Skip to content

Narcís Oller – Pilar Prim – 1906

20/11/2016


pilar-prim

Zelfs een ongelovige kan in de Amstelveense Paaskerk zijn geluk vinden. Onze groeiende ervaring met kringloopwinkels doet ons inzien dat de grote vondst overal mogelijk is. Dus ook op een rommelmarkt waar de kerkgemeenschap spullen heeft uitgestald voor een goed doel. We werken doortastend als team en onze taakverdeling is eenvoudig. Ik beperk me tot de dvd’s en mijn echtgenote doet de rest. Ze begint dan bij de spulletjes, neemt de kleding door en blijft hangen bij de boeken tot ik klaar ben  Toen we om 16:00 bij de Paaskerk aankwamen was de binnenmarkt echter al gesloten en zat de kassa op slot. Gelukkig stonden de boeken en dvd’s buiten en geeft mijn echtgenote niet zo snel op. We mochten gratis uitkiezen want alles zou na afloop toch weggegooid worden. Heel gevaarlijk om zo vrij zonder financiële rem te winkelen. Ik kon me beheersen en vond slechts een film die ik ook gekocht zou hebben. Mijn echtgenote kiest anders en kwam met een stapel voorkeursboeken op me aflopen. Ze kent mijn smaak en had veel bekenden ontdekt. Direct trok Pilar Prim van Narcís Oller mijn aandacht. Het was een nieuwe en ongelezen uitgave van Menken Kasander en Wigman Uitgevers (MKW). Ze hebben langzamerhand een prachtige Spaanse bibliotheek opgebouwd. Ik kwam er mee in aanraking dankzij Josep Maria de Sagarra (1894-1961) en zijn Privéleven (1932), Paulina Buxareu (1919) en Knoflook en Pekel (1928). Mooi uitgegeven en een genot om te lezen. En dan nu zomaar een nieuwe MKW aanwinst die ik anders toch niet voor € 30 had gekocht.narcis-oller_809929115_12509729_1000x1321

Dunne boekjes zijn namelijk niet aan mij besteed. Ik zie ze als een tussendoortje, ben te snel op de helft en begin dan het laatste deel af te raffelen. Maar voor Oller maak ik graag een uitzondering. Het is alweer 4 jaar geleden dat ik met veel plezier zijn Goudkoorts (1892) las. Daarin priemde hij diep in de vrouwelijke psyche. Als ik in het nawoord lees met hoeveel moeite Oller schreef wil ik best over mijn drempeltje heenstappen. Een roman van 284 pagina’s  is snel gelezen maar voor een schrijver toch al gauw een hele investering. Zeker als hij nauwkeurig en gedegen werk wil leveren. Het is verbazingwekkend hoeveel verhaal er dan nog in die weinige pagina’s geperst kan worden.

Narcis Oller (1846-1930) is de grondlegger van de Catalaanse roman. Hij is te fijngevoelig om een naturalist te zijn. In tegenstelling tot het Franse determinisme voorziet hij zijn vaak vrouwelijke personages van idealistische gedachten. Hij was zijn hele leven werkzaam als advocaat en schreef in zijn vrije tijd die vaak alleen in de zomervakantie gevonden werd. Daarnaast twijfelde hij regelmatig aan zijn literaire kwaliteiten. Zo erg zelfs dat Pilar Prim zijn laatste roman werd. Hij heeft dan nog 24 jaar te gaan maar vindt uit bescheidenheid geen plek meer voor zichzelf in de nieuwe tijd met bijpassende kunststromingen.

andrea_del_sarto_-_madonna_of_the_harpies_detail_-_wga00371

De weduwe Pilar Prim is met haar 19 jarige dochter Elvira en 10 jarig zoontje Enriquet met de trein op weg van het warme Barcelona naar de koele Pyreneeën. Pilar is een rijke weduwe die is opgesloten in het testament van haar man. De stoffenfabriek van haar overleden echtgenoot wordt beheerd door haar zwager Ortaz en zal als ze trouwt voor haar kinderen zijn. Ze ontmoet in hun treincoupé de charmante bon vivant Marcial Deberga en er ontstaat een prikkelende conversatie. Moeder en dochter laten beiden hun hoofd op hol brengen en hopen hem nogmaals te ontmoeten. Hij komt hen opzoeken in hun vakantieoord maar vlucht meteen weg als hij de kolossale Donys Pomposa met haar slome zoon Rossendo in het oog krijgt. Pomposa wil haar zoon aan Elvira koppelen en heeft vroeger een korte relatie met Deberga gehad.
Elvira nodigt haar oom Ortaz uit om informatie over Deberga te vergaren. Hij neemt resoluut de touwtjes in handen en botst om alles met Pilar die hem niet kan uitstaan. Ortaz heeft ontdekt dat Deberga een slechte reputatie heeft en leeft van de portemonnee van zijn vrouwen. Hij vertelt dit alleen aan Elvira en hij nodigt haar uit om met hem naar Bilbao te gaan. Ortaz wil Elvira koppelen aan een rijke industrieel met trouwplannen.
Pilar blijft somber achter tot ze naar Barcelona wordt geroepen voor het overlijden van haar vader. Omdat Ortaz niet bereikbaar is kan Deberga haar van dienst te zijn tijdens de begrafenisvoorbereiding. Ze vinden elkaar in een blik maar zetten niet meteen door. Pilar wordt bezig gehouden met de huwelijksvoorbereidingen van Elvira. Ze is bijna jaloers op haar dochter en verlangt heimelijk naar Deberga die zich uit beleefdheid niet meer laat zien. De familieverhoudingen verslechteren als Ortaz en Elvira van Pilar eisen dat ze haar laatste vermogen als bruidsschat geeft. Ze doet het onder protest want Elvira heeft het volgens haar niet nodig omdat ze de helft van de fabriek erft en trouwt met een miljonair.

De oude suikertante van Deberga beleeft een tweede jeugd en wordt verliefd op een gepensioneerde militair. Als ze gaat trouwen moet Deberga het huis verlaten en zelfstandig gaan wonen. Hij wordt door de wederzijdse vriendin Osita weer gekoppeld aan Pilar. Maar voor ze elkaar vinden komt de jaloerse Elvira met Ortaz langs om het te verhinderen. Er ontstaat een discussie en Pilar krijgt een zenuwinzinking. Als ze weer is opgeknapt zweert ze Elvira en haar zwager nooit meer te ontmoeten. Vriendin Osita komt Pilar te hulp en opent haar  ogen voor het onrecht dat haar door Ortaz is aangedaan. Uit de jaarbalans van de fabriek blijkt dat hij een wanbeleid voert. Osita overtuigt Pilar om Deberga als advocaat in te schakelen en ze bezoeken hem de eerste keer samen. Hij is gastvrij en de Madonna van Andrea del Sarto, die zoveel op Pilar lijkt, hangt prominent in zijn kantoor. Hij belooft de balans ’s avonds te bekijken, toont de vriendinnen zijn huis en biedt hen een champagnelunch aan. De volgende dag adviseert hij een andere zaakwaarnemer te kiezen en bewijzen voor het wanbeleid te verzamelen. Pilar en Deberga ondergaan ieder slapeloze nachten vanwege hun liefde en gaan bij de ontmoetingen door vele blikken en blozen. Pilar spreekt de voorman van de fabriek en verneemt dat de weefsels niet meer gelijkmatig zijn en dat daardoor de klanten weglopen. Ze krijgt hetzelfde verhaal te horen van de klanten. De bewijzen zijn afdoende en ze plant een bezoek aan Deberga voor vervolgoverleg. Bij die ontmoeting neemt ze zich voor de eerste keer voor haar liefde daadwerkelijk uit te spreken. We maken het niet meer mee want het verhaal eindigt als ze voor zijn deur staat in een laatste zin.

Ze trilde nog over haar hele lichaam en opnieuw overwoog ze te vluchten. Maar het was al te laat. <Waarvoor, voor wie moest ze haar liefde, haar fortuin, haar leven opofferen?> De verschijning van haar idool verblindde haar en … de onweerstaanbare en mysterieuze kracht die ons op beslissende momenten in ons liefdeleven voortstuwt, dreef de arme vrouw ertoe alle risico’s van haar duistere lot als in trance te omarmen.     

Imagen 059

Narcis Oller heeft met Pilar Prim een kant en klaar filmscript geschreven. Een mooie Spaanse moeder (Selma Hayek) met een opstandige dochter (jonge Penelope Cruz) en ondeugende bon vivant (jonge Antonio Banderas) hoeven alleen nog maar mooi aangekleed te worden. Het is na Goudkoorts opnieuw een boek geworden waarin de vrouwelijke personages centraal staan. De namen zijn erg goed gekozen. Pilar is de temperamentvolle moeder die snel rancune voelt. Met 40 lijkt ze nog steeds de oudere zus van haar dochter. Elvira is de mondige moderne dochter die haar eigen weg kiest en voor alles haar nuchtere oordelen klaar heeft. Donya Pomposa is de zwaarlijvige society dame die voor de roddel en achterklap leeft. Donya Tula is de zieke en rijke tante van Deberga die het er op haar oude dag van neemt en trouwt met een jongere ex militair die vermoedelijk op haar geld uit is. Osita is de doortastende vriendin die Pilar keer op keer de waarheid zegt.
Alle gedachten en gevoelens worden nauwkeurig ontrafeld. De schrijver hanteert 2 dialogen. De gedachten staan tussen <> en de gesproken woorden  tussen ‘aanhalingstekens’. Het is een mooie en directe manier om de personages op de voet te volgen. Vooral de onderhuidse rivaliteit tussen moeder en dochter is goed invoelbaar. Maar ook problemen tussen Pilar en haar bazige zwager geven een universeel inkijkje in familieleven. Je zou Oller vanwege de vergelijkbare interne monologen bijna de Spaanse Henry James (1843-1916) kunnen noemen. Hij is maar 3 jonger dan zijn veel ouder lijkende Amerikaanse collega die met Portrait of a lady (1881) een even mooi vrouwenportret heeft geschreven.

De ontknopingszinnen zijn meer voor de sfeer dan voor de ontknoping overgeschreven.

Het was alsof daarmee hun pogingen bekroond werden om één voor één de schakels aaneen te smeden van de keten die ze met geraffineerde omzichtigheid aan het construeren waren; alsof ze de simpele sympathie van het eerste uur aan het omsmeden waren tot een voorbode van een solide en onverwoestbare vriendschap, nakend aan liefde.       68

En de volgende dag stapten ze om acht uur in de ochtend, een heldere en frisse ochtend die speciaal voor hen gemaakt leek, met Enriquet in de landauer, de uitgelaten stemming aan de dag leggend van langslapers die voor de aardigheid een keer vroeg op staan.         71

Dat antwoord was zo onevenredig aan de angst ervoor dat Donya Pilar haar verbijsterd aankeek met een gezicht alsof er een darm knapte in haar buik.        93

Toen kruisten hun blikken zich als twee degens en na een buiging waar de minachting van afdroop, verliet de weduwe Roeg (=Pilar) dat huis met vuurspuwende ogen en bijtend op haar kleine zakdoekje, alsof haar vingers tussen eht tuinhek waren gekomen toen ze het achter zich dichtsloeg.      104

De hartstochtelijke buien van die zo ogenschijnlijk zo koele man beroerden haar ziel als bedwelmende parfums die haar deden huiveren van ongekende verlangens, haar verstand en haar geheugen benevelden en haar dikwijls in gelukzalige stiltes deden verzinken.      177

…. die twee in de vochtige warmte ………. gewelde rozijnen in hun lichte en luchtige avondjurken.           203   (beschrijving van oude dames)

En langs deze weg, die aanvankelijk breed en hobbelloos oogde maar al snel verveelde als een woestijn weg, bereikten ze ten langen leste de groene en lommerrijke vallei van de lang verwachte openhartigheid.        211

casas-ramon-abans_del_bany

Op de boekomslag staat een uitsnede van een schilderij van de Catalaanse schilder Ramon Casas i Carbó (1866-1932). Hij blijkt goed bij Oller te passen en heeft hem ook getekend. Zijn Spaanse dames brengen me een beetje dichter bij Pilar en Elvira Prim.

ramon_casas_carbo_julia

ramon-casas-i-carbo_laparisien-roja6

casas-ramon-la_sargantain

 

 

Voor Goudkoorts zie:
https://erikgveld.wordpress.com/2011/05/29/narcis-oller-goudkoorts/

Voor Josep Maria de Sagarra zie:
https://erikgveld.wordpress.com/2013/12/23/josep-maria-de-sagarra/

Advertisements

From → literatuur

2 reacties
  1. Goede vangst, Erik! Die tekening van Picasso… stelt die Narcis Oller voor?

  2. De tekening stelt Oller voor maar is ook gemaakt door Casas. De signering eindigt met dezelfde S.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: