Skip to content

John Williams – Butcher’s Crossing – 1960

11/10/2014

1001004002859154De western is jammer genoeg voorbehouden aan jongensboeken en speelfilms. De laatste tijd ook nog in sterk afnemende mate, alhoewel vooral vrouwen blijven toegeven dat ze westerns best wel leuk vinden. In de literatuur is het genre helaas nooit iets geworden. Dat is vooral jammer omdat mijn eerste leeswereld ontstond in het Wilde Westen. Na een korte inleiding van 10 delen Arendsoog van vader Jan en zoon Paul Nowee kwam ik al snel terecht bij Karl May. Zijn romans boden een meer volwassen wereld waar je echt in kon verdwijnen. Het was eigenlijk geen strikte kinderlectuur zoals al op de kaft stond vermeld: voor vaders en zonen. Als ik nu een pagina teruglees blijkt dat te kloppen. Het is een lectuur die natuurlijk gedateerd is maar toch heel goed kan zorgen voor het creëren van een leesbehoefte. Tijdens het lezen van Butcher’s Crossing moet ik regelmatig aan Karl May denken en blijkt hoe groot zijn invloed op mij was.

May, Karl _RauppCarl Friedrich May (1842-1912) schreef zijn reisverhalen onder het weinig verhullende pseudoniem Karl May.  Met 200 miljoen verkochte boeken behoort hij tot de bestverkochte en nog steeds verkopende Duitse schrijvers. Kort na zijn geboorte werd hij door vitaminegebrek blind en zijn grootmoeder las hem veel sprookjes voor. Op 5 jarige leeftijd werd hij na toediening van vitamine A&D genezen en kon hij weer goed zien. Ondertussen was zijn fantasie zodanig gestimuleerd dat hij er een rekkelijke moraal op na hield. Voor verschillende kleine misdrijven werd hij betrapt en gestraft en pas op 33 jarige leeftijd begon hij te schrijven. Het duurde nog tot 1893 voor hij aan Winnetou en het wilde westen toekwam.
Wat heb ik genoten van de spannende avonturen vol christelijke ethiek en nobele wilden. De hoofdpersoon  Old Shatterhand heeft altijd gelijk en gelooft stellig in het goede in de mens. Zelfs de slechteriken zijn goed maar weten even niet wat ze doen. Over de ongerepte landschappen zwerven kudden paarden of bizons die aan een interne rangorde gehoorzamen. De Indianen waren wild maar leefden wel volgens een eigen normensysteem. Ze waren gedoemd ten onder te gaan aan de oprukkende blanke beschaving. Er zijn matige Europese films van gemaakt met Lex Barker in de hoofdrol . Ik herken de sfeer van de Karl May boeken meer in het Hollywood avontuur van Kevin Costner in Dances with wolves (Kevin Costner 1990).

index (1)Een Duitse landmeter komt tijdens de maatvoering van een spoorlijntraject  in aanraking met de Mescalero Apachen. Het opperhoofd Intschu Tschuna heeft een zoon Winnetou en een dochter Nscho-tschi. De landmeter krijgt de bijnaam Old Shatterhand omdat hij zijn tegenstander met één vuistslag buiten westen kan slaan. Hij redt de argwanende Winnetou een paar keer uit de handen van de vijandige Comanches en ze raken bevriend. Ze worden bloedbroeders en de zus wordt verliefd op Old Shatterhand. Ook hun paarden waren broers: Winnetou reed op Iltschi (wind) en Old Shatterhand op Hatatitla (bliksem). Old Shatterhand leerde de Indiaanse sluiptechnieken en Winnetou sloeg bij iedere gedode vijand een zilveren spijkertje in zijn zilverbuks. Old Shatterhand kreeg van mr. Henry himself zijn beroemde repeteergeweer en hield daarnaast zijn zware berendoder  voor de lange afstand. Na het wilde westen ging Old Shatterhand  naar het Midden Oosten waar hij zich Kara Ben Nemsi (Karel de Duitser) noemde. Hij reed op zijn Arabische hengst Rih (waar het Amsterdamse fietsenmerk naar is genoemd) en zijn metgezel Hadji Halef Omar. Zelfs Winnetou maakt ook nog de reis naar de Bedoeïen.

Karl May heeft voor Costner voldoende materiaal geproduceerd om vele vervolgfilms te maken. De serie van Old Shatterhand/Kara Ben Nemsi  omvat 25 delen met 300 dichtbedrukte pagina’s. Een vervolg van nog eens 25 delen met algemene avonturen werd me teveel. Ook omdat het losstaande verhalen waren waarin de bekende hoofdfiguur niet meer voorkwam.

De western komt amper voor in de serieuze literatuur. John Barth heeft in hetzelfde jaar als Butcher’s Crossing zijn dikke en dolkomische The Sotweed Factor (1960) over het ontstaan van Amerika geschreven. Gone with the wind (1936) van Margaret Mitchell was ook dik en meeeslepend en gaat over de Amerikaanse Burgeroorlog. Het zijn eerder historische romans dan westerns. Een western speelt zich af vlak voorbij de rand van de beschaving. Waar ieder denkt recht te hebben op zijn eigen vrijheid en de wet amper geaccepteerd wordt. De western films zijn vaak gebaseerd op romans van Zane Grey en Lois L’amour. Ik heb ze nooit gelezen en begin er ook niet meer aan. Wel aan Cormac McCarthy en James Carlos Blake waarover later meer.

9789048816743_hires

Na de impact van zijn Stoner (1965) ben ik het aan John Williams (1922-1994)  verplicht om minstens nog een roman van hem te lezen. Opnieuw in het Nederlands vanwege de weer prachtige uitgave van Lebowski Publishers. Ik kan zelfs Sinterklaas er toe overhalen om het als cadeau aan mijn vrouw te geven. Toch duurt het even voor ik er een leesplekje voor kan vinden. Door de teleurstellende Texaanse  familiesage The Son (2013) van Philipp Meyer heb ik even genoeg van Amerikaanse toestanden. Pas tijdens de zomervakantie vind ik in de gouden en verlaten graanprairies van Denemarken een aanleiding om naar Butcher’s  Crossing af te reizen.

Het is de tweede van de 4 romans van John Williams en 5 jaar voor Stoner  geschreven. Het Westerngenre was in de jaren 60 minder exotisch dan het nu zou zijn. Het gouden decennium van de bioscoopwestern was afgelopen en werd verplaatst naar de tv. Rawhide met Clint Eastwood (1959-1966), Bonanza (1959-1973) en Gunsmoke (1955-1975) werden wekelijks uitgezonden. De series arriveerden met 5 jaar vertraging op de Nederlandse tv schermen. Het was dus eerder een originele dan een ongewone keuze van Williams om zijn roman te situeren in het Wilde Westen. Net als bij Stoner is het een verhaal van de buitenstaander dat eenvoudig en met grote nauwkeurigheid wordt verteld. John Williams is een goed waarnemer met een beeldend voorstellingsvermogen. De wereld van 150 jaar geleden (voor Williams was het maar 100 jaar) wordt waarachtig tot leven gebracht. We staan er zelf bij en kunnen meekijken naar de handeling. Maar net als bij Stoner  blijven we aan de buitenkant.  We kunnen slechts gissen naar de innerlijke drijfveren van de personages. Het is beschrijvende literatuur die de boodschap zo economisch mogelijk zonder literaire franje overbrengt. Het is een voorbode van de hippietijd met het verlangen van terug te keren naar de ongerepte wildernis van vroeger. Niet voor niets bestaat zijn voorwoord uit citaten van Ralph Waldo Emerson en Herman Melville. Een verhaal zonder helden en daarmee minder geschikt voor Kevin Costner en beter passend bij de antihelden Henry Fonda of Glenn Ford.

K-Camp-of-Buffalo-HuntersWilliam Andrews wil na zijn studie de drukke maatschappij ontvluchten en terugkeren naar de natuur. Hij reist van Boston naar het westen en komt aan in het 6 huizen tellende stadje Butcher’s Crossing. Hij laat zich niet overhalen tot een kantoorbaantje bij de huidenhandelaar McDonalds  en organiseert met zijn spaargeld een bizonjacht. De ervaren bizonjager Miller is bereid de expeditie te leiden naar een besloten vallei waar hij vroeger een grote kudde bizons heeft gezien. De praatgrage Charley Hoge wordt de kok en de cynische Fred Schneider gaat mee als vilder. De maagdelijke Andrews ontmoet de prostitué Francine. Zij wordt verliefd op zijn onschuld die na de trip verdwenen zal zijn.  Andrews is echter te schuchter om op haar avances in te gaan en vertrekt met de expeditie. De zwijgzamer Miller leidt hen gedurende 2 weken westwaarts en Schneider twijfelt aan het richtingsgevoel van Miller. Toch vinden ze de nauwe pas die toegang geeft tot de vallei en de bizons zijn nog steeds aanwezig. Nauwkeurig beschrijft Williams hoe Miller zijn kogels giet en Schneider zijn vildersmessen slijpt. Ook de tactiek  van het afschieten wordt met veel kennis van zaken vertelt. Miller creëert een stilstand van de kudde door steeds de leider uit te schakelen. Hij wisselt regelmatig van geweer zodat Andrews de loop kan afkoelen en het mechaniek schoonmaken. Als een bezetene blijft Williams doorschieten en als er nog 300 van de 3500 bizons resten valt aan het eind van een warme dag een eerste sneeuwvlok. Ze begrijpen dat ze te lang zijn doorgegaan en treffen maatregelen tegen de naderende sneeuwstorm. Miller instrueert ze hoe ze zich moeten ingraven en 3 dagen liggen ze ingesneeuwd tussen de bizonhuiden te wachten tot de storm is uitgeraasd. Ze kunnen niet vertrekken omdat de toegangspas tot de vallei is ingesneeuwd. Van de huiden maken ze een schuilhut en de mannen leven van wild en water. Als ze in april kunnen ze vertrekken en vangen ze de paarden en de ossen die opnieuw getemd moeten worden. Ze laden de wagen met een deel van de huiden en verbergen de rest voor later. Bij het oversteken van een rivier botst een afdrijvende boomstam tegen Schneiders paard. Hij wordt door een hoeftrap gedood en het paard en de boomstam slepen de wagen met de huiden mee de rivier af. Alles is verloren en de 3 vervolgen hun reis naar huis.
Bij thuiskomst blijkt de huidenmarkt ingestort en komt de spoorlijn niet naar Butcher’s Crossing maar wordt 80 km verderop aangelegd. De tijden zijn veranderd en de 3000 achtergelaten huiden zijn waardeloos. De huidenhandelaar McDonalds is failliet en Francine staat op punt van vertrek. Andrews ontmoet haar en spreekt eindelijk zijn gevoelens voor haar uit. De wasbeurt waarin hij het vuil van de reis van zich af wast en zijn haar knipt wordt minutieus beschreven. Hij trekt bij haar in en ze komen gedurende 5 dagen haar kamer niet meer uit. Miller draait volkomen door en steekt kantoor en voorraad huiden van MacDonalds in brand. Iedereen kijkt toe en Andrews komt tot de slotsom dat ijdelheid de bron van al het kwaad is. Hij vraagt zich af of het kwaad in de mens zit of dat het hem van buiten af overvalt. Hij geeft de slapende Francine de rest van zijn geld en vertrekt met de noorderzon. Niet terug naar Boston maar naar een doel dat zich in de loop van de dag vanzelf zal openbaren. In de laatste scene wordt de roman dus toch nog een western waarin de held uit beeld rijdt zoals hij in het begin het verhaal binnenrijdt.
 K-Skinning-Buffalo
Williams heeft net als bij Stoner  een overzichtelijk boek geschreven. Met slechts 6 personages is het al bijna een filmscript. Vanwege de spaarzame dialogen zou het minder goed als toneelstuk werken. Het kost me soms moeite om mijn aandacht erbij te houden. De zinnen zijn niet literair genoeg om op zichzelf  te staan. Ik wil daardoor door met het verhaal en er te veel een pageturner  van maken. Maar daar is het verhaal weer niet spannend genoeg voor. Tot slot blijkt Butcher’s Crossing vooral lezenswaard in de naglans van Stoner.  Ik denk niet dat het op eigen kracht zou hebben gewerkt en de dezelfde aandacht zou generen. Het is gewoon interessant om de verschillende werelden van John Williams te leren kennen. Een groot voordeel is dan wel dat hij maar 4 romans heeft geschreven. We kunnen snel compleet zijn, als Augustus opnieuw zo mooi wordt uitgegeven krijgt Williams opnieuw een kans.

 

Voor Stoner zie: https://erikgveld.wordpress.com/2013/07/01/john-williams-stoner-1965/

Voor The son van Philipp Meyer zie: https://erikgveld.wordpress.com/2013/12/07/philipp-meyer-the-son-2013/

Frank McCarthy_-_Winter_Hunt

Frank McCarthy – Winter Hunt

 

Frank McCarthy - The-Buffalo-Runners-1024x768

Frank Mccarthy – The Buffalo Runners

Indians_hunting_buffalo

 

Advertenties

From → literatuur

2 reacties
  1. Ik heb ook de 25 Deleon van Old Shatterhand and Ben Nemsi gelezen, en Ben op Zoek naar de series in het Engels voor mijn zoontje van 12.

Trackbacks & Pingbacks

  1. John Williams – Augustus – 1972 | Ontknoping

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: