Skip to content

Michel Faber – The book of strange new things – 2014

27/07/2015

Faber. Michel 2

Je leest soms over een roman die best wel aardig lijkt maar net niet genoeg aanspreekt om te kopen. Door de steeds passerende referenties kruipt het boek langzaam uit zijn middelmatigheidswaas en stijgt de waardering. Ik wist dat The book of strange new things geen grote literatuur was. Uit een interview met de schrijver Michel Faber bleek al dat hij daar te nuchter voor was. Ik werd ook al niet enthousiaster toen hij aankondigde te stoppen met schrijven en het boek zijn laatste roman zou worden. Maar toch schaf ik het tenslotte aan als de behoefte aan hedendaags leeswerk groeit en het theologische science fiction thema me overhaalt. Dan lijkt het opeens heel spannend om met een missionaris af te reizen naar een verafgelegen planeet en daar de inheemse bevolking te bekeren tot het christendom. Michel Faber heeft zichzelf met dit idee een powerhouse aan potentie geschonken waaraan hij een totale wereld kan ophangen. Helemaal als de missionarisvrouw in Engeland achterblijft en hem schrijft over de ondergang van de aardse beschaving.

1528134ab

Michel Faber ziet er uit als een Nederlander en is er ook een. Hij werd in 1960 in Den Haag geboren en emigreerde 7 jaar later naar Australië waar hij Nederlands, Engels, Retorica en Filosofie studeert. Niet vreemd dat je met zo’n vakkenpakket problemen krijgt om passend werk te vinden. Wel vreemd om vervolgens een opleiding tot verpleegkundige te volgen en dat beroep maar liefst 10 jaar uit te oefenen. In 1993 emigreerde hij opnieuw en gaat nu met zijn tweede vrouw Eva naar Schotland. Hij maakt van het schrijven zijn beroep en woont er nog steeds. Maar dan wel zonder Eva die in 2014 stierf aan kanker.

In 1998 publiceerde hij zijn eerste verhalenbundel en 2 jaar later de roman Under the Skin (in 2013 door Jonathan Glazer verfilmd met Scarlet Johanson in de hoofdrol). Het werk van Faber laat zich niet eenvoudig duiden. Hij combineert vrijuit verschillende stijlen en onderwerpen. In Under the skin komt een vrouwelijke Alien naar de aarde. In de 1000 pagina’s dikke The Crimson Petal and the white (2002) volgen we een prostitué die hoger op wil in het het Engeland van Dickens. Zijn 4de roman The Book of Strange New Things speelt op de planeet Oasis.

bookofstrangenewthings-uk

Peter Leigh wordt als missionaris uitgezonden naar de planeet Oasis en neemt op Heathrow afscheid van zijn vrouw Beatrice. Zij hebben een innige relatie waarin hij de filosoof en zij de pragmatische component is. Beiden deden ze mee aan de selectieprocedure en alleen Peter werd uitgekozen. Zijn rationele vrouw accepteert de uitslag en blijft thuis. Peter vliegt naar Amerika vanwaar hij met een ruimteschip een soort tijdsprong maakt naar het verre Oasis. Zijn 3 medepassagiers hebben het vaker ondergaan en dollen er als in (Alien Ridley Scott – 1979) olijk op los. Peter is nog groggy van de fysieke impact van de timejump en als hij op de basis aankomt wordt hij ontvangen door Alex Grainger. Zij is zijn gids en vraagbaak voor de planeet en gedraagt zich zo afstandelijk dat ze alleen met haar achternaam aangesproken wil worden.

Oasis is een kale planeet met een warme vochtige atmosfeer en etmalen van 72 uur. Als Peter zijn Arabische jurk uitpakt blijken zijn balpennen bij de timejump geëxplodeerd zijn. De inkt heeft een slordig kruis op zijn borst gevormd. Als een tempelier wordt hij door Grainger voor een eerste kennismaking naar nederzetting C2 gereden. In het begin woonden de aliens vlak bij de basis in nederzetting C1 vanwaar ze zonder opgaaf van reden verhuisden naar het 50 km verder liggende C2. Het is een lelijk stadje bestaande uit lage metselwerk huisjes zonder elektra. De Oasans hebben een menselijk postuur en dragen mantels met capuchons die ieder een andere kleur hebben. Hun gelaat is onaangenaam en lijkt nog het meest op 2 foetussen die door een verticale gleuf zijn gescheiden. Hun zintuigen zijn daarmee onzichtbaar en ze spreken hun gebrekkige Engels met een spraakgebrek voor de letters s en t.
Peter wordt verwacht en de behoefte naar de bijbel (=The Book of strange new things)  is groot. Jesus heeft vanwege een eerdere missionaris al een grote plaats in hun leven ingenomen. Die voorganger is spoorloos verdwenen en Peter gaat na terugkeer op de basis op zoek naar zijn kamer en vindt die in de normale chaos van een alledaags vertrek. Peter heeft weinig gemeen met het basispersoneel. Iedereen is beleefd met zijn werk bezig maar lijkt tevens vrijblijvend en emotieloos. Er is geen politie nodig voor geschilletjes en ook liefdesrelaties tussen het voornamelijk alleenstaande personeel komen niet voor. Ze praten denigrerend over de Oasans en noemen hun nederzetting Freaktown. Het leeswerk in de bibliotheek gaat alleen maar over hobby’s en bezigheden. Peter begrijpt die optimistische zielloosheid niet goed. Hij doet zijn best en maakt indruk met een imposante begrafenis speech maar kan het gevoel van onverschilligheid niet verdrijven.

Zijn contact met Bea in Engeland verloopt via de ‘shute’. Het is een soort tekstmachine waarin beiden hun berichten kunnen typen en verzenden. Na een paar dagen is het tijdsverschil overbrugd en komt de informatiestroom op gang. Bea schrijft over een tsunami die de Maladiven heeft verwoest en over de hevige regen die Engeland teistert. De voedselvoorraad in de supermarkten laat te wensen over en er dreigt een volksopstand.

Peter besluit bij de Oasans te gaan wonen en als Grainger hem bij nederzetting C2 afzet wordt hij door 80 Oasans ontvangen met een welkomstlied. Ze besluiten een kerk te gaan bouwen en voor de missionaris voelt alle oprechte aandacht als een warm bad. Peter doet zijn best om de Oasans van elkaar te onderscheiden. Ze lijken erg veel op elkaar, praten met dezelfde gebrekkige stem en er lijkt geen verschil in leeftijd of sexe. Zelfs hun namen zijn onopvallend: Jesus Lover One, Jesus Lover Two en zo door tot Forty Eight. Peter kan ze alleen maar uit elkaar houden door hun individueel gekleurde mantels. De Oasans doen erg hun best en Peter krijgt te doen met het ijverige maar inferieure volkje dat slechts gedurende een paar uur kan werken en een beperkt denkniveau heeft. Hij slaapt in de onafgebouwde kerk en eet het voedsel dat hem wordt gebracht. Met regelmaat drijven er hoosbuien over en wordt de bouw gestaakt om de opgezwollen Whiteflower op de velden te oogsten. Het is het voornaamste voedsel dat dient als ruilobject voor de medicijnen die door de basis worden verstrekt. Peter past de Bijbelteksten aan op hun spraakgebrek maar merkt dat er geen behoefte aan is. Hij woont een begrafenis en geboorte bij en ziet zijn gemeenschap gestaag tot boven de 100 leden groeien. Hij raakt gecharmeerd door de verbale Jesus Lover 5 en veronderstelt dat zij vrouw is. Als hij hun taal gaat leren merkt hij dat ze geen begrip hebben van geschiedenis of toekomst. Hun wereldbeeld is eenduidig en praktisch en er is zelfs geen woord voor handelen.

In de tussentijd keert hij een paar keer terug naar de basis voor de briefwisseling met zijn vrouw Bea. Zijn gedachten en gevoelens lijken echter steeds meer in zijn lichaam opgesloten te zitten. Als Bea hem schrijft dat zij in verwachting is kan hij kan amper de woorden vinden voor een felicitatie. De afstand blijkt te groot voor intiem contact. Hij schrijft volkomen oprecht over zijn vrouwelijke collega’s en krijgt van Bea het verwijt dat hij zaken achterhoudt en niet met haar zwangerschap meeleeft. Als hij oppert dat ze kan stoppen met werken komt als antwoord het verwijt dat hij haar weg wil stoppen in werkeloosheid. Het zijn stereotiepe pseudo feministische epistels die ik amper wil volgen. Het gaat van kwaad tot erger tot Bea in een korte zin meldt dat zij haar geloof in God verloren is. Ze noemt veel redenen uit de wereld in verval maar de voornaamste reden wil ze niet zeggen.

Langzaam wordt Grainger belangrijker. Zij is de apotheker van de basis en de enige die ook problemen heeft met de oppervlakkigheid van haar collega’s. Als Peter tijdens de oogst wordt gebeten door een kudde wilde dieren brengt zij hem bewusteloos terug naar de basis waar zijn wonden worden gehecht. Zij vindt hem veel te mager en ze blijkt meer dan normaal om hem te geven. Peters conditie gaat steeds verder achteruit en hij denkt vergiftigd te zijn. Hij wil naar C2 rijden om daar te sterven maar rijdt verkeerd en ontdekt vlak bij de basis de verlaten eerste nederzetting C1. Hier wordt hij onverwacht aangesproken door de eerste missionaris Frank Tartaglione die daar in deplorabele toestand leeft. Tartaglione legt hem uit dat de basis is gebouwd door rijke mensen die de ondergaande aarde willen ontvluchten. Peter was nodig omdat de Oasans geen voedsel meer wilden leveren als er geen nieuwe predikant zou komen. Peter raakt opnieuw buiten westen en wordt weer net op tijd gevonden door Grainger. Terug op de basis wordt de gewonde Jesus Lover 5 op de eerste hulp binnengebracht. Haar hand was al eerder gekneusd maar is nu aan het afsterven. De dokter doet wat hij kan maar het blijkt tevergeefs omdat de Oasans het vermogen missen om te herstellen. Grainger wil dat Peter haar meeneemt om Frank Tartaglione te zoeken. Hun auto wordt getroffen door de bliksem en ze moeten te voet terug. Ze raken de weg kwijt, voelen hun einde naderen en voeren diepe gesprekken over de toekomst. Als ze door een zoekmissie worden gevonden hebben ze diep in hun hart als besloten om naar de aarde terug te keren. Peter meldt het Bea maar krijgt als reactie dat hij niet moet komen omdat zij hem het leed van de ondergaande wereld wil besparen. Peter gaat toch en het boek eindigt met de zin die in diepdruk op de kaft staat: I am with you always, even unto the end of the world…

AMSTERDAM - Portret van Michel Faber . COPYRIGHT ROBIN UTECHT

Je zou het een open einde kunnen noemen. De Oasans worden in de steek gelaten, we krijgen geen verklaring voor de optimistische werklust van de collega’s. De toekomst van Grainger en ook de liefde van Bea voor Peter blijven vaag. Alleen de toestand van Peter wordt duidelijk en door de slotzin verklaard. Zijn liefde voor Bea gaat blijkbaar boven alles. Hij laat er zelfs zijn parochie voor in de steek. De Oasans zullen wel weer een volgende priester krijgen en het werk op de basis gaat gewoon door in al zijn optimistische leegheid. Misschien was die perfecte gelovigheid van de Oasans wel een beetje teveel voor Peter. He was spooning Bible verses into the hungry mouths of Oasans.  (475). Als je niets te bekeren hebt gaat de lol er op den duur vanaf. Dan kiest Peter toch eerder voor de aardse zaken van zijn vrouw en kind laat zelfs zijn bijbel bij de Oasans achter.

Maar dat is toch een beetje achteraf goedpraten want Michel Faber lost mijn verwachtingen niet in. Hij begint groots met een geloofwaardige missionaris die via zijn koele basiscollega’s terechtkomt bij ontroerende aliens. Zijn observaties over geloof zijn waarachtig en goed invoelbaar. Als je God mee laat beslissen over je leven kun je zijn keuzes ook waarnemen. Ook Peters contacten met de aliens zijn met veel inleving beschreven. Dus tot de helft van de 580 pagina’s spint hij veelbelovende draden voor zijn verhaal. Maar vervolgens wordt er geen mozaïek van geweven en blijven de losse eindjes zichtbaar. Er had zoveel meer in gezeten. Nu laat hij de echtgenote maar doorzeuren en vernemen we heel kort waarom de basis is gebouwd maar leren niets over het begin van de expeditie en de Oasans. Ook de oppervlakkige collega’s zouden nog mooie details op kunnen leveren.
Michel Faber levert dus niet als verwacht het beste van twee werelden. Het science fiction deel heeft zeker potentie maar zou door een Sf vakman als Asimov, Vance of Heinlein veel dieper doordacht en uitgewerkt zijn. De literatuur in de vorm van beschrijvingen en beeldspraken blijft beperkt tot leuke trucjes die niet altijd van de grond komen. Zo is de hoofdstuktitel altijd een voorafspiegeling van de laatste zin van het hoofdstuk. Michel Faber blijkt een praktische verteller die op de eerste plaats zijn verhaal voedt en de vorm daaraan ondergeschikt maakt. Het was dus niet nodig om het boek in het originele Engels te lezen. In vertaling komt de boodschap net zo goed over. Alleen mis je dan die mooie gebonden uitgave met in diepdruk de laatste zin in de voorkaft.
Maar laat ik ook niet te streng zijn. Het is een vermakelijk tussendoortje met voldoende gedachtenprikkels om door te lezen. Ik zal Faber echter nooit vergeven hoe hij Frank Sinatra tot de achtergrondmuziek in de kantine degradeert en daarmee de gevoelsloosheid van de basis wil uitbeelden.

Geen grote literatuur dus met beeldspraken als ontknopingszinnen. Wel waarachtige getuigenissen van oprecht geloof die veel indruk maken:

‘We both believe in being friendly’, said Peter. ‘It costs nothing and it makes life more interesting.’       22

He sat for a while, in a state of prayer without forming any words, just allowing the membrane between himself and Heaven to become permeable.       281

God must have had such terrific fun designing all those distinct varieties of furry mammal.        339

‘There is no need to apologise. It’s like apologising to gravity or light. God is just there, whether we acknowledge him or not.’     417

He hadn’t been born one, that’s for sure. He’d turned himself into one, by force of will. There are so many ways of becoming a Christian but the way that had worked for him was to switch off his capacity for cynicism, switch it of like a light. No, that was a the wrong comparison … he’d ….switched on the light of trust.     458

michel faber

 

Advertenties

From → literatuur

Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: