Skip to content

Atticus Lish – Preperation for the next life – 2014

14/12/2015

Aster_newyorkcity_lrg

Het leven van een illegale immigrant is moeilijk tastbaar te maken. Hun individualiteit lijkt zelfs te krimpen door de recente media aandacht. Het begrip illegaliteit is dan ook moeilijk te begrijpen voor een autochtoon in een verzorgingsstaat. Grote aantallen asielzoekers ondermijnen het  verzorgingsstaat ideaal. Toch kan een bevolking van 650 miljoen met wat goede wil best 1 % (=6,5 miljoen) of met een uiterste inspanning zelfs 10 % (=65 miljoen) aanwas absorberen.
In Amerika is hetzelfde proces al veel langer gaande. Sterker nog, het land bestaat grotendeels uit immigranten. Ons doorvoerland Turkije heet daar Mexico. De grens tussen Mexico en de VS is met zijn 2000 km te lang voor de muur van Donald Trump. Niet alleen de illegale Spaanstalige immigranten maar ook de Aziatische betreden via Mexico hun beloofde land. Amerika is echter geen verzorgingsstaat en daardoor staat er voor de autochtonen minder op het spel. Het is een voordeel van het Amerikaanse vrijheidsgedachte dat veel zaken gewoon zijn beloop krijgen. Bij het recht van de sterkste is integratie opeens geen probleem meer. De oma van Bruce Springsteen heeft nooit Engels geleerd. Zij verhuisde naar Amerika en woonde haar hele leven tussen landgenoten. Alleen een aanslag als 9/11 maakt de Amerikaanse overheid toch weer betuttelend en regulerend.
De bevolkingssamenstelling van New York City is veelsoortig. 36 % van de 9 miljoen inwoners is buiten de VS geboren en er worden 170 verschillende talen gesproken. De percentages gaan vooral vanwege het metropool gehalte stevig doortellen. In Amsterdam zijn de cijfers nog extremer:  50 % van de inwoners is allochtoon en er wonen 177 nationaliteiten van wie 60 % niet westers. Door het geringe inwonersaantal van 800.000 blijven de gevolgen hier nog net beheersbaar.

Lish, Atticus 2

Atticus Lish heeft een poging gedaan deze bijna anarchistische wereld inzichtelijk te maken en zijn taal aan het onderwerp aangepast. Hij vertelt net zo overdonderend als de onwetende immigrant New York te verstouwen krijgt. Door in het Engels lezen krijg ik het gevoel werkelijk als illegaal in Amerika te verblijven. In de boekwinkel bleek ik bij een stukje vertaling meteen in een andere en veel bekendere wereld. Juist in zijn taal heeft Atticus Lish veel geïnvesteerd. Hij wilde bewust geen literair verantwoorde roman schrijven. Zijn inventief taalgebruik vol staccato observaties en urgente wendingen past perfect bij de chaos van de illegalen en de getraumatiseerden. Ze leven per dag in een wereld vol economische en vooral emotionele armoede. Lange subtiel geconstrueerde zinnen met onthullende beeldspraken zouden niet gepast zijn. Lish heeft daarmee bijna een non-fictie werk geschreven. Hij is overmatig exact in zijn omschrijvingen en benoemt keer op keer alle details met de exacte term of juiste merknaam. Voor de Europeaan zitten daar al snel de nodige onbekende merken of uitdrukkingen tussen. Ze brengen me alleen maar dichter bij zijn taalloze immigranten.

Atticus Lish (1972) heeft met zijn debuut Preperation for the next life meteen de PEN/Faulkner Award gewonnen. Hij studeerde 2 jaar mandarijn in Harvard en diende 1,5 jaar bij de mariniers. Daarna ontmoette hij zijn Zuid Koreaanse vrouw en keerde terug naar Harvard om zijn studie af te maken en een schrijfcursus te volgen. Het echtpaar werkte een jaar als leraar Engels in Noord West China waar Lish de inspiratie voor zijn Zou Lee personage opdeed. Ze keerden terug naar New York en hij schreef 5 jaar met de hand aan zijn debuut. Met dank aan zijn invloedrijke vader de literaire editor Gordon Lish kon hij die bij een kleine uitgever publiceren. Hij had nooit gedacht dat het zo’n overrompelend succes zou worden.

9781780747774_0

De jonge Zou Lee is illegaal van Noord West China via Mexico naar New York geëmigreerd. Ze leeft in een klein kamertje van een Chinese huisjesmelker en vindt met veel moeite een klein baantje in Chinatown. Ze staat er alleen voor want er zijn veel Chinezen met ieder een ander dialect of taal. Heel langzaam bouwt ze het zelfvertrouwen op dat nodig is om niet opnieuw te worden opgepakt door de politie. Tijdens haar werk achter de noodles pan ontmoet ze de Amerikaan Brad Skinner die na 3 termijnen Irak zijn burgerleven wil oppakken. Hij heeft een kelder gehuurd bij het asociale gezin Murphy en besteedt zijn dagen met slenteren en sportschooltraining. Hun eerste contact vindt plaats via hun fitte en sterke lichamen. Ze doen push ups en betasten elkaars spierbundels. Zou Lee spreekt weinig Engels maar kan in het begin toch duidelijk haar grenzen aangeven. Skinner respecteert ze maar houdt vol tot ze toegeeft. Zou Lee krijgt genoeg van haar noodles pan en vindt werk in het foodcourt. Haar collega’s zijn erg onverschillig en zien haar amper staan. Naast het tafels opruimen valt ze soms in bij het opnemen van de bestellingen. Tot er een familielid wordt aangenomen en ze weer degradeert naar het schoonmaakwerk. Haar werkuren worden verminderd en als ze gaat protesteren is ze als illegaal kansloos.

Skinner lijdt aan een post-traumatic stress disorder. Hij heeft zijn beste vriend naast zich zien sterven en legt de schuld van zijn verharding bij de wereld in het algemeen. Zijn liefde voor Zou Lee brengt hem emotioneel in het nauw en hij kan de oplossing niet vinden. Ze besluiten elkaar te helpen en als een 2 persoons leger de maatschappij tegemoet te treden. Ook Skinner heeft zijn problemen met het thuisfront. De asociale familie Murphy waar hij zijn kamer huurt bestaat uit een overdikke moeder en haar spirituele en onverschillige dochter Erin. Als de 32-jarige zoon Jimmy na 10 jaar celstraf vanwege drugscriminaliteit thuis komt neemt de dreiging toe. Hij is met zijn 120 kg en bandelero indrukwekkend en en zet zijn zinnen op de kelder waar Skinner woont. Lish bouwt de spanning goed op door zijn reactionaire vrienden te beschrijven. Geheel zonder reden mishandelt Jimmy een Thaise masseuse en laat haar meer dood dan levend achter.

Gaandeweg ga je steeds meer meeleven met het tragische liefdespaar. Ze houden van elkaar maar kunnen hun gevoelens niet uiten. Zou Lee door haar beperkte Engels en Skinner door de combinatie van zijn drugs en anti depressie medicijnen. Hij denkt te worden bespioneerd en bewaakt zijn kelder met zijn pistool in zijn hand. Als Zou Lee zijn gevoelloosheid bespreekbaar wil maken wordt hij kwaad. Zij geeft het op en wil een einde maken aan de relatie door zwijgend weg te rennen. Skinner achtervolgt haar en er volgt een heroïsche renpartij door het nauwkeurig van wijk tot wijk omschreven stadslandschap van New York.  Na een half uur stopt Zou Lee en mag de uitgeputte Skinner zijn excuses aanbieden. Ze keren samen terug naar zijn kelder waar Skinner haar alles aanbiedt en zelfs zijn creditkaart in haar schoen stopt.

Als Skinner de volgende ochtend naast Zou Lee wakker wordt voelt hij zich weer een buitenstaander. Hij laat haar uitslapen en gaat voor een paar uur naar de sportschool. Bij terugkomst is zij verdwenen en vindt hij alleen nog haar schoenen en tas. Hij vreest het ergste en gaat verhaal halen bij de huisbaas. Hij raakt in gevecht met zoon Jimmy en wordt door de politie gearresteerd. De volgende dag laat men hem vanwege zijn staat van dienst vrij en vindt hij thuis zijn spullen buiten bij het afval. Hij pakt het pistool uit zijn kledingtas en schiet Jimmy resoluut door het hoofd en vlucht weg. Als hij zich realiseert dat hij Zou Lee niet meer in deze wereld kan ontmoeten schiet hij zichzelf ook door het hoofd.

Zou Lee heeft toen zij wakker werd een paar uur op Skinner gewacht. Ze wordt bang als Jimmy onverwacht de kelder binnenstapt en haar lastig valt. Zij kan nog net op blote voeten en zonder documenten wegvluchten. De hele avond en nacht rent ze aan een stuk door naar het oosten. Bij het eerste daglicht keert ze noordwaarts en komt met een grote boog weer bij Skinners woning uit. De dochter Erin wil haar amper te woord staan en zegt dat de huurder verdwenen is. Dan vindt Zou Lee tussen Skinners spullen haar schoenen met de credit kaart van Skinner. Ze neemt in dagelijkse termijnen al zijn geld op en vertrekt naar het westen. Het leven is daar een stuk eenvoudiger omdat illegaliteit juist de ultieme vrijheid kan betekenen. Ze vindt een baantje en een sportschool en begint aan een volgend leven.

Lish, Atticus & Wife ELDISH_Atticus6

Ik begrijp niet waarom de samenvatting zo lang is geworden. Het simpele verhaaltje fungeert alleen maar als kapstok voor de observaties. De stad New York met zijn vele wijken en sociale milieus is het werkelijke hoofdpersonage van de roman. Lish is zeer uitvoering in zijn beschrijvingen van het stadslandschap. Iedere wandeling verandert in een odyssee waarin steeds weer andere wijken worden beschreven. Het is een lukraak geordend landschap waar ieder bevolkingsgroep zijn eigen wereld heeft ingenomen. De toeristen gaan naar Manhatten en komen niet verder dan Central Park. Ten noorden daarvan ligt Harlem en aan de oostkant van het water wonen de expats in Brooklyn. Nog meer naar het oosten ligt de wijk Queens waar de roman zich in de buurt Flushing afspeelt. Het is een smeltkroes van nationaliteiten en wordt ook wel het Chinees Manhattan genoemd.

Preperation for the next life is een eigenzinnige roman waar je best even in moet komen. De harde droge stijl met de stroom staccato observaties houdt je voortdurend bij de les. Op dit niveau is bewust leven is niet mogelijk omdat je voortdurend bezig bent met overleven. Als lezer loop ik net zo als Zou lee en Skinner voortdurend achter de feiten aan. Ik zal nooit weten of het bewust door Lish is gepland of aan mijn beperkte beheersing van het Engels ligt.

Vooral bij de vele afkortingen vraag ik me af welke tot het algemeen Amerikaans basis vocabulaire horen:

DUI – Driving Under Influence
IED – Improvised Explosive Device
VA – Veteran Administrationoffice
NFC – National Football League
sub – submarine sandwich
PT – Personal Training
BO – Body Odor
GI – militair en afkorting van Galvanized Iron / Government Issue
DMV – Department of Motor Vehicles
PX – US Army Post Exchange (winkel voor militairen)

 

De ontknopingszinnen zijn geen intelligente beeldspraken en hier meer voor de sfeer dan de onthulling opgenomen.

The world was dull or annoying to him, and she was just like any other female, he felt: she had certain functions. And he had seen those functions turned inside out by high explosives, he knew what was inside people, and there was nothing there. It was gross. It was boring. It was sickening and that was all.          205

Immigrants working, forever working, watching people going by who have days off, time off, while they don’t. Trying to stay cool. Families with five young children going to the Dunkin Donuts for a night together in the air conditioning.        274

Those streets were not passable. They were empty canyons of concrete.       300

The bus traveled down a eight-lane avenue overlooked by project housing on human-dwarfing scale. She rang the bell and got off. Each tower looked like a battleship planted in the ground and sticking up in the sky, rusting, and she counted twenty of them.         339

From time to time, he raised his head. Saturated with dark energy, the sky glowed like a television screen after the power gets turned off.     354

He was tying his boots, and then he picked up his wallet and keys, all the elements of last night’s little scene, which he now felt had been coerced from him under false pretences, because in the light of day, he didn’t think he owed anything to anyone who hadn’t shared his war.      362

It was night. The trucks gunned down the freeway and the sound reverberated over her, the air blast whoofing between the houses.     384

Lish, Atticus totaal

 

Advertisements

From → literatuur

2 reacties
  1. Weer fijn, Erik, Ik krijg zin om het boek te gaan lezen. Je eerste ontknopingszin doet me meteen denken aan een zin in “De meester en Margarita” als Woland tegen Margarita zegt, als ze zich moet uitkleden voor het grote feest: “Wees niet bang. Ik heb niet alleen geheel ontklede vrouwen gezien, maar ook geheel gevilde.”

Trackbacks & Pingbacks

  1. 3 vijftallen uit 2015 | Ontknoping

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: