Skip to content

Richard Wagner – Der Ring des Nibelungen – 1876

24/02/2016

Wagner, Richard

Steeds opnieuw word ik geïmponeerd door de overweldigende kunstbeleving. Alles wat overmatig en ongrijpbaar is krijgt al snel mijn aandacht. Liever een onpeilbare lijvige roman dan een doorzichtig kort verhaal. Een verzamelcassette van een musicus spreekt me meer aan dan één uitgelicht liedje. Het lag voor de hand dat ik met zo’n voorkeur bij Richard Wagner (1813-1883) uit zou komen. Wat hij doet is groots en meeslepend. Hij heeft 8 imposante opera’s gecomponeerd en Der Ring des Nibelungen springt daar zelfs uit met zijn 4 delen en totale uitvoeringsduur van 15 uur. Alles eraan is zo overweldigend dat het een luisterleven vergt om te doorgronden. Ook het scheppingsproces is groots en meeslepend. Wagner begon in 1848 met het libretto van het laatste deel. Daarna kreeg hij behoefte aan uitleg vooraf en schreef zich zo terug naar het begin. Het duurde 5 jaar voor de tekst klaar was en hij in 1853 begon met het componeren. Hij dacht in eerste instantie aan 3 jaar maar bleek 21 jaar nodig te hebben.  Hij heeft er dus 28 jaar aan gewerkt zonder het in zijn geheel gehoord te hebben. Als dat niet van volharding getuigt.

Wagner schreef zijn opera’s  in de nadagen van de Duitse romantiek en putte dus voor zijn inspiratie uit de nationale sagen. Hij was echter ook revolutionair en voegde een moderne laag van de (mislukte) revolutie van 1848 toe. Hij moest zelf uit lijfsbehoud naar Zwitserland vluchten en verwerkte zijn wrok in de val van de goden en opkomst van de menselijke held. Pas na 12 jaar kon hij terugkeren naar Duitse bodem.
Wagner dacht extreem en bouwde er maar gelijk een speciaal operagebouw bij in Bayreuth. In 1876 werd daar de cyclus voor het eerst opgevoerd. De Ring des Nibelungen bestaat uit een vooravond van 3 uur die wordt gevolgd door 3 avonden van ieder 4 uur. Het is een Gesamtkunstwerk dat bestaat uit een onlosmakelijke kluwen van tekst, stem, muziek, acteren, choreografie en decorontwerp. Pas met de dvd kwam een democratisch medium om al deze facetten te tonen. Voor armlastige liefhebbers is dit de enige mogelijkheid om de opera door veelvuldig observatie te ontsluiten. Een muziek-cd geeft alleen maar muziek en tekst en maakt daardoor het verhaal ondergeschikt. De live uitvoeringen blijven schaars en duur en zijn voor buitenstaanders beperkt toegankelijk.

Maar ook op dvd is een 15 uur durende opera een opgave. Ik maak hem laagdrempelig door steeds maar één akte te bekijken. In eerste instantie in de juiste volgorde om het verhaal weer op te halen. Later ook door elkaar om naar behoefte te genieten of achterstallig onderhoud te plegen. Vroeger zat ik met het tekstboekje en vergrootglas voor de geluidsinstallatie. Nu in de tijd van de grootbeeld tv krijg ik de teksten in de vorm van ondertitels mee. Eerst natuurlijk het originele Duits dat de nodige archaïsche raadsels oplevert. Vooral de omgekeerde zinnen zijn storend en moeilijk te volgen. In de moderne Engelse vertaling wordt de letterlijke  tekst minder gevolgd en staat het verhaal centraal. Ik zit niet de hele tijd aan het beeld gekluisterd maar volg voornamelijk de muziek en weet waar ik me in het verhaal bevind. Soms blijf ik een halfuurtje hangen en lees de ondertitels mee. Zo nodig  herhaal ik een akte als die te weinig aandacht kreeg. Ik krijg er een goed gevoel van dus het experiment lijkt geslaagd.

Het exacte verhaal is multi interpretabel en zakt daardoor steeds opnieuw weg. Daarom eerst maar een samenvatting ervan. Bij mijn gefragmenteerde beluistering is het natuurlijk essentieel dat je voortdurend weet waar je in het verhaal zit.

Rheingold 2

Vooravond: Das Rheingold

Akte 1
De Nibelung Alberich ontmoet bij de Rijn de 3 Rijndochters Woglinde, Wellgude en Floszhilde. Er wordt wat gedold maar hij kan ze niet verleiden. Zij beheren het Rijngoud en en hij hoort dat degene die van het goud een ring maakt de rijkdom van de wereld zal verkrijgen. Die ring kan echter alleen gemaakt worden door iemand die de liefde opgeeft. Alberich ziet de goudvoorraad en kan zijn hebzucht niet beteugelen.

Akte 2
De god Wotan en zijn vrouw Fricka wonen in het Walhalla dat zojuist is gebouwd door de reuzen Fasolt en Fafner. Wotan heeft hen voor het werk zijn schoonzus Freia beloofd. Haar liefdesappels zorgen ervoor dat de goden altijd jong blijven. Fricka is kwaad op Wotan dat hij haar zuster heeft verkocht. De zwagers Froh en Donner kijken op de achtergrond toe. Freia komt vluchtend voor de reuzen aangerend en zoekt bescherming bij haar familie. Wotan zegt dat hij nooit van plan is haar op te offeren en vertrouwt op zijn slimme adviseur Loge om een alternatief te bedenken. Loge heeft gehoord dat iemand de liefde heeft opgegeven in ruil voor Goud en een Ring die wereldmacht geeft. Hij stelt deze prijs als alternatief voor aan de reuzen. Ze accepteren het maar nemen wel Freia als onderpand mee.

Akte 3
Wotan en Loge reizen af naar het ondergrondse Nibelungen rijk waar Alberich met de macht van zijn ring wreed heerst over zijn onderdanen . De broer van Alberich, Mime, heeft van het goud een Tarnhelm gemaakt die de drager onzichtbaar maakt of in een ander wezen verandert. Loge daagt Alberich uit het te bewijzen en hij verandert zichzelf in een draak. Als Loge vraagt of hij ook een pad kan uitbeelden wordt hij gevangen genomen. Ze nemen hem in zijn normale gedaante mee naar het godenrijk.

Akte 4
Wotan biedt Alberich zijn vrijheid in ruil voor het goud en laat de Nibelungen het goud brengen. Als straf spreekt Alberich een vloek uit over de ring waarin de drager ook zijn slaaf wordt. Wotan neemt het niet zo zwaar en is erg blij met de ring. De reuzen komen terug met Freia en eisen een goudstapel die even hoog is als Freia. Het wordt net niet gehaald en de Tarnhelm wordt toegevoegd. Nog steeds blijft een glimpje van Freia zichtbaar. Wotan wil echter geen afstand doen van zijn ring. Pas als de Oermoeder Erda waarschuwt voor de vloek van de ring legt hij hem op de stapel. De reuzen krijgen meteen ruzie over de verdeling van de buit en Fafner doodt zijn broer Fasolt. Geschokt trekken de goden zich terug in Walhalla onder jammerend gezang van de Rijndochters.

Walküre

Avond 1:  Die Walküre

Akte  1
Een vreemdeling strompelt uitgeput het huis van Sieglinde binnen. Zij geeft hem water en waarschuwt voor de terugkeer van haar gewelddadige man Hunding. Als die thuiskomt vertelt de vreemdeling het verhaal over zijn vader Wolf (Wotan) en hoe hij na de geboorte werd gescheiden van zijn moeder en tweelingzuster. Hij leefde met de wolven in het bos en raakte betrokken bij een clan oorlog. Hunding ziet een vijand in hem en zal hem de volgende ochtend in een duel doden. Hij gaat naar bed en de vreemdeling herinnert zich vertwijfeld dat zijn vader hem een zwaard zou bezorgen als hij in nood is. Sieglinde heeft haar man een slaapmiddel gegeven en voegt zich bij hem. Zij vertelt dat een grijze man voeger een zwaard in de boom op hun erf heeft gestoten. Niemand kan het er uit trekken en alleen Wotan’s zoon zal dat kunnen. Ze genieten van de avond samen en worden verliefd. De vreemdeling trekt het zwaard uit de boom en noemt het Nothung. Sieglinde herkent in zijn stem die van haar broer. Hij erkent dat hij Siegmund heet en dat ze broer en zus zijn. Maar hun liefde is sterker dan de bloedband en ze bedrijven de liefde.

Akte 2
Een vrolijke Wotan en zijn dochter Brunhilde willen Siegmund helpen bij zijn gevecht tegen Hunding. Maar Wotan’s echtgenote Fricka wil niet dat overspel in de hand wordt gewerkt. Zeker niet tussen broer en zus. Wotan moet haar beloven dat Siegmund niet zal winnen en dat ook Brunhilde hem niet zal helpen. Bedroefd geeft Wotan het bevel aan zijn dochter en sombert over zijn wel zeer beperkte vrijheden.
Siegmund en Sieglinde beleven hun laatste ogenblikken samen voor het duel met Hunding. Als Sieglinde in slaap valt komt Brunhilde langs en vertelt aan Siegmund dat hij moet sterven en als held naar het Walhalla zal gaan. Siegmund weigert en wil liever bij Sieglinde blijven. Zelfs het aanbod dat Brunhilde voor zijn vrouw en kind zal zorgen wijst hij af. Brunhilde is zo onder de indruk van zijn liefde dat zij besluit hem, tegen de wens van Wotan, in leven te laten.  Tijdens het duel helpt zij Siegmund tot Wotan haar speer afpakt. Nothung breekt en Siegmund in de rug steekt. Hunding heeft daarna vrij spel en kan hem doden. Brunhilde pakt de delen van het gebroken zwaard en brengt die samen met de zwangere Sieglinde in veiligheid. Wotan is diepbedroefd dat hij zijn zoon heeft gedood maar is ook kwaad op Brunhilde die tegen zijn wil inging.

Akte 3
Brunhilde vlucht met Sieglinde naar de Walküre rots waar haar medestrijdsters wonen. Zij kunnen haar niet helpen omdat zij tegen de wil van Wotan is ingegaan. Brunhilde stuurt Sieglinde met het gebroken zwaard naar het bos waar Fafner met zijn goudschat woont en Alberich de wacht houdt. Ze denkt dat Sieglinde daar veilig is voor Wotan’s wraak omdat deze niets meer te maken wil hebben met Fafner.
Een kwade Wotan komt langs om Brunhilde ter verantwoording te roepen. Hij veroordeelt haar tot verbanning uit het Walhalla en een leven als mens met de eerste man die zij tegenkomt. Brunhilde antwoordt dat ze eigenlijk Wotans wil uitvoerde voordat Fricka hem dwong anders te handelen. Vader en dochter vinden elkaar weer en Brunhildes straf wordt een slaap op haar rots omringt door vuur. Ze is voor de eerste held die het vuur weerstaat en haar wakker kust. Loge legt het vuur aan en een droevige en onvrije Wotan vertrekt naar Walhalla.

_0161, 2008-02-15, 14:13 , 8C, 3638x4391 (1776+1768), 100%, 412E BetterLig, 1/60 s, R53.4, G41.3, B53.5

Avond 2:  Siegfried

Akte  1
Mime en Siegfried wonen in het bos. Mime (de broer van Alberich) heeft, toen Sieglinde bij het baren stierf, zich over haar zoon Siegfried ontfermt. Het is een respectloze wildebras die nergens bang voor is. Hij slaat ieder zwaard dat Mime voor hem smeedt aan stukken. Als Siegfried even weg is krijgt Mime bezoek van Wotan die zich vermomd heeft als een zwerver (Wanderer).  Ze stellen elkaar 3 vragen en herhalen zodoende het voorafgaande. Op één vraag weet Mime het antwoord niet: Wie zal het zwaard Nothung opnieuw smeden? Dat zal gebeuren door degene die geen angst kent. Als Siegfried terugkomt wil hij er meteen mee beginnen. Hij veilt de stukken tot gruis dat hij smelt en tot een nieuw zwaard giet. Als Nothung klaar is slaat hij triomfantelijk het aambeeld doormidden.

Akte 2
Alberich staat nog steeds op de uitkijk voor de grot waar Fafner met zijn goud is. Fafner heeft zich met de Tarnhelm in een draak veranderd en beschermt zijn goudschat. Wotan/Wanderer komt langs om als toeschouwer de strijd tussen Fafner en Siegfried te volgen. Deze laatste wordt nietsvermoedend door Mime naar de grot geleid. Hij hoort een Bosvogel (Waldvogel) zingen maar kan hem niet verstaan. Ook met een zelfgemaakt fluitje of zijn hoorn lukt het niet. Fafner wordt gewekt door de hoorn en hij bedreigt Siegfried. Maar die laat zien wat het is om een man zonder vrees te ontmoeten en steekt hem door het hart. Als hij het bloed van zijn hand likt kan hij de Bosvogel wel verstaan. Deze vertelt hem dat er in het hol van Fafner een goudschat ligt en hij de Ring en de Tarnhelm mee moet nemen. Alberich en Mime ruziën over deze twee atributen maar Siegfried staat ze niet af. Hij vermoordt Mime als deze hem wil vergiftigen en rust vervolgens uit onder een boom. Hij voelt zich eenzaam en verlangt naar de liefde. De Bosvogel vertelt hem over Brunhilde die omringt door vuur op een rots slaapt en alleen gewekt kan worden door een man die geen vrees kent. Siegfried staat op en laat zich door de vogel naar de rots leiden.

Akte 3
Wotan/Wanderer vraagt aardmoeder Erda om raad. Haar advies is dubbelzinnig en behelst de ondergang van de goden. Wotan wacht voor de rots waarheen de Bosvogel Siegfried leidt. Deze verdwijnt als hij Wotan ziet en Siegfried vraagt aan Wotan de weg naar de rots die met vuur omringd is. Hij weet niet dat hij Wotan voor zich heeft en wordt kwaad als de oude man hem tegen wil houden. Siegfried slaat met zijn zwaard de speer van Wotan aan stukken en breekt zo de kracht van de goden. Hij loopt langs het vuur naar de rots en ontdekt daar een slapende soldaat. Als hij de helm en borstplaat verwijdert ontdekt hij dat het een vrouw is. Brunhilde is de eerste vrouw die hij in zijn leven ontmoet en hij ervaart zijn eerste angst. Als onschuldige kinderen ontdekken ze de liefde en Siegfried leert wat het is om met angst te leven.

Götterdämmerung

Avond 3: Götterdämmerung

proloog
De 3 Nornen (dochters van Erda) jammeren dat Wotan na het stukslaan van zijn speer de Welt-esche heeft omgehakt en er een brandstapel rondom Walhalla van heeft gemaakt. De wereld van de goden en de wijsheid van de Nornen is ten einde.
Na hun huwelijk geeft Siegfried de ring aan Brunhilde hij vertrekt met haar harnas en paard Grane op zoek naar nieuwe avonturen.

Akte 1
In de paleis hal van de Gibichungs langs de Rijn zijn koning Gunther, zijn zuster Gurtrune en halfbroer Hagen (en de zoon van Alberich) in gesprek. Zij verzinnen een list hoe Gunther en Gurtrune met inbreng van Siegfried kunnen trouwen. De naïeve Siegfried komt aan en loopt direct in hun val. Hij drinkt een toverdrank en vergeet Brunhilde. Hij wordt verliefd op Gurtrune en trouwt met haar. Hij belooft Brunhilde aan Gunther en de twee mannen reizen meteen per schip af naar de rots. Siegfried gaat dankzij de Tarnhelm in de gedaante van Gunter door het vuur naar Brunhilde. Hij slaapt met haar met Nothung tussen hen in, pakt de ring van haar af en brengt haar naar Gunther.

Akte 2
Hagen wordt door zijn vader Alberich aangezet om de ring van Siegfried te bemachtigen. Deze komt komt vrolijk terug van zijn reis met Gunther en is vol verlangen naar Gutrune. Als de verslagen Brunhilde door Gunther mee wordt gesleept ontdekt zij dat Siegfried onder de gasten is. Zij ziet hem in opperbeste stemming en de ring zit aan zijn vinger. Ze voelt zich verraden en vertelt Hagen dat Siegfried alleen in zijn rug doodgestoken kan worden. Het beste kan dat de volgende dag tijdens de jacht gebeuren.

Akte 3
Siegfried is een stukje van de jachtpartij afgedwaald en ontmoet de Rijndochters. Zij doen nog een laatste poging om de ring terug te vragen. Hij weigert en Hagen en Gunther voegen zich bij hem. Siegfried vertelt zijn levensverhaal en krijgt een herinneringsdrankje van Hagen. Hij weet weer van zijn huwelijk met Brunhilde en wordt vervolgens door Hagen in de rug gestoken. Na een lange liefdes ode aan Brunhilde sterft hij. De jachtpartij draagt hem onder begeleiding van de beroemde begrafenismars terug naar het kasteel waar Brunhilde en Gutrune bedroefd het lijk aanschouwen.  Gunther wil de ring pakken en wordt door Hagen gedood. Brunhilde zint op wraak en laat een brandstapel voor Siegfried maken. Zij springt met haar paard in het vuur en het paleis vat vlam. De Rijn overstroomt en de Rijndochters nemen de ring van Siegfried’s vinger. Hagen wil hem afpakken maar verdrinkt. In de verte gaat Walhalla op in de vlammen van Loge.

Richard &_Siegfried_Wagner,_Naples_1880

Richard & Siegfried Wagner in Napels 1880

 

 

 

 

 

Advertisements

From → literatuur, muziek

Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: