Skip to content

Maria Stahlie – De Lijfarts – 2002

26/11/2014

Mijn mooiste boek van 2014 is uitgegeven in 2002. Natuurlijk met uitzondering van de buitencategorie van Proust’s Kant van Guermantes maar nog ruim voor het magistraal komische La Superba van Ilja Pfeijffer. De lijfarts van Marie Stahlie stond al sinds moederdag 2002 tussen de ‘vrouwenboeken’ in de slaapkamerkast. Het kwam daaruit te voorschijn naar aanleiding van het Volkskrant artikel “Wie bepaalt wat onze kinderen moeten lezen” van Aleid Truijens (22/11/2014). Ze is voorstander van een boekencanon en gaf als bonus een tiplijst met 10 boeken die aan de canon toegevoegd kunnen worden. Een van die aanraders was De Lijfarts.  Ik wist meteen dat hij ergens in huis was. Mijn echtgenote had hem ooit in een klap uitgelezen maar wist er weinig meer over te vertellen. Mijzelf leek het toen ook een mooi boek maar het is er nooit van gekomen. Ik had het boek misschien mentaal gedeeltelijk bij de vrouwenliteratuur geplaatst en hoopte nu dat ik me vergiste. Want de categorie goede boeken heeft natuurlijk geen afdeling vrouwenliteratuur. Die is alleen bruikbaar voor het lesmateriaal dat handelt over de vele facetten van het vrouw zijn. Ik moest dus zelf proeven of het wat zou worden. Stahlies persoonlijke en komische stijl pakt me meteen vanaf de eerste regel in.

Stahlie, Maria 1

Maria Stahlie is het pseudoniem van Madeline of Madelien Tolhuisen (1955). Het pseudoniem is doeltreffend want haar privéleven is goed afgeschermd. Op internet is niet veel meer te vinden dan dat ze in Arnhem is geboren, gedeeltelijk in Zuid Bourgondië woont en dat haar partner de neerlandicus Dick Schouten (1953) is (of was?). Ze is een productieve schrijfster, De Lijfarts is de 9de roman in een rij die ondertussen al tot 14 is gevorderd.

Voor De Lijfarts maakt die geringe biografische informatie niet veel uit. Het is misschien wel beter dat alle opties open blijven. Het karige fotomateriaal doet al bijna afbreuk aan de magie van het meesterwerk. Want Stahlies werkelijkheid is een prachtige wereld waarin vriendelijkheid, nieuwsgierigheid en compassie de waarden zijn waarmee het leven wordt beoordeeld. Ze vertelt haar verhaal geduldig en met een onontkoombare urgentie. Ook is het vaak heel komisch, adrem en voortdurend inventief. Voor iedere zin vindt ze weer een nieuwtje om te vertellen. Je wordt deelgenoot van een wonderlijke wereld en de intiemste geheimen. Het is zo overtuigend dat je jezelf samen met haar vrolijk en vol goede moed in de nesten werkt.

Scan.BMP

De Lijfarts is een dik boek van 600 pagina’s met 370 woorden. Het verhaal wordt chronologische verteld waarbij de achtergrondinformatie in de herinneringen wordt uitgelicht. Het boek bestaat uit 3 even grote delen die zich achtereenvolgens in Amerika, Amsterdam en Breda afspelen.

De 28 jarige Muriël Wijnings komt na een lange autotocht aan in het stadje Wall in South Dakota USA. Ze vindt werk en inwoning in de bar ‘the Red Cactus’.  De stamgasten maken haar dagen tot een voorspelbaar ritueel. Ze vindt dus voldoende tijd om over haar verleden vol rampspoed na te denken. Toen haar ouders bij een verkeersongeluk omkwamen vertrok ze naar Amerika voor een bezoekje aan haar tante Ann en oom Mike. Zij wonen in het huis waar haar moeder opgroeide en we horen de nodige familieverhalen over hoe haar ouders elkaar ontmoetten. De betutteling van haar tante wordt haar teveel en Muriël vlucht naar Las Vegas.  Ze blijkt daar de geluksengel voor Wayne te zijn en ze trouwen impulsief. Muriël gaat bij hem in Minneapolis wonen en na 9 maanden komt baby Sean. Haar onvriendelijke schoonmoeder Ella trekt bij hun in en confisqueert de baby. Na 13 maanden wordt het Muriel teveel en ze rijdt tijdens een proefritje pardoes door naar de Red Cactus. Een van de stamgasten is de indiaan Pig. Hij brengt haar in aanraking met de indianenwereld en na zijn rituele dans voor de geest van zijn overleden oma begrijpt Muriel dat ze naar Nederland moet terugkeren om met haar overleden ouders in het reine te komen. Na 7 maanden Red Cactus rijdt ze met Pig terug naar Minneapolis om Sean te ontvoeren. Ze wordt tijdens een heimelijke blik op haar 1 jarige zoon overspoeld door moedergevoelens en besluit hem niet te ontvoeren maar vanuit Nederland gerechtelijk op te eisen. Ze neemt zich voor om eerst 1 jaar te wachten tot haar zaken op orde zijn voor ze actie onderneemt.

Deel 2 bestaat uit 5 brieven van Muriël aan haar zoon Sean. Zij woont met haar nicht Mieke in Amsterdam vermoedelijk bij het Sarphatipark. Het zijn lange brieven en ze kan vrijelijk alle nodige onderwerpen inpassen. De gehuwde vriend van Mieke heet Barend en hij komt met zijn 7-jarige zoon Taco onverwacht langs. Muriel wordt met Taco het park ingestuurd en ze hoort dat Barend nog een derde relatie heeft. De familie gaat met oom Henk en tante Tessa naar het vakantiehuisje in Zeeland waar ze hun kindertijd doorbrachten en opnieuw worden veel herinneringen opgehaald. Bij het huwelijk van de zakenpartner van haar broer Ramses kan Muriel eindelijk haar jeugdliefde Marc ontmoeten. Haar half-neef blijkt door zijn hoofdpijnpillen veranderd van een bijzonder naar een doorsnee mens. Muriel gaat met haar broer Ramses naar Artis en vertelt hem dat ze een kind heeft in Amerika. Als haar hypochondrie aanvallen breed uitgemeten worden blijkt dat er toch wel iets met Muriël aan de hand is. Het inbeelden van alle ziekten is ook een van de redenen dat ze haar geneeskunde studie staakte. Haar laatste brief wordt onbezorgd geretourneerd. Het blijkt dat schoonmoeder Ella met zoon Sean met de noorderzon vertrokken is. Ook Wayne, die vanwege financiële fraude in de gevangenis zit, kan niet meer duidelijkheid brengen. Ze moet haar plan om zoon Sean op te eisen dus opgeven.

Deel 3 speelt zich af in Breda waar Muriël de afzegbrief van haar nicht Mieke voor de functie van lijfarts aflevert. Ze wordt zelf voor de arts aangezien en redt de 75-jarige diabetespatiënte Anja Metzlar resoluut van een verstikkingsdood. De Hongaarse familie neemt haar in dienst als lijfarts en steeds opnieuw vindt Muriël een reden om het vertellen van de waarheid uit te stellen. Ze geniet van haar duidelijke functie en heeft eindelijk een levensbestemming gevonden. Ze neemt zich definitief voor haar geheim te bewaren en te genieten tot het ontdekt wordt. Als lijfarts krijgt ze een kamer in de villa en wordt een deel van het huishouden. Vooral oom Zsiga treedt steeds meer op de voorgrond. Hij is tijdelijk gescheiden en richt een studiolo (studeerkamer) in. Het is een gezellige verhalenverteller en samen ontfermen ze zich over het onzekere en hoogzwangere kleinkind Noortje. Muriël gaat helemaal op in haar rol van lijfarts en nauwgezet noteert ze haar controles in een medisch logboek.
Onverwacht krijgt ze een brief van haar schoonmoeder Ella die nog 2 maanden te leven heeft en Sean bij haar wil afleveren. Op Schiphol krijgt ze haar met een slaappil verdoofde kind en wordt tegelijkertijd verpletterd door Ella’s kritiek op haar slechte moederschap. De familie Metzlar heeft een kinderstudiolo voor Sean ingericht. Maar Muriël heeft opnieuw gejokt en gezegd dat Sean het kind van haar broer Ramses is. Sean wordt het zonnetje in huis en iedereen wil tijd met hem doorbrengen. Behalve Muriël zelf die steeds meer onder haar leugens en slecht moederschap lijdt. Ze besluit om na Seans 2-de verjaardag met de noorderzon te vertrekken en haar leven in lethargie op een barkruk in de Red Cactus te beëindigen. Voor het vertrek wil ze nog een goede daad stellen en arrangeert op het verjaarsfeestje een ontmoeting tussen huisvriend Felix en Eszter Metzlar. Maar opnieuw vallen haar prachtige plannen in duigen als Felix met vriendin op het feestje verschijnt. Muriël is ten einde raad en wordt ziek van ellende. Pas met de onverwachte dood van Anja klaart de lucht op. Zsiga geeft haar een brief waaruit blijkt dat Anja vanaf het begin alles wist. Ze was gebeld door Mieke en wilde Muriël helpen om de dood van haar ouders te verwerken door haar een bestemming te geven. Muriël krijgt al lezende een visioen waarin ze als zwangere vrouw door het raam kijkt en Zsiga met Sean in het Sarphatipark ziet spelen.

Maria-Stahlie a_595

Echt grote literatuur laat zich moeilijk duiden. Ik voel me beschaamd dat ik zo weinig argumenten heb om het boek aan te prijzen. Op mijn bladwijzer staan geen ontknopingszinnen of leuke intellectuele weetjes. Het verhaal is in een organische onontkoombaarheid tot me gekomen en verpakt in een bijna vlinderachtige schrijfstijl. Zelfs de meest sombere episodes zijn licht en vrolijk beschreven. De herhalingen en de grapjes maken je deelgenoot aan dit prachtige leven. Je behoort tot de intimi en voelt de kleinste zielenroerselen aankomen. Het is de mooiste gedachtenstroom ooit. Zo teder, komisch en warm tegelijk. Soepel en geruisloos als een slang vindt zij haar weg door de wereld van de 30-jarige Muriël. Je rolt heel vanzelfsprekend en met de allerbeste intenties van de ene leugen naar de andere. Maar je gaat ook met haar lijden onder het warnet aan verzinsels en hoopt dat het goed gaat aflopen. Want haar schuldbesef wordt zo groot dat het pathetische vormen aan neemt. Maar tegelijkertijd straalt ze ook veel liefde en mededogen uit naar haar omgeving.

De beschrijvingen van de 2 jarige Sean en de 7 jarige Taco zijn zo vertederend dat je zelf ook weer naar kleine kinderen verlangt. Maar ook de tijgervis in de kom wordt liefdevol toegesproken:
De vis en ik aten zwijgend ons ontbijt. Ik kon niet voor de vis spreken maar ik had me zelden zo goed uitgerust gevoeld. Hadden vissen ooit dorst, vroeg ik me na een kop thee af en tegelijkertijd besefte ik dat dit de laatste vissenvraag was die ik mezelf zou stellen, omdat ik de tijgervis niet zou kunnen meenemen op mijn terugreis.  (146)

Het ligt er nooit dik op maar het hoofdthema van het boek is natuurlijk de verwerking van het overlijden van haar ouders. Muriël is het spoor even bijster en Anja Metzlar heelt haar ziel weer:
Mevrouw Metzlar had me in al mijn onbevoeglijkheid lijfelijk binnengehaald  in haar huis en ze had – door me niet uit mijn droom los te rukken – mijn ziel in leven gehouden.      593

Maar daarboven is het vooral een prachtige voorbeeld van de kracht van de roman en de warme oplettendheid van een schrijfster.

De grootste opdracht die een mens heeft is ontvankelijk te raken voor de drang van het lot om genereus te zijn.  (433)

‘Omdat een mens een lijf heeft en een ziel, heeft hij een leven en omdat hij een leven heeft is hij verantwoordelijk voor het lijf en de ziel van andere mensen.’ Over zinnen gesproken…dit was er zo een die zich niet liet weg zuchten of weg glimlachen.      Het was een waarheid die brandde als een fakkel.        433

Stahlie,Maria20020416-1

 

 

 

Advertenties

From → literatuur

Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: