Skip to content

Marlene Dumas (1953)

19/09/2014

Dumas, Marlene  PHOTO Peter Cox_original

De mooiste vorm van ontknoping is wanneer een bestaande ervaring zich ontvouwt tot een onthulling. De eerder opgedane waarneming kantelt dan naar een inzicht. Alsof je eindelijk over de schutting van een afgesloten terrein kunt kijken.

Marlene Dumas was zo’n bestaande ervaring die altijd wel aardig was maar nooit echt in het hart werd gesloten. Ze is niet te ontlopen, ieder museum heeft wel één werk van haar dat meteen als een Dumas herkend wordt. Soms zijn ze mooi, maar ze kunnen ook  een beetje tegenvallen. Die afwijzing wordt dan echter onmerkbaar bedekt door de mantel van haar bekendheid en haar status als best verdienende vrouwelijke kunstenaar ter wereld. Maar een kunstenaar is niet goed te beoordelen op zo nu en dan een enkel werk. Ik was dus zeer benieuwd of zij de confrontatie van een overzichtsexpositie zou doorstaan.

Het Stedelijk Museum Amsterdam heeft het groots aangepakt en zelfs een deel van de oudbouw opgeofferd voor de expositie Marlene Dumas – The image as burden. Haar eerste grote overzichtstentoonstelling in 20 jaar en toont 200 schilderijen. Curator Leontine Coelewij heeft zich uitgeleefd en overal bruiklenen losgepeuterd. De Volkskrant begint lovend met een 5-sterren bespreking van Rutger Pontzen. Ook Joost Zwagerman is overtuigd van haar kwaliteiten. Tot Sander van Walsum op de opiniepagina weerwoord geeft en zich ergert aan de Dumas hype waarin de kunstelite elkaar napraat in hun euforie. Zijn betoog was overtuigend en ik vroeg me af of Dumas ook niet door mijn mand zou vallen.

Eve later maakt ze als gast bij de College Tour van Twan Huys geen sterke indruk. Ze is een babbeltante die populair uit de hoek wil komen en haar vrouwzijn uitspeelt. Een filmfragment laat zien hoe ze de kunstwerken op de vloer in elkaar flanst. Haar antwoorden op de vragen zijn vaag en ontwijkend en geven mij weinig inzicht in haar kunstenaarschap. Haar grootste statement lijkt wel het een ouderwets feministisch ageren tegen het label van meest verdienende vrouwelijke kunstenaar. Ook uit biografisch oogpunt is er weinig te duiden. Zij is in 1953 geboren in Kaapstad waar ze op de University van Cape Town de studie Fine Arts doorloopt. In 1979 volgt ze een cursus psychologie en vertrekt daarna naar Nederland om te studeren op de Ateliers in Haarlem. Na het voltooien van die studie verhuist ze naar Amsterdam waar ze nog steeds woont. Ze heeft een dochter maar wat er met de vader is gebeurt blijft vaag.

Met gemengde gevoelens fiets ik naar het Stedelijk en kan alleen maar hopen dat ik me zal vermaken. In mijn verwachting vrees ik zalen vol met kleurarme waterverf op papier aan te treffen. Er zijn gelukkig geen rijen en Beatrix Ruf heeft haar belofte nu al doorgeduwd. De controlepoortjes zijn verwijderd en we kunnen heerlijk eenvoudig direct onze Museumjaarkaart in laten scannen. Bij de lockers keert de twijfel toch weer even terug als ik het tentoonstellingsfoldertje lees. Er wordt gesteld dat de kijker zijn eigen bijdrage moet leveren aan de totstandkoming van het kunstwerk. Volgens mij ontstaat een kunstwerk altijd in het hoofd van de beschouwer. Dus waarom moeten we nu extra onze best doen? Maar meteen met haar eerste schilderij begrijp ik dat het goed gaat komen tussen mij en Marlene.

20140914-0002 - Marlene Dumas - 1987 - The Turkish schoolgirls

The Turkish Schoolgirls (1987) hangt als blikvanger beneden in de entreehal van de oudbouw.  Het is een prachtig schilderij: groot (160×200), imposant en ontroerend. De verwachtingsvolle meisjes zijn met heerlijk veel kleur en vertederende humor afgebeeld.

20140914-0002-7 -1991-1992 - Marlene Dumas - Black Drawings

Bij Black Drawings (1991/1992 de Pont Tilburg) vindt de totale ontknoping plaats. Het verzamelkunstwerk hangt in een eigen zaaltje waar van afstand de 112 portretten op het eerste gezicht eenvormig en zwart lijken. Gelukkig loop ik toch nog even dichterbij en pas daar ontdek ik de grote variëteit in uitvoering, karakter en stemming.
Het lijkt wel of Dumas hier al ieder facet van haar kunstenaarschap paraat heeft. Ze heeft de gave om bij ieder portret weer volkomen opnieuw te beginnen en een uniek kunstwerk aan de serie toe te voegen. Een instelling die veel energie kost en volkomen intuïtief lijkt te zijn.

20140914-0002-8 -1991-1992 - Marlene Dumas - Black Drawings

 Black Drawings in detail.

20140914-0002-11 - 2013 - Marlene Dumas - Nuclear Family

De Nuclear Family (2013) heeft eenzelfde ontroerende intimiteit als de Turkish Schoolgirls. Het is opnieuw zo groot (200×180) dat ik me niet kan voorstellen dat dit op de vloer geschilderd is. We krijgen een warm inkijkje in een saamhorig gezinnetje waar de ouders de schaamte voorbij zijn en die houding op de duur wel op hun kinderen zullen overbrengen.

20140914-0002-15 - 1994 - Jesus Serene

Jesus Serene (1994) is opnieuw een verzamelwerk. Het geeft een veelzijdig Jesusbeeld waarin referenties uit de Jesusduiding van de totale kunstgeschiedenis te voorschijn komen. Jammer dat we niet de hele serie van 21 afbeeldingen zien.

20140914-0002-18 - 2011 -  Marlene Dumas - Phil Spector -  To know is to love him

Een broos portret van het labiele muziekgenie Phil Spector (2011 – To know is to love him) die na zijn Wall of Sound de Beatles uit elkaar dreef en in 2003 werd gearresteerd en werd veroordeeld wegens moord. Zo ziet een man er uit die in zijn jeugd alles voor elkaar kreeg en door de tijd werd ingehaald.

20140914-0002-20-2 - 2011 - Marlene Dumas - Phil Spector - Without wig

Opnieuw Phil Spector (2011 – Without wig) maar nu wat psychopatischer. Als inspiratie diende de door de politie genomen mugshots.

20140914-0002-24 - 2006 - Marlene Dumas - The Pilgrim - Osama bin Laden

The Pilgrim (2006 – Osama bin Laden)

20140914-0002-29 - 2006 - Marlene Dumas - Moshekwa

De Afrikaanse kunstenaar Moshekwa (2006) die ook in Amsterdam woont en werkt.

20140914-0002-31 - 1984 - Marlene Dumas - Het kwaad is banaal

Het kwaad is banaal (1984 – van Abbe Museum – zelfportret)
Volgens de Duitse filosofe Hannah Arend is het kwaad banaal. Dumas beeldt dat uit door haar zelfportret boze trekken te geven.

20140914-0002-33 - 1984 - Marlene Dumas - De bediende

Genetiese Heimwee (1984 Van Abbe Museum)
20140914-0002-35 - 1984 - Marlene Dumas - Genetiese Heimwee

De bediende (1984)
Een functionele titel, zou bijna de kaft voor Agaat van Marlene van Niekerk kunnen zijn.

20140914-0002-38-2 - 1984 - Marlene Dumas - My Ouma

My Ouma (1984)

20140914-0002-43 - 2008 - Marlene Dumas - Selfportrait at noon

Selfportrait at noon (2008)

20140914-0002-45 - 2008 - marlene Dumas - For whom the bell tolls

For whom the bell tolls (2008)

20140914-0002-48 - 2008 - Marlene Dumas - Sad Romy

Sad Romy (2008)

20140914-0002-50 - 2008 - Marlene Dumas - Waterproof Mascara

Waterproof Mascara (2008)

20140914-0002-55 - Marlene Dumas - 1994 - Models

Models (1994-van Abbe Museum)
Opnieuw een verzamelproject waarbij de hoeveelheid van 100 vrouwenhoofden mijn kijkvermogen ruimschoots overstijgt. Als je ieder portret een minuut bekijkt zou het met opstart en afbouw 2 uur duren voor je een eerste observatie hebt uitgevoerd. Het zijn portretten van vrouwen uit de kunstgeschiedenis ensociety van verschillende tijden en culturen. Opnieuw is haar inlevingsvermogen onvoorstelbaar groot: ieder persoon straalt een verschillend leven en karakter uit.
Hoe langer je kijkt hoe meer je onder de indruk raakt.

20140914-0002-59-2

Op de site van het van Abbemuseum zijn de afzonderlijke portretten te bekijken:
http://vanabbemuseum.nl/collectie-en-context/details/collectie/?tx_dresolr_pi%5Bsend%5D=repeat&tx_dresolr_pi%5Bfield%5D%5Bsearch%5D=Marlene%20Dumas&tx_dresolr_pi%5BuidField%5D=CCIDENTIFIER&tx_dresolr_pi%5BuidValue%5D=C2230&tx_dresolr_pi%5Bfield%5D%5Bsearch%5D=Marlene%20Dumas

20140914-0002-54 - Marlene Dumas - 1994 - Models

 

Tot slot nog wat bewegend beeld van Marlene Dumas:
http://www.stedelijk.nl/tentoonstellingen/marlene-dumas-the-image-as-burden

Advertisements

From → kunst

Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: