesi

Net zo moeilijk als het was voor Veronesi om het mysterie in een roman te vatten is het voor mij om zijn boek in een blog te kaderen. Het verhaal is volstrekt ongeloofwaardig en de waarheid staat ergens tussen de regels geschreven. Kenmerkend daarvoor is dat de ontknopingszinnen die ik tijdens het lezen op mijn bladwijzer noteer niet meer werken als ik ze uit hun verband wil overschrijven. Je zou dan bijna het hele boek moeten citeren. Jammer voor mijn blog maar ook een compliment voor Sandro Veronesi.  Het lijkt erop dat de ongeloofwaardigheid van de gebeurtenissen de kracht van het mysterie juist versterkt. Het echte mysterie kan namelijk niet beschreven worden. De bovennatuurlijke gebeurtenissen kunnen net als bidden en geloven niet met de ratio verklaard worden. De X en Y zijn dus de onbekende variabelen in een wiskundige vergelijking die alleen via een omweg worden bepaald. Tot je zover bent moet je ze gewoon als als onbekend accepteren en doorgaan met je berekening. De Engelse psychoanalyticus Wilfred Bion (1897-1979) heeft hiervoor het begrip onverzadigd verdragen bedacht. Hij wil rekening houden met de leegte, de afwezigheid van betekenis. Als je alleen observeert wat je kunt bevatten wordt je bestaan uiteindelijk beperkt tot wat je kunt bevatten. Het wordt ook wel de theorie van de negatieve capaciteit genoemd.

XY is zeker geen perfect boek maar wel een moedige poging om het onbenoembare onder de aandacht te brengen. Het geeft veel stof tot nadenken over nieuwe terreinen. De priester kan geloven omdat hij de heilige schrift voor waar accepteert. Omdat hij de zaken van het geloof serieus neemt. Als je sceptisch blijft kun je het mysterie niet overstijgen. Met zo’n acceptatiedwang kom je al snel weer in de buurt bij Stoner terecht. Humor en ironie zijn een leuk tijdverdrijf maar als je echt verder wilt denken heb je waarachtige aandacht nodig.
Het maakt me in ieder geval erg benieuwd naar de volgende roman van Sandro Veronesi die ondertussen al voor een groot deel gevorderd moet zijn. Zijn cyclus is ongeveer 5 jaar dus in 2015 is het hopelijk weer zover.
Veronesi, Sandro 2
Advertenties

From → literatuur

Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: