Skip to content

Siri Hustvedt – Wat me lief was – 2003. (What I loved)

12/07/2015

 

Hustvedt, Siri 2

8 Jaar geleden kreeg ik van mijn echtgenote voor mijn verjaardag het boek De 1001 boeken die je gelezen moet hebben. Het is een chronologisch overzicht en vooral de laatste jaren zijn dan interessant omdat daar de nieuwe grote namen tevoorschijn komen. Bij 2003 stond Wat me lief was van Siri Hustvedt. Ik had nog nooit van de schrijfster gehoord en was teleurgesteld dat het een Amerikaanse was. Kopen was een probleem. In de winkel niet meer voorradig, Bol nog niet antiquarisch en het enige wat ik kon doen was het op mijn wenslijstje plaatsen.
Vorige maand stond het zonnige weer toe dat de tweedehands boekwinkel op de hoek van de Valeriusstraat en de Hendrik Jacobszoonstraat zijn boekenkisten buiten zette. Ik liep er met John langs op weg naar Huis Marseille en keek in eerste instantie slechts oppervlakkig. Kopen is beter voor de terugweg want anders loop je de hele tijd met een te zware tas. Op weg naar huis stuurde ik ons voor de grap weer langs de winkel. Kijken hoefde eigenlijk niet zo nodig omdat de leesschuld al te groot is. Maar het kwam er natuurlijk toch van en ik vond in de € 1 bak zomaar 2 Hustvedts. Een ongelezen exemplaar van Wat me lief was en haar laatste roman uit 2014 The Blazing World in gelezen maar best redelijke Engelstalige paperback. Voorzichtig ging ik naar binnen om uit te vinden of ze werkelijk €1 waren. Het ongelooflijke was waar, ik betaalde mijn €2 en stond heel tevreden buiten. Waar moet zo’n arme man zijn winkel toch van draaiende houden?
John was blij voor me en dacht dat ik er meteen in zou beginnen. Ik antwoordde resoluut van nee want er wachtten nog andere boeken. Maar toen ik de volgende dag Michel Faber uit had ging het toch knagen. Ik beplakte Wat me lief was  met boeklon en begon verwachtingsvol te lezen. Want voor de echtgenote van Paul Auster ligt de lat best wel hoog.

Siri Hustvedt (1956) is in Amerika geboren en heeft haar naam gekregen van Noorse voorouders. Ze heeft in Noorwegen gestudeerd en keerde in 1978 terug naar New York waar ze in 1981 haar man Paul Auster (1947) ontmoette. Ze hebben een dochter Sophie Auster (1987) die als zangeres haar kunstenaarsgenen inzet. Siri schrijft naast haar 6 romans ook gedichten en essays.

index

Wat me lief was is netjes opgedeeld in 3 gelijke delen. Het verhaal wordt verteld door Leo Herzberg die aan het eind van zijn leven terugblikt. Zijn geheugen is zo goed dat we de gebeurtenissen werkelijk ondergaan. Na zijn geboorte in 1929 in Berlijn vlucht hij op 6 jarige leeftijd met zijn ouders naar Amerika. Daar studeert hij kunstgeschiedenis en wordt naast docent ook  kunstcriticus en schrijver.

Deel 1
Leo koopt een schilderij van de kunstenaar Bill Wechsel en ze raken bevriend. Bill is een krachtige en eigenzinnige man die er goed uitziet en alles kan. (Hij was altijd van steen geweest, massief en indrukwekkend, van binnenuit geladen met een magnetische kracht – 311. ) Dankzij de contacten van Leo kan Bill zijn schilderijen exposeren en verkopen. Leo ontmoet de 11 jaar jongere Erica die Engels heeft gestudeerd. Ze lijken voor elkaar gemaakt, trouwen en krijgen een zoon Matthew. Bill trouwt met de geremde dichteres Lucille (helemaal dichtgetimmerd als een onbewoonbaar verklaarde woning – 457 ) en ze krijgen ongeveer tegelijkertijd met de geboorte van Matt hun zoon Mark. Ze verhuizen naar de flat boven die van Leo en Erica. Hun relatie vlot niet, Bill doet zijn best maar ze scheiden en hij trouwt met Violet die poseerde op zijn eerste schilderijen. De bevriende echtparen zijn voorbestemd voor een lang en gelukkig leven. Ze gaan 4 keer met elkaar op zomervakantie naar Vermont en Matt en Mark worden vrienden. Op 11 jarige leeftijd worden de zoons door hun ouders naar een vakantiekamp gebracht.

Deel 2.
Matt verongelukt op het kamp bij een kanotochtje wanneer hij omslaat en met zijn hoofd tegen een rots slaat. Leo en Erica worden volledig op zichzelf teruggeworpen en leven als zombies. Erica huilt het hardst maar komt met hulp van een psycholoog weer een beetje bij zichzelf. Leo kan niet huilen tot het moment dat Erica een docentschap in Berkeley aan de westkust accepteert. Met een tijdelijke scheiding wil ze voorkomen dat ze echt hekel aan elkaar krijgen. Leo’s bestaan is eenzaam en gewijd aan doceren en een studie over de zwarte periode van Goya. Hij geeft de kamer van Matt als atelierruimte aan Mark. Ze worden ondanks het leeftijdverschil vrienden en Mark kan heel relaxed met oom Leo converseren. Als Mark 15 wordt begint zijn uitgaanswereld. Hij bezoekt rave feesten en raakt onder invloed van de macabere horrorkunstenaar Teddy Giles. Het is een 10 jaar oudere decadent die met zijn sculpturen van geweldsdelicten bekend is geworden. Mark zelf blijft oppervlakkig in zijn aandacht en is niet geïnteresseerd om zijn kwaliteiten te ontwikkelen. Na een paar voorvallen raken Leo en Bill er van overtuigd dat Mark vaak liegt. Hij vertelt gedurende 6 weken dagelijks over zijn zomerbaantje in de buurthulp maar blijkt er al na de eerste week mee gestopt. Steeds als hij ter verantwoording wordt geroepen kan hij zich er weer uit charmeren. Tot hij gedurende een paar weken heimelijk $ 7000 met Leo’s bankpasje heeft gepind. Hij pakte het pasje op zaterdag en stopte het zondag weer terug in Leo’s portefeuille. Leo wordt nu echt kwaad en laat hem niet meer binnen. Mark krijgt huisarrest en wordt geen ogenblik alleen gelaten. Als blijkt dat hij ’s nachts toch ontsnapt wordt hij echt een probleem. De psycholoog die erbij wordt gehaald kan ook niet veel veranderen. Bill is een krachtige maar zware persoonlijkheid en gaat kapot aan de schuldvraag. Hij denkt er niet altijd voldoende voor Mark geweest te zijn en te vaak voor zijn werk heeft gekozen. Bill pleegt roofbouw op zijn lichaam en wordt onverwacht door Violet dood in zijn atelier gevonden.

Deel 3
Violet gaat dagelijks naar Bills atelier, trekt zijn kleding aan en rookt zijn sigaretten. Leo is vastbesloten om Mark en Teddy te ontmaskeren. Hij gaat op onderzoek uit en bezoekt Teddy in zijn woning. Mark is al een paar dagen verdwenen en ook Teddy weet niet waar hij is. Bij vertrek hoort Leo gekuch en vindt Mark in zwaar gedrogeerde toestand in de badkamer. Leo eist een ziekenauto en Mark wordt ternauwernood gered. Violet en Leo zijn bijna opgelucht dat ze Marks gedrag nu kunnen herleiden naar een drugsverslaving. Hij gaat 8 weken in rehab maar raakt bij terugkeer toch opnieuw onder de invloed van Teddy. Na een paar maanden belt Mark angstig van een ver vliegveld en vraagt een retourticket. Leo speelt de reddende engel en gaat hem meteen ophalen. Mark & Teddy lokken hem van Iowa naar Nashville waar Leo Mark eindelijk te spreken krijgt. Leo is echter door het vele reizen uitgeput en als Mark en Teddy hem naar hun hotelkamer brengen komt het tot een handgemeen.  Teddy slaat Leo met zijn hoofd tegen de muur en hij wordt door een toevallige voorbijganger gered. Terug in New York kunnen ze Mark bewegen tot een rechtszaak tegen Teddy vanwege een werkelijk gepleegde moord. Teddy wordt gearresteerd maar Mark’s verhaal klopt niet en hij dreigt als medeplichtige te worden beschouwd. Gelukkig daagt er nog een getuige op en wordt Teddy voor 15 jaar veroordeeld.
Marks moeder Lucille blijft al die tijd in de onschuld van haar zoon geloven. Violet wordt kwaad op haar en raakt overstuur. Leo wil haar beschermen en verklaart haar zijn liefde. Violet houdt van hem maar kan de relatie niet accepteren. Ze vertrekt voor een docentschap naar Parijs en laat Leo alleen achter. Zijn ogen worden slechter en hij stopt met doceren. Met hulp van een secretaris werkt hij aan een biografie van Bill en schrijft de memoires die wij net gelezen hebben. Mark gaat door met zijn bestaan vol pretentie en verraad. Hij gaat studeren van het geld van Bill maar incasseert het geld en stopt na een week met de lessen. Leo blijft in zijn appartement, wordt voorgelezen door zijn secretaris en functioneert als klimrek voor zijn kindje.

Histvedt, Siri 4

Siri Hustvedt schreef een complexe roman die tevens een literaire page turner van de eerste orde is. Ze heeft een lange spanningsboog en kan de lezer gedurende de 475 pagina’s volledig aan zich binden. Bijna ongemerkt volgen we haar observaties en associaties en de verhalen lopen heel natuurlijk in elkaar over. Ze woont zelf in Brooklyn New York en heeft haar verhaal dicht bij huis in de culturele elite van Lower Manhattan geplaatst. Zelden ben ik zo gegrepen door geloofwaardige levens van interessante mensen. Het is de wereld waar geld geen rol speelt en iedereen als side-project kunst maakt of een boek schrijft. Geheel tegen mijn gewoonte kan ik het boek moeilijk wegleggen en lees het onverwacht snel in 1,5 week uit. De omvang biedt ruimte aan een groot leesavontuur en dat krijgen we zeker voorgeschoteld. Siri wil volledig zijn en probeert zoveel als mogelijk is te duiden. Ze is daarmee soms overvolledig en de overdaad aan bijfiguren die met naam worden genoemd loopt soms een beetje uit de hand. Het zij haar vergeven, als schrijver moet je tot het uiterste gaan.
Net als bij Stoner kan ik niet goed begrijpen waarom een boek zo vol rampspoed me zo fascineert. Zeker niet vanwege die tegenslagen. Ik ben niet zo’n genieter van andermans ellende en zie liever succes dan tegenslag. Met het hoofdpersonage Leo heeft ze een goede greep gedaan. Zijn soepel geschreven memoires garanderen een persoonlijke invalshoek. Leo is een lieve man die alleen maar goed kan doen. Hij houdt net als Stoner ondanks de vele tegenslagen zijn geest open en blijft gedienstig zijn taak uitvoeren. Siri’s keuze om als vrouw vanuit een man te schrijven is bijzonder. Vermoedelijk wilde ze uit de vrouwenhoek treden wat met een verhaal over 2 vriendinnen veel moeilijker was geweest. Het sexe verschil tussen haar personages is echter nihil. Ze hebben allemaal gestudeerd, zijn docent en leven een rijk intellectueel leven. Hun gedachten zijn aan elkaar gewaagd en ook de kunst van Bill zou door een vrouw gemaakt kunnen zijn. Hij begint met schilderijen die vervolgens diepte krijgen en verhaaldozen worden. De beschouwer krijgt met deurtjes toegang tot ingerichte kamertjes die zijn gewijd aan het verhaal van Hans & Grietje en later aan meer verschillende sprookjes.

Die onverklaarbaarheid van haar schrijfkunst komt overeen met haar thema dat het leven onverklaarbaar is. De personages kunnen hun leven alleen op detailzaken bijsturen. De hoofdzaken overkomen hen en moeten met veel lijden geaccepteerd worden. (Leven is onverklaarbaar, dacht ik. Het bewustzijn zelf is onverklaarbaar. Niets op aarde is gewoon. – 304) De kunst is dat je er vervolgens het beste van probeert te maken. De goede zoon Mark die zo hoopvol mooi kan tekenen sterft en de vileine gewetenloze Matt blijft in leven en bepaalt ieders leven in grote mate. Pas tegen het eind van het boek legt Violet in een van haar boeken uit dat Mark aan ASP lijdt. Het is een antisociale persoonlijkheid die zich uit in eigenschappen als: charme en een gladde tong, dwangmatig liegen, niet in staat zijn tot empathie en berouw, impulsief handelen, sluw en manipulatief gedrag, vroege gedragsstoornissen en niet in staat zijn te leren van fouten of te reageren op straf.

Wat me lief was is een aangrijpend boek dat net niet mijn top 100 haalt. Zadie Smith heeft met On beauty een soortgelijke familieroman gemaakt maar is in haar tragiek en emotie net iets sprankelrijker. Bij Siri hangt er, vanwege haar behoefte tot volledigheid, een droevige loomheid over de tekst. Maar zij heeft wel weer het meest indringend geschreven over het verlies van een kind. De 50 pagina’s lange onderdompeling in woede, verdriet en pijn is zo reëel dat het bijna niet verzonnen kan zijn. Ben benieuwd welke emoties ze mij, bij het lezen van haar 2 andere romans uit mijn kast, bij zal brengen.

Hustvedt, Siri

Dat Siri niet zo sprankelend schrijft kan ook aan haar vertaalster liggen. Heleen ten Holt is moeilijk te controleren. Bij één zin ben ik extra benieuwd naar de Engelse tekst.
…. werd gevolgd door een herinnering aan de om haar middel gedraaide grijze jurk en haar over haar gezicht vallende haren toen ik haar bij haar schouders had gegrepen en haar neerdrukte op de bank. 234

Maar ook de andere ontknopingszinnen blijken bij overschrijven geen groot taalkundig genoegen.

Er is altijd iets in hem waar ik niet bij kon komen, iets diep binnenin, en dat wilde ik hebben maar ik heb het nooit gekregen. Het hield me levend en het maakte dat ik verliefd op hem bleef, omdat ik het, wat het ook was, nooit kon vinden. 455 Violet over haar liefde voor Bill.

 

Advertisements

From → literatuur

One Comment

Trackbacks & Pingbacks

  1. 3 vijftallen uit 2015 | Ontknoping

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: