Skip to content

Dana Spiotta – Innocents and others – 2016

16/09/2016

Dana+Spiotta+Author+Photo+by+Jessica+Marx+20152

Variatie is essentieel om bekende genoegens levend te houden. Die wijsheid is nergens zo duidelijk als bij het lezen. Met alleen wilskracht kom je er niet. Daarom lees ik zo nu en dan een sprankelende eigentijdse Engelstalige roman. Het opent de geest op een andere manier en bevordert die variatie. Zeker als de roman over cinema gaat en verbanden legt met een andere interesse. Een vriend werd achterdochtig toen hij de foto van de te hippe Dana bij de recensie zag. Ik voel haar uiterlijk eerder als een prikkel om bij de tijd te lezen en ben verkocht als ik een excerpt op amazon.com lees. Heerlijk direct en to the point zoals alleen Amerikanen kunnen schrijven.

Dana Spiotti (1966) heeft een goede fotograaf want ze is zeker 10 jaar ouder dan de foto doet vermoeden. Met haar 50 jaar valt ze midden in het leeftijdsegment van mijn favoriete Engelstalige schrijfsters. Het duurt best wel even  voor een schrijver doorbreekt. Siri Hustvedt (1955), de echtgenote van Paul Auster, schreef met 48 jaar het indringende What I Love (2003). Jennifer Egan (1962) leek jonger maar was ook al 48 toen ze met haar A visit from the goon squad (2010) kwam. Claire Messud (1966) is net zo oud als Spiotti en schreef met 40 haar prachtige The emperors children (2006)Nicole  Krauss (1974), tot voor 3 jaar de echtgenote van Jonathan Safran Foer, was er wel vroeger bij. Zij schreef al op 31 jarige leeftijd het ontroerende History of Love (2005). Tot slot Zadie Smith (1975) die de jongste van het stel is. Ze is Engelse maar hoort er vanwege haar in Amerika gesitueerde 2de roman zeker bij. Ze was met 30 al volgroeid toen haar grandioze On beauty (2005) uitkwam. 

Dana Spiotti kan zich moeiteloos in bovenstaand rijtje handhaven. Innocents and others is tot nu toe mijn mooiste boek van 2016. Zelden ben ik er zo snel bij om een in maart 2016 uitgegeven boek al in augustus te lezen. Het is haar vierde roman sinds ze in 2001 debuteerde. Ze schijnen allemaal over vriendschap te gaan. Aan haar summiere wikipedia pagina te beoordelen is moet ze groots doorbreken. In afwachting daarvan woont ze met man en kind in NY en is docent creative writing.

De titel Innocents and others is moeilijk te duiden. Het doet me denken aan de naïeve idealen van Meadow die worden veroordeeld door de kritische buitenwereld. De Nederlandse vertaling Vermoorde onschuld brengt me bij een veel zwaarder gevoel en scheept me op met een vooroordeel.

innocents-and-others-9781501122729_hr

In Innocents and others volgen we twee vriendinnen en een buitenstaander. De knappe en rijke Meadow Mori ontmoet op highschool het muurbloempje Carrie Wexler en ze vinden elkaar in hun passie voor film. Meadow heeft als intellectuele en principiële van de twee een boodschap uit te dragen en wordt documentaire maakster. Carrie is de onopvallende en moet daardoor meer pleasen. Ze ontwikkelt zich als filmmaakster in de mainstream en krijgt pas later succes met haar romantische comedy’s. Beiden weten dat ondanks alle verschillen hun vriendschap nooit verloren kan gaan. Een derde figuur is de oudere telefoonfanaat Jelly die mensen uit de filmwereld belt en anonieme telefoonrelaties aanknoopt. Haar gesprekken staan helemaal los van het verhaal en de vriendinnen.

De roman begint met de terugblik van de 48 jarige Meadow Mori die in 2014 een beknopt levensverhaal schrijft. Ze vertelt hoe ze bij het maken van een schoolscriptie als 19 jarige halsoverkop verliefd wordt op een veel oudere filmregisseur en bij hem intrekt. Om het vak te leren heeft hij vroeger 20 keer City Lights (Charles Chaplin 1931) bekeken en doet ons daarmee denken aan Orson Welles die voor zijn Citizen Kane 40 x Stagecoach (John Ford 1939) bekeek. Als statement bekijkt Meadow 20 keer Citizen Kane (Orson Welles 1941) en doet er verslag van. Ze wonen 9 maanden samen en haar enige probleem is dat haar egocentrische vriend weinig over film met haar deelt. De relatie is te eenzijdig en zij verhuist naar een verlaten industrieloods in upstate New York. Daar maakt ze een compromisloze treindocumentaire waarbij ze urenlang met een 16 mm camera aan een rijdende trein hangt en de rails filmt. Daarna filmt ze in Story of Deke (1987) een etmaal haar vriendje Deke die onverwachts met bekentenissen komt. Ze wordt bekend met haar documentaire Kent State: Recovered (1992) waarin het collectieve schuldgevoel van de National Guardsmen centraal staat. Zij hebben als ordedienst in 1970 bij een Vietnam demonstratie vier studenten doodschoten. Meadow ontdekt dat de FBI een provocateur onder de studenten had geplaatst die het eerste schot naar de Guard afvuurde. Ze pakt steeds controversiëler onderwerpen aan en een jaar later verklaart ze in Play Truman (1993) dat de president zijn atoombom gooide om mensenlevens te redden.

Een groot deel van de roman bestaat uit de telefoongesprekken die Nicole Lamphor onder de schuilnaam Jelly voert met filmcomponist Jack. Hij blijkt aangenaam verrast, wordt verliefd op haar en stelt een ontmoeting voor. Jelly houdt het contact zo lang mogelijk af en stuurt een foto van een knappe vriendin. Zij weet uit ervaring dat ze daarmee in principe de relatie beëindigt. Het uiterlijk is erg belangrijk en zeker in de filmwereld. Jelly heeft haar telefoon fascinatie gekregen van de superintelligente blinde Oz. Zij ontmoette hem in een blindeninstituut waar zij als 25 jarige werd behandeld voor een tijdelijke infectie blindheid. Oz had absoluut gehoor en kon met zijn stem de keuzepiepjes van een telefoon manipuleren. Door dat phone phreaking belde hij gratis over de hele wereld en kon inbreken in particuliere telefooncentrales. Als haar zicht weer hersteld is breekt ze de relatie af en verhuist naar de oostkust. Ze begint met het telefoneren van filmmensen en wordt bekend onder de naam Jelly. Meadow hoort ervan en maakt de documentaire Inward Operator (1998) over haar. Na lang masseren weet ze Jelly over te halen om Jack voor de film te ontmoeten. Als zij door hem wordt afgewezen raakt ze in een depressie en merkt Meadow voor het eerst dat film zeker geen objectief medium is en ook leed kan aanrichten.

Het verhaal van Carrie Wexler wordt pas in het derde en laatste deel van het boek verteld. Ze is het minst uitgewerkte personage en knoopt de losse eindjes aan elkaar.  Net als bij Meadow schrijft ze haar levensverhaal zelf in 2015 na het succes van haar zesde speelfilm. Ze begint bij haar eenzame jeugd waarin ze teveel slechte tv absorbeerde en haar eigen home video’s maakte. Als ze op school Meadow ontmoet is ze verbaasd dat dit knappe populaire meisje wat in haar ziet. (I was uncomfortable and akward in my body, and what impressed me most about Meadow was how confidently she inhabited herself.     209). Ze maken artistieke filmpjes van elkaar en staan volledig open voor de filmlessen op school. Meadow is niet bij te houden en Carrie volgt haar op afstand. Ze krijgt de kans om soapy feelgoodfilms te maken en weet haar behoudende doelgroep te vinden. Als ze ook nog de muzikant Will ontmoet lijkt haar geluk compleet. 

Haar mainstream films zijn minder uitgesproken dan de onthullende documentaires van Meadow. In Children of the disappeared (2001) vertelt ze het verhaal van de kinderen van de vermoorde Argentijnse dissidenten die door gezinnen van het regime worden opgevoed. Meadow wordt beschuldigd dat ze alleen de kant van de daders laat zien en haar Hannah Arendt verweer dat de daders als normale mensen extra gevaarlijk zijn wordt niet begrepen.

Meadows laatste documentaire wordt door Carrie geproduceerd. Deze gaat over Sarah Mills die al 20 jaar in de cel zit voor een vermeende moord. De vriendinnen rijden samen naar de gevangenis voor het eerste interview. Sarah vertelt hoe haar dochtertje omkwam tijdens een brand waarbij zij vanwege drugsverslaving haar verantwoordelijkheid niet kon nemen. Nog tijdens het interview kan Meadow het niet meer aan en stopt abrupt. Ze rijden samen naar huis en Meadow krijgt nadat zij Carrie heeft afgezet een verkeersongeluk wegens onoplettendheid. Heel mooi wordt beschreven hoe ze door haar moeder wordt verzorgd. Meadow raakt in gewetensnood en voelt zich egoïstisch en ego-centrisch. Ze verandert haar leven radicaal, koopt een klein huisje en geeft haar erfenis trustfonds weg. Ze doet vrijwilligerswerk en start na 3 jaar met een docentschap over film. Eindelijk vindt ze rust en hoeft niet meer voortdurend achter de horizon te kijken. De vriendschap met Carrie blijft bestaan omdat zo’n oude band niet meer gebroken kan worden.
Ook Sarah vindt rust in haar cel. Iedere ochtend memoreert ze het moment van de brand en accepteert haar lot.

christensen-popup

Dana Spiotta vertelt haar verhaal met behulp van memo’s, e-mails, online chats, telefoongesprekken en verklaringen. De opzet lijkt hapsnap maar vormt bij lezing een organisch geheel waarin we oprecht kunnen meeleven met de personages. Een boek dat zich totaal niet leent om er in een blog recht toe te doen. Het lijkt een beetje op de wereld van verschil die tussen de twee portretfoto’s in deze blog ligt.

Het is een verademing om eindelijk weer eens in het Engels een goede roman te lezen. Eentje die zo direct geschreven is dat je bij de schrijfster op schoot lijkt te zitten. Het maakt dan opeens ook niet meer uit of het een vrouwenboek is of dat het boek over vrouwen gaat. Spiotta is vooral goed in tonen van de verschillende kleine wereldjes. De alternatieve film scene, telefoonfreaking, blinden, het huiselijk geluk; alles wordt met een zelfde vanzelfsprekendheid geduid en omarmt. Ook krijg ik wat ik hoopte: het verhaal van een regisseur die nadenkt over haar documentaires en er veel film citaten uit klassieke films bijhaalt. De bekendste voorbeelden hadden eigenlijk meteen tijdens het lezen opnieuw bekeken moeten worden: City Lights (Charles Chaplin 1931)  Stagecoach (John Ford 1939). Drums along the Mohawk (John Ford 1939), Citizen Kane (Orson Welles 1941), Badlands (Terence Malick 1973), Red Desert (Michelangelo Antonioni 1964), Barry Lyndon (Stanley Kubrick 1975), Pickpocket (Robert Bresson 1959) en natuurlijk de films van Jean Luc Godard.

Spiotta maakt goed duidelijk hoe veelzijdig film als kunstvorm is. Beeld, geluid, muziek, kleur, tekst en verhaal zijn allen belangrijk en ieder onderdeel legt zijn eigen accenten. Dat totaalkunstwerk film kan vervolgens vanwege zijn goede toegankelijkheid bij uitstek aantonen dat het de kijker is die bij iedere observatie verandert.  What we discovered was that the more you saw af something good, the better it became.     (215)

Tot slot het mooiste compliment voor een schrijver is dat ze je de kans geeft mee te leven met haar fictieve personages. Je geeft om ze en hoopt dat ze hun weg zullen vinden tussen de letters van de nog komende pagina’s. Als de eenzame Jack troost vindt bij zijn hond denk je er bijna aan om later zelf ook een hond te nemen.

254377

Met de ontknopingszinnen is iets vreemd aan de hand. Meestal zijn ze bij het overschrijven veel mooier als gedacht. Bij Spiotta blijken ze niet uit de context van het boek geknipt kunnen worden. De vermeende sprankeling verdwijnt en we blijven over met stroeve pedante constateringen. 

This is what age is to me – that naked – worn-out face. Because a young person, if she feels bad, fed up, she must really make a show for you to get it. But old people, the only thing that keeps their faces from looking hopeless all the time is a lot of moving and a lot of expression, a lot of what my boyfriend calls flimflam. The minute they stop working at it, they look like hell.        5

The ring of another person’s phone sounded so hopefull, and then it grew lonelier. It lost possibility, and you could almost see the sound in an empty house.       35

Meadow found it riveting, what machines of comforting delusions we humans are. Our language, our words, our ever treading minds and interior thoughts, all of these to make an architecture of lies that we almost believe. No wonder the world is such a mean place, each of us pudging one another without seeing our own terrible crualities.        186

I will close with what Meadow once told me about being an artist. It is partly a confidence game. And partly magic. But to make something you need to be a gleaner. What is a gleaner? Well, it is a nice word for a thief, except you take what no one wants. Not just unusual ideas or things. You look closely at the familiar to discover what everyone else overlooks or ignores or discards.        219

Her son, Dash, texted her in complete sentences with punctuation. It was condescending, mom-texting, the equivalent of speaking really slowly to an old person.         265

1385746

 

 

 

Advertenties

From → literatuur

Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: