Skip to content

John Williams – Augustus – 1972

09/02/2015

Mary Renault 2Mary Renault (1905-1983) opende met haar 2-delige Alexander de Grote roman mijn ogen voor de antieke wereld. Het historische verhaal in Vuur uit de hemel (1969) en Alexander de Grote (1972 – The Persian Boy) is een grandioze avonturenroman. De 18-jarige koning van Macedonië valt in 334 BC met een legertje van 30.000 man Perzië binnen. Door zijn revolutionaire falanx tactiek verslaat hij iedereen die op zijn weg komt. Alexander verovert het totale Midden Oosten, Egypte en eindigt in India. Op 33-jarige leeftijd sterft hij in 323 BC in Babylon als heerser over de toen bekende wereld.  Ik heb de 730 pagina’s van Renault’s roman in een adem uitgelezen en amper iets gemerkt van de homo-erotische lading. De eerste indruk laat vaak de diepste sporen na maar zet ook aan tot meer. Marguerite Yourcenar (1903-1987) schreef haar Hadrianus gedenkschriften (1952) over de Romeinse keizer Hadrianus (76-117-138). Gore Vidal (1925-2012) pakte voor zijn roman Julian (1964) de Romeinse keizer Julianus (360-363). Beide werken hebben ook sterk homofiele accenten. Robert Graves (1895-1985) is vooral bekend vanwege de tv serie uit de jaren 70 die van zijn roman I Claudius (1934) is gemaakt. Het was spraakmakend en pikante televisie met veel bloot, bruut geweld en een stotterende keizer. Graves schreef veel meer over de antieke wereld. In zijn Count Belisarius (1938) volgen wij de campagnes die de generaal in 6de eeuw voor het Byzantijnse rijk maakte. Daarna las ik toch ook maar onze eigen Louis Couperus die opnieuw een homo erotische roman over een Romeinse Keizer schreef. Hij was er vroeg bij en publiceerde in 1905 De berg van licht over keizer Antonius (218-222) die zich de wellustige zonnegod  Heliogabalus waant. Met Norman Mailer en zijn Ancient Evenings (1983) over Egypte kreeg ik een beetje genoeg van het fictionele verleden en stapte over naar de harde geschiedenis van Theodor Mommsen (1817-1903) wiens weergaloze 2-delige Romeinse geschiedenis de opkomst van het Romeinse Rijk behandelt. Volgens hem moesten ze hun gebied alleen maar uit lijfsbehoud uitbreiden tot een wereldrijk. De ondergang van het Romeinse Rijk wordt beschreven in The history of the Decline and Fall of the Roman Empire (1776) van Edward Gibbon (1737–1794). Mijn overmoedige voornemen tot lezen wacht nog steeds op uitvoering. Je zou het alleen al vanwege de prachtige titel willen doen.

9789048820603

Voor John Williams maak ik een uitzondering en keer terug naar de geschiedkundige roman. Zeker ook omdat ik dan na Stoner (1965) en Butchers Crossing (1960) met de laatste van zijn romans het hoofdstuk John Williams kan afsluiten. Augustus is zijn laatste roman waarmee hij in 1973 (gedeeld met Chimera van John Barth) de National Book Award  won. Daarmee was het ook lange tijd zijn succesvolste roman tot de volgorde omdraaide door de heruitgave van Stoner  in 2006. Ik lees in het Nederlands vanwege de volgende erg mooie omslag van Lebowski uitgeverij en ga dus niet meer meemaken hoe John Williams werkelijk schrijft.

Met Augustus heeft Williams bijna een hagiografie voor de eerste Romeinse keizer geschreven. De man met het zwakke gestel en de grote wilskracht kan bijna niets verkeerd doen. Hij komt met veel politiek vernuft aan de macht en bestuurt vervolgens als dictator de totale wereld. Daarnaast vindt hij ook ook nog tijd om met zijn dochter Julia te spelen en als gelijke met zijn vrienden te converseren. Alleen zijn echtgenoten en de vrouwen in het algemeen komen er bekaaid af. Ze dienen voornamelijk voor het smeden van huwelijkse politieke banden en om de opvolging veilig te stellen.

Augustus_Bevilacqua_Glyptothek_Munich_317

John Williams vertelt zijn verhaal in een verzameling brieven die zijn personages aan elkaar sturen. Die opbouw werkt wonderwel en maakt het verhaal spannender dan bij een lineair verhaal zou gebeuren. We krijgen nu heel direct inzage in de tegengestelde gezichtspunten die door een externe verteller veel moeilijker te beschrijven zijn. Het geeft ons de kans om Augustus in al zijn facetten te aanschouwen en vooral om hem te beoordelen als een hedendaags personage. Door zo naar de geschiedenis kijken ontdekken we dat de Romeinse wereldmacht van Williams ook wel enige Amerikaanse trekken heeft. Toen Williams in de jaren 70 zijn Augustus schreef was Amerika nog meer dan nu de absolute wereldmacht en had de president bijna een keizerlijke statuur. Richard Nixon begon in 1972 aan zijn tweede termijn en misschien is zijn Watergate schandaal en aftreden in 1974 wel het begin van het verval van de Amerikaanse suprematie. Bijna zou je de roman van John Williams als een commentaar op zijn tijd kunnen opvatten.

Gaius Octavianus maakte de omgekeerde carrière van Nixon.  Hij begon als consul en eindigde als Ceasar Augustus. Een naam die in latere eeuwen zou verbasteren naar Keizer en in Rusland naar Tsaar. In grote lijnen was het machtsspel mij bekend maar het is altijd goed om de details nog eens op te frissen.

Als Julius Caesar in 44 BC sterft heeft hij Octavius bij testament als zoon geadopteerd. Octavius is dan 19 jaar oud en verblijft met 3 vrienden in opleiding in Griekenland. Hij reist naar Rome en moet al zijn politieke kwaliteiten inzetten om zijn erfenis op te eisen. Het is nog te vroeg om wraak te nemen op de moordenaars van Caesar.  Zelfs Marcus Antonius die de machtigste man in Rome is laat de moordenaars Cato en Brutus met rust. De machtsblokken in het Romeinse Rijk zijn gebaseerd op het commando over de 25 legioenen (van 5120 soldaten). Octavius sluit een driemansschap met Antonius en Lepidus. Ze verdelen de westelijke legioenen en maken een lijst van 150 gevaarlijke personen in Rome die opgeruimd moeten worden. Cato en Brutus commanderen de legioenen in het Oostdeel van het rijk. De strijd wordt dan ook daar gestreden en het is heel pijnlijk hoe de Romeinse legioenen als in een burgeroorlog slag met elkaar moeten leveren. Augustus wint maar is gedurende de hele strijd doodziek en keert uitgemergeld terug naar Rome.
Daar rest dan nog Sextus Pompeius die de laatste moordenaar van Caesar is en met zijn vloot de zee beheerst. Marcus Antonius neemt het commando over de legioenen in het oosten. Augustus bouwt een vloot en overwint Sextus Pompeius. Lepidus komt pas te hulp als de overwinning zeker is. Hij probeert de westelijke legioenen aan zich te binden maar die kiezen voor het charisma van Augustus. Lepidus vraagt vergeving en wordt in 36 BC uit Rome verbannen.
Marcus Antonius blijft in het oosten. Hij trouwt met Cleopatra en zij doen een laatste poging de wereldmacht te veroveren. In de zeeslag bij Actium worden de grotere schepen van Marcus Antonius beslissend verslagen door de wendbare vloot van Augustus. Cleopatra vlucht zonder de strijd aan te gaan alleen naar huis. Na de zelfmoorden van Cleopatra en Marcus Antonius en de terechtstellingen van de zonen keert Augustus op 33-jarige leeftijd als alleenheerser terug naar Rome.

Augustus 2

De macht van Augustus (63 BC-19 AD) is zo groot dat hij zichzelf als consul voor het leven benoemt. Hij groeit daarmee uit tot de eerste keizer en krijgt te maken met het probleem van de erfopvolging. Hij heeft een teer gestel en kijkt de dood een paar keer in de ogen maar wordt tenslotte toch nog 82. De Julische lijn heeft echter moeite met produceren van kinderen. Augustus had slechts één dochter Julia uit zijn tweede huwelijk met Scribonia. Hij wil de Julische lijn doorzetten en kiest niet voor zoon Tiberius van zijn derde echtgenote Livia. Zijn dochter Julia moet dus voor de zonen zorgen. Zij trouwt eerst met Marcellus de zoon van zijn zuster Octavia. Als deze op 20-jarige leeftijd sterft trouwt ze met vriend en legeraanvoerder van het eerste uur Agrippa. Hij wordt daardoor de troonopvolger en Julia, na de echtgenote Livia, de tweede vrouw van het land. Haar aanzien is zo groot dat ze in Griekenland als Aphrodite wordt vereerd. Ze krijgen 5 kinderen maar als Agrippa ook voortijdig sterft moet ze op 27-jarige leeftijd met haar alom verachtte stiefbroer Tiberius trouwen. Ze produceren een kind dat echter na een week sterft. De niet sociale Tiberius vertrekt voor legerzaken naar het buitenland en blijft daar tot de storm is overgewaaid. Julia feest er op los en wisselt vaak van partner tot ze een relatie krijgt met Julius Antonius, de zoon van Marcus Antonius. Als deze een staatsgreep voorbereidt kan Augustus zijn dochter alleen nog maar redden door haar te verbannen. Als Augustus sterft keert Tiberius terug en wordt de volgende keizer.

Opnieuw valt me op hoe groot Williams inlevingsvermogen is. Net als in Stoner en Butcher’s Crossing zitten we heel dicht op de personages. We lezen geen geschiedenisboek maar zijn er werkelijk bij en kijken over de schouders van de historische figuren. Door de brievenstructuur is het Williams opnieuw gelukt om volkomen onzichtbaar te blijven. Ik weet dat velen een onzichtbare schrijver als een groot goed zien. Voor mij is dat wat onbevredigend en mag het best wat persoonlijker zijn. Geef mij maar een interessante verteller die het verleden duidt en een visie heeft. Ik kan altijd genieten van schrijfplezier en originele observerende vondsten. Als ik dan toch rechtstreeks naar het verleden moet kijken kan ik net zo goed de originele bronnen lezen waaruit Williams heeft geput. Suetonus,  Tacitus of Seneca hebben daarvoor ruim voldoende geschreven. Het lezen van John Williams is een bruggetje terug naar die klassieke schrijvers.

Suetonius - The twelve caesars.BMP

In de tijd toen de Engelstalige pocketbook nog echt in je zak paste gaf Penguin zijn prachtige zwarte serie Penguin Classics uit. Ze waren ook spotgoedkoop en voor hfl. 5,- of 6,- hoefde je niet lang over een aankoop na de te denken. Atheneum Polak op het Spui had de grootste serie die je in de kast met een grote zwarte ruggenvlak stond te lokken. Tussen de vele impulsaankopen van grote verwachtingen zaten een paar voltreffers. Een daarvan was The twelve Caesars van Suetonius.

Suetonius (69-140) schreef in 121 AD De twaalf Caesars. Het zijn korte biografieën van de 12 Romeinse keizers van Julius Caesar (100-44 BC) tot Domitianus (51-96 AD). Ik heb het vroeger gretig uitgelezen en herlees nu alleen het leven van Augustus. In 58 pagina’s leren we een doortastend heerser kennen die rücksichtlos zijn macht grijpt en die handhaaft. Maar ook een intellectueel en onverschrokken heerser die veel pragmatische wetgeving doorvoert en de overstap van democratie naar dictatuur volbrengt. Hij bedacht bijvoorbeeld dat de uitdager bij een rechtszaak bij onschuldig verklaring dezelfde straf moet krijgen als hij geëist heeft van de beschuldigde.
Augustus blijkt een man die veel meer in de wereld staat dan je van John Williams meekrijgt.

augustus_prima_det

 

Voor het grotere verhaal van John Williams zie ook mijn blogs van:

Stoner:
https://erikgveld.wordpress.com/2013/07/01/john-williams-stoner-1965/

Butchers Crossing:
https://erikgveld.wordpress.com/2014/10/11/john-williams-butchers-crossing-1960/

Advertisements
One Comment
  1. margo permalink

    Een zeer ruime blik in een machtig, strijdbaar verleden.

    Toevallige samenloop met de vernielingen deze week in Rome.
    XXM

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: