Skip to content

J.H. Isings (1884-1977)

05/08/2016

0 Foto Isings 1958

Al jaren word ik blij verrast door iedere schoolplaat van Isings die in het nagebouwde authentieke schoollokaal van een onbeduidend streekmuseumpje hangt. Als vervolgens het Nationale Onderwijsmuseum in Dordrecht ze verzamelt in de tijdelijke expositie Stijd! wordt het echt tijd voor ontknoping. Ik had de platen van Isings al verzameld met Google afbeeldingen en op Pinterest volger geworden van zijn borden. Het is zeker geen jeugdsentiment want de platen waren van vóór mijn schooltijd. Mijn fascinatie is veelzijdig maar de belangrijkste verleider is toch wel dat de geschiedenis op een essentieel moment bevroren wordt. Het is alsof de film van de historie even is stilgezet en we de tijd krijgen om aandachtig naar de scene kijken. Isings toont zich een ware Hollywood art director en componeert zonder scrupules zijn beelden. Hij kreeg natuurlijk de nodige adviezen van professoren en heeft de schilderijen van de periode bestudeerd. Maar zal toch zelf veel hebben ingevuld want niemand kan echt weten hoe de Vikingen voor Dorestad stonden. Zijn illustraties brengen de verbeelding op gang en na aanschouwing is het moeilijk om nog onbevangen een eigen beeld te produceren. Hij zal daarmee ook ongemerkt invloed hebben uitgeoefend op de subjectieve wetenschap die geschiedenis is.  De arrestatie van Floris V is misschien wel door Isings plaat belangrijker geworden dan hij ooit was.

Johan Herman Isings (1884-1977) was tekenaar en illustrator van honderden boeken. Hij is echter vooral bekend geworden als historieschilder vanwege de 43 historische schoolplaten die hij tussen 1910 en 1970 maakte. Het waren aquarellen in groot formaat die door uitgeverij Wolters Noordhof werden verkocht aan de lagere scholen in combinatie met een tekstboekje voor de leraar.  Uit de lage prijzen op Marktplaats valt af te leiden dat ze blijkbaar in grote aantallen zijn geproduceerd. Je kunt al vanaf €10,- bieden en de duurste kosten slechts € 75,-. 

Wat mij betreft was de recente Canon van Nederland overbodig en had de Isings serie gewoon opnieuw in een mooi boekje uitgegeven kunnen worden. Bij de keuze van mijn 10 favoriete Isingsbeelden speelt de gebeurtenis een grote rol. De algemene platen zijn ook mooi maar gaan al snel op Anton Pieck illustraties lijken. Door linksklikken op de afbeelding kan deze beeldvullend maken.

1 Noormannen voor Dorestad

De Noormannen voor Dorestad

Stoer, heldhaftig en gevaarlijk tegelijk. Het is een droom voor de jongensgeest. Vooral de onheilspellende rookwolken doen veel vermoeden. Het zou zo’n kleine 100 jaar later nog steeds de perfecte decorschets voor een Hollywood productie zijn. Isings schijnt zelf via spiegels voor de Noorman rechts geposeerd te hebben. Dorestad is een bijna mythische handelsstad uit de 7de tot de 9de eeuw die in de buurt van Wijk bij Duurstede langs de Rijn lag. Vanwege haar succes trok het de aandacht van de Vikingen die tussen 834 en 863 meerdere keren voor plundering langskwamen. De Rijn veranderde van loop en de haven verzandde. Dorestad verdween en is net als Troje of Atlantis niet meer met zekerheid te traceren.

2 Floris V door edelen gevangen genomen

Floris V door de Edelen gevangen genomen – 1296

Het gevaar loert overal en is daardoor extra gevaarlijk. Wat op een idyllische valkenjacht lijkt is de gevangenneming van Floris V (1254-1296) door Gijsbrecht van Amstel, Willem van Zaandam en Gerard van Velsen. De ambitieuze Floris was graaf van Holland en Zeeland en troonpretendent van de Schotland. Hij was voortdurend bezig met gebiedsuitbreiding maar wilde te veel en te snel. Als het volk de populaire Floris wil bevrijden wordt hij uit voorzorg door Gerard van Velsen vermoord.

3 Isings - 1417 - Jacoba van Beieren belegert Gorcum

Jacoba van Beieren voor Gorinchem, 1 December 1417

Jacoba van Beieren (1401-1436) is een beetje de Uta Naumburg (1000-1046) van de Lage Landen. Ze was al vroeg Gravin van Holland, Zeeland en Henegouwen en kwam op 16 jarige leeftijd haar Hoekse stadhouder van Gorinchem te hulp bij zijn twist met de Kabeljauwen. Heel haar korte leven laveerde ze tussen huwelijken en allianties in het politieke speelveld van keizer, paus en de aangrenzende koningen.

4 - Isings - krijgsraad-voor-de-vierdaagse-zeeslag-

Krijgsraad voor de Vierdaagse zeeslag, 1666

De zeeslagen uit onze gouden eeuw hebben werkelijk plaatsgevonden maar blijven onvoorstelbaar als een sprookje uit 1001 nacht. Een vloot bestond uit 30 tot 40 schepen met ieder 400 man en 100 kanonnen. Ze vaarden in linie achter elkaar en de tegenstander kwam dan netjes van de andere kant.  Ieder zocht zijn opponent en begon te schieten. Als beide schepen nog dreven volgde na het enteren een man tot man gevecht. Op winderige volle zee verandert zo’n strijd al snel in chaos. Als je dus nog ergens invloed wilt uitoefenen is het wel op een eenduidige tactiek. Een krijgsraad vooraf om de neuzen van de eigenwijze kapiteins te richten is dus van essentieel belang. Isings liet zich inspireren door de schilderijen van Willem van de Velde de Oude (1611-1693) die zijn schetsen op een roeibootje tussen de schepen maakte.

5 - Isings - Napoleon bij de brand van Moskou

Brand van Moskou, 1812

In Moskou lag voor Napoleon Bonaparte (1769-1821) het begin van het einde. Hij was daar zonder slag of stoot gearriveerd. De Russische vijand voerde een tactiek van ‘verschroeide aarde’ en ging zo ver dat de eigen hoofdstad in brand werd gestoken. Napoleon behaalde dus een Pyrrus overwinning. Hij kon niet nog verder Rusland in en moest voor de Russische winter inviel terug naar Frankrijk. Hij kwam daar met een handje vol soldaten aan en gelukkig was een van hen Henry Beyle (1783-1842) die later onder de schrijversnaam Stendhal zijn prachtige romans schreef.

6 - Isings Karel de Grote

Karel de Grote te Aken, 808

Karel de Grote (747-814) was na de Romeinen de eerste vorst over een verenigd Europa. Hij noemde zich in 800 dan ook naar Ceasar en liet zich als eerste Keizer (=Caesar) kronen in Aken. Hij heeft zeker veel oorlog gevoerd maar toch toont Isings een stabiele wereld waar de keizer omringd is door zijn raadslieden en hofbeambten waaronder de filosoof Einhard. Het leger wordt bescheiden vertegenwoordigd door een paar leden van de paleiswacht. Bij de raadslieden doemt al donker een Benedictijner monnik op die de duistere middeleeuwen zullen beheersen.

7 Isings Willibord Apostel der Friezen

Willibrord de Apostel der Friezen – 700

In 690 kwam Willibrord (658-739) vanuit Engeland aan in Katwijk aan Zee. Hij wilde de ongelovige Friezen kerstenen en koos Utrecht als uitvalsbasis. Hij bouwde op de plek waar nu de Dom staat een kerk ter ere van Sint Salvator (=de redder/verlosser). Isings kiest het moment dat Willibrord vertrekt uit Utrecht voor zijn gevaarlijke tocht naar Friesland. Ze zijn vastberaden en overtuigd van hun missie.

8 Landing Prins Willem 3

Landing van Prins Willem III bij Brixham, 1668

Onze stadhouder Prins Willem III van Oranje (1650-1702) kon namens zijn echtgenote Maria Stuart aanspraak maken op de Engelse troon. Men had daar de buik vol van al die losse katholieken en wilde weer voor streng Protestants gaan. In zijn Glorious Revolution vond Willem de moed om met een beperkte troepenmacht naar Engeland te varen en bij Brixham aan land te gaan. Gelukkig kreeg hij al snel voldoende steun en kon zich in 1689 als Koning Willem III van Engeland en Ierland laten kronen. Het vergrootte zijn prestige in Europa aanzienlijk en hij werd een geduchte tegenstander van Lodewijk XIV van Frankrijk.

9 Ludger predikt

Ludger predikt in de Groninger Gouwen, 785

De missie van Willibrord was succesvol en Ludger (742-804) werd de eerste Fries die het Evangelie predikte. Hij staat op een terp en spreekt de folkloristische menigte toe. De sfeer is goed en het weer is aanzienlijk beter dan je in Groningen zou verwachten. Het meisje heeft heur haar netjes voor de bijeenkomst gewassen. Je weet maar nooit wie je bij zo’n bijeenkomst kunt ontmoeten.

10 Willem van Oranje in de Raad van State

Willem van Oranje in de Raad van State, 31 December 1564

De Nederlanden zijn in 1564 nog onderdeel van het katholieke Spanje. Koning Filips 2 is streng in de leer en vervolgt de protestanten. De toen nog katholieke Willem van Oranje doet in zijn oudejaarsrede tot de Raad van State een laatste poging om gewetensvrijheid van de onderdanen te garanderen. Ik kan niet goedkeuren dat vorsten over het geweten van hun onderdanen willen heersen en hun de vrijheid van geloof en godsdienst ontnemen. De stuurse dame heeft weinig aandacht en lijkt tijdens de uren durende rede in slaap gevallen. Zij is landvoogdes Margaretha van Parma die voor Filips 2 de zaken in de Nederlanden waarneemt. Ze mag Willem dus nooit gelijk geven en laat hem geen keus.

Voor de compleetheid een lijst van 44 Isings platen. In werkelijkheid zijn het er 43 dus er is eentje teveel. Maar welke dat is?

  1. Krijgsraad voor de Vierdaagse zeeslag, 1666:
  2. Op den Dam, omstreeks 1665.
  3. Op de reede van Bantam, 1598.
  4. Een hagepreek buiten Utrecht, Augustus 1566.
  5. In een middeleeuwsch Klooster.
  6. Ludger predikt in de Groninger Gouwen, 785.
  7. Voor honderd jaar / Uit de tijd van trekschuit en diligence.
  8. Een stad in de middeleeuwen.
  9. Floris V door de Edelen gevangengenomen.
  10. De Prins trekt over de Maas – 1568.
  11. De Noormannen voor Dorestad.
  12. Karel V doet afstand van de regeering.
  13. Een zomermiddag met den Muiderkring.
  14. Stadsleven tegen het midden der 19e eeuw.
  15. Luther op de Rijksdag te Worms, 1521.
  16. Een hagepreek bij de Hoornbrug bij Rijswijk, Augustus 1566.
  17. De Dam te Amsterdam, 1666.
  18. Frederik Hendrik voor ’s Hertogenbosch, 1629.
  19. Leidens ontzet, 3 October 1574.
  20. De grote vergadering te ’s Gravenhage 1651.
  21. Kruisvaarders voor Jeruzalem, 1099.
  22. Franse troepen trekken over de Lek – 15 Januari 1795.
  23. ,,Behouden Huys” op Nova- Zembla.
  24. Romeinse legerplaats aan de Rijnmond (Valkenburg ).
  25. De slag bij Nieuwpoort.
  26. Willem van Oranje in de Raad van State, 31 December 1564.
  27. Landing van Prins Willem III bij Brixham, 1668.
  28. Aankomst van Willem I te Scheveningen 1813.
  29. Willibrord de Apostel der Friezen.
  30. Een buitenplaats aan de Vecht 1740.
  31. Jacoba van Beieren voor Gorinchem, 1 December 1417.
  32. Hunnebedbouwers.
  33. Toernooi te Haarlem, 1305.
  34. Binnenkomende Vloot voor Amsterdam 1665.
  35. Karel de Grote te Aken, 808.
  36. De Hanzestad Kampen, 1441.
  37. Brabants dorp in de vijftiende eeuw. / Brabants dorp in de Middeleeuwen.
  38. Rembrandt in zijn ,, Schildercaemer” 1665.
  39. Brand van Moskou, 1812.
  40. Een gildeoptocht in Antwerpen, 1520.
  41. In de drukkerij van Plantijn, Antwerpen 1570.
  42. Sprooksprekers in de Ridderzaal, 1394.
  43. Naar het concentratiekamp, Januari 1945.
  44. Columbus neemt Guanahani in bezit, 12 Oktober 1492.

Voor meer informatie zie de Isings-site:

http://www.jh-isings.nl/Isings%20Historische%20schoolplaten%20-.html

Advertisements

From → geschiedenis, kunst

Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: