Skip to content

Junichiro Tanizaki – Stille sneeuwval – 1946/1948

03/03/2017

scan-bmp

Stille sneeuwval is in 2006 uitgegeven als deel 51 van de serie De Twintigste Eeuw. Uitgeverij Atlas biedt daarin bestaande vertalingen van andere uitgevers een tweede kans. Het is een mooie verzameling geworden die moeilijk te overzien is want op de site van Atlas is geen bijgewerkt lijstje te vinden. Zelfs als ik daar zoek op ‘twintigste eeuw’ komt er niets tevoorschijn. Het hoogste nummer dat ik lukraak op internet tegenkom is 83. Toch lijkt de serie nog niet gestopt want in januari 2016 wordt Petersburg van Andrej Bely toegevoegd. Achterin dat boek zal dan wel, zoals bij mijn eigen delen, het laatste overzichtslijstje staan. Bij Bol.com is Sneeuwval alleen nog tweedehands als oudere Meulenhof uitgave beschikbaar. Met uitzondering van Geboortegrond van Czeslaw zijn al mijn delen in de ramsj gekocht. Ik kocht Stille sneeuwval in 2011 samen met een andere nog ongelezen Tanazaki: deel 52 Kruisende lijnen. Voor verdere aanvullingen op de serie ga ik de kringloop/ramsjwinkels op de zwarte ruggetjes inspecteren.

Stille sneeuwval van Jonuchiro Tanazaki is een Japanse klassieker. Op voorhand zijn er ruim voldoende ingrediënten aanwezig voor een meeslepend leesavontuur. De 600 pagina’s bieden voldoende ruimte aan een ervaren auteur die in zijn decadente beginwerken originaliteit heeft laten zien. Het verhaal speelt in het exotische Japan van het begin van WW2 en het is mijn eerste kennismaking met de schrijver. Vooral de dikte van het boek stemt me verwachtingsvol. Bij een papieren boek is die omvang directer voelbaar dan digitaal op de e-reader. De dikte ter rechter zijde met de nog te lezen pagina’s zijn van invloed op de verwachtingen. Je weet dat er nog veel gaat komen en houdt er ongemerkt rekening mee. Voor de schrijver Tanizaki lijkt die grote omvang geen last te zijn geweest. Hij begint droog en chronologisch met de beschrijving van de dagelijkse gebeurtenissen van vier zussen en bij pagina 100 vraag ik me af of dit interessant blijft. Maar bij pagina 150 heeft hij me te pakken en ga ik meeleven met de stille derde zus Yukiko die aan de volgende oudere man wordt gekoppeld. Ze is jong voor haar 30 jaar, hij is 45 en ziet er veel ouder uit en opeens wordt het een fijn gevoel dat er nog 450 pagina’s te gaan zijn.

tanizaki-junichiro_and_ayuko_tanizaki

Junichiro Tanizaki (1886-1965) komt uit een gegoede Japanse familie in Tokyo. Zijn studie literatuur moest echter toch wegens financiële tegenspoed worden afgebroken. Al op 24 jarige leeftijd komt in 1910 zijn eerste korte roman uit. Hij blijkt onderdeel van een serie die gewijd is aan decadentie en femme fatales. In 1915 trouwt hij en het ongelukkige huwelijk geeft nieuwe schrijfinspiratie. Na de grote aardbeving van Tokyo verhuist hij in 1923 naar Asiya in de omgeving van Kyoto. Daar ontmoet hij in 1927 de eveneens gehuwde Matsuko Nezo en er ontstaat een platonische relatie. Tanizaki scheidt van zijn eerste vrouw en trouwt een tweede maar ook dat huwelijk houdt geen stand. Het paar betrekt een huis naast Matsuko en hij schrijft haar heimelijk liefdesbrieven. In 1934 scheidt hij opnieuw en trouwt in 1935 eindelijk met Matsuko. Zij heeft 3 zusters van wie een getrouwde. De jongste zus gaat een relatie aan met de ex-man van Matsuko en trouwt tenslotte met hem. Dat familieleven is de inspiratie voor een grote roman die de teloorgang van de decadente hogere klasse beschrijft. In de aanloop van WW2 is het echter niet mogelijk over zo’n negatief thema te schrijven. Hij beperkt zich tot de lotgevallen van de vier zusters en noemt het Stille sneeuwval. De eerste hoofdstukken komen  als feuilleton in een maandblad maar ook daar steekt de censuur een stokje voor. Tanizaki schrijft door en kan de roman in 3 delen tussen 1946 en 1948 uitgeven.

De Japanse titel Sasameyuki betekent licht vallende of fijne sneeuw. In de klassieke Japanse poëzie staat het ook voor de vallende blaadjes van de kersenbloesem. Het is het symbool van de vergankelijkheid. Het woord yuki betekent sneeuw en is onderdeel van de naam van de derde zus Yukiko. Haar naam zou dus geïnterpreteerd kunnen worden als sneeuwdochter.

makioka-sisters-1600x900

De romantitel Stille Sneeuwval wordt in het Engels vertaald als The Makioka Sisters. Er zijn 4 zusters en hun ouders zijn bij het begin van het boek in 1938 al overleden. De oudste Tsuruko is dan midden dertig en getrouwd met de in de familie geadopteerde Tatsuo die daardoor familiehoofd wordt. De Japanse maatschappij is erg hiërarchisch ingesteld en de oudsten beslissen voor de jongeren. Tsuruko is de meest behoudende van de zusters en altijd druk met de zorg voor haar 6 kinderen. Haar man werkt hard en is vanwege een minderwaardigheidscomplex erg formeel in de omgang. Hij moet voor zijn werk verhuizen van het beschaafde Kyoto naar het koude en zakelijke Tokyo.
Sachiko is de tweede dochter en via haar wordt het verhaal grotendeels verteld. Zij is getrouwd met de gemoedelijk en zorgzame Teinosuke en ze hebben slechts een dochtertje. Zij wonen in een mooi huis in de omgeving van Kyoto en haar ongetrouwde zusters wonen bij haar in. De stille en volgzame  Yukiko is de 3de dochter en met 29 nog steeds ongetrouwd. De familie heeft vele huwelijkskandidaten afgewezen. Door die hautaine houding en haar vorderende leeftijd worden de kandidaten steeds minder geschikt. Vanwege het uitblijvende huwelijk mag de jongste dochter Taeko van 26 nog niet trouwen. Zij is een vrijgevochten moderne vrouw die een poppenatelier heeft en tegen de wens van de familie in couturier wil worden. Ze heeft al eens een relatie gehad met een losbol en vermindert met haar ordinaire leefstijl de huwelijkskansen van Yukiko.

Tanizaki vertelt dit alles meteen in de eerste 20 pagina’s en daarna verandert er niet zoveel meer. In een logboekstijl beschrijft hij van week tot week de lotgevallen van de zusters. De grote Japanse thema’s worden niet gezien en we volgen alleen de alledaagse familiezaken rond 1940. Het is een formele wereld met strenge leefregels. De mannen zijn de baas en de vrouwen krijgen inspraak. Beiden houden wel van een glaasje en dronkenschap wordt niet als een schande ervaren. De elite volgt de westerse films en literatuur op de voet. Kimono’s zijn vooral voor de ceremoniedagen zoals het jaarlijkse voorjaarsuitstapje om de kersenbloesem te bewonderen. De huwelijksaanzoeken voor Yukiko lopen via specialisten en beide families laten nog voor de eerste ontmoeting een uitgebreid antecedentenonderzoek uitvoeren. Als een moeder geestesziek blijkt wordt de procedure afgeblazen. Of als de kandidaat niet voldoende verdient, of te eenvoudig is. Tot slot komt het ook voor dat Yukiko hem niet aardig vindt. Je gaat echt met haar meeleven en ziet net als de familie haar tekortkomingen niet. Ze is zo bang voor de buitenwereld dat ze de telefoon niet durft op te nemen en bij de kennismakingen haar mond niet open doet. Ze is daarmee het tegendeel van haar jongere zuster Taeko die heel zelfstandig haar eigen bestaan opbouwt. Zo eigengereid dat ze haar verloofde uitbuit zonder hem zekerheid te geven en tenslotte met een fotograaf wil trouwen. Gelukkig voor de familie sterft hij aan een ontsteking. Veel lijkt zo uit Sense & Sensibility van Jane Austin gegrepen, maar wel met het grote verschil dat Austins boek een eeuw eerder speelt.

Mar. 27, 2012 - Junichiro Tanizaki, : Junichiro Tanizaki, one of Japan's most celebrated contemporary authors, was born in a working-class district in ''downtown'' Tokyo in 1886, and died on 30 July 1965. He studied literature at the Tokyo Imperial Universit, and much influenced by western writers such as Poe, Baudelaire and Oscar Wilde. He gained recognation with his ''Complete Works'' in 1930, although he had written several novels after 1923. He divorced his wife under amicable circumstances very similar to those described in novel he wrote entitled ''Some Prefer Nettles''. 1949 he received the prestigious Imperial Prize for Literature, and in 1951 wrote a modern version of ''Tales of the Genji'' in several volumes. At the end of World War II he wrote a long novel named ''The Makioka Sisters. (Credit Image: Keystone Pictures USA/ZUMAPRESS.com)

Tanazaki schrijft zo gedetailleerd over de dagelijkse lusten en lasten van zijn vrouwen dat je als vanzelf gaat meeleven. Hij geniet van de uitvoerige beschrijving van een overstroming of tyfoon. Door de opstapeling van kleine gebeurtenissen groeit het verhaal uit tot een waar epos van het gewone leven. Het is vooral een lief boek geworden met veel zoet en zuur. Maar ook een tragische boek omdat de Japanners wel erg geketend zijn aan hun tradities. De dreiging van WW2 wordt langzaam groter en is een mooie versterking van de teloorgang van de familie. We blijven meedenken met Sachiko en hopen dat ze maar snel een passende man voor Yukiko vindt. Maar heel langzaam draaien de rollen om en verandert de familie van eisende partij in ontvangende partij. Nog even en ze kunnen het zich niet meer veroorloven om met twee oudere ongetrouwde dochters in het openbaar te verschijnen. Die teloorgang is voor het conservatieve familiehoofd Tatsuo moeilijk te accepteren en als Taeko voor de fotograaf kiest wordt ze uit de familie verstoten. Ze verhuist naar een flatje en mag geen contact meer onderhouden met haar zusters. Pas als ze een bijna fatale dysenterie krijgt kan Sachiko haar heimelijk opzoeken. De familiedokter wordt vanwege de schande ook pas op het laatste moment ingeschakeld. Taeko knapt op maar wordt zwanger van een andere burgerman. De volgende schande komt tevoorschijn en de familie realiseert zich dat je toch maar beter contact kan houden om te voorkomen dat ze echt schade gaat aanrichten.
Zo rollen we van het ene luxe probleem naar het nadere. Want de familie behoort nog steeds tot de elite en heeft voldoende geld om de prachtigste kimono’s te laten maken. Juist door die tegenstrijdigheden blijft het een genoegen om over de dames te lezen.
Een vijfde vrouw maakt het verhaal compleet. Oharu is de huishoudster van Sachiko en fungeert als schakel tussen de elite en burgerwereld. Volgens gebruik als 12 jarig volksmeisje aangenomen tot ze met een huwelijk het gezin weer zal verlaten. Ze is lekker bijdehand en gemakzuchtig maar doet wel op haar manier trouw wat opgedragen wordt. Ze brengt het dochtertje naar school en volbrengt heldendaden als de buurt door een overstroming geteisterd wordt.

Mijn blog vult zich op dezelfde natuurlijke manier als de roman van Tanizaki zich ontvouwt. Het lijkt heel toevallig maar voegt zich toch heel vanzelfsprekend in een regulerend patroon. Maar net zo onverwacht stopt het ook zoals Tanazaki ophoudt vlak voordat Yukiko dan toch eindelijk de man gaat ontmoeten waar het hoogstwaarschijnlijk mee gaat lukken.

Omslagontwerper Marjo Starink heeft een treffende sneeuwlandschap als voorkant uitgekozen. Ze had een ruime keuze bij de prominente prentkunstenaar Kawase Hasui (1883-1957). De volledige houtsnede Shiba Zôjôji (1925) is afgebeeld. Het is er een uit een serie van 12 gezichten op Tokyo. Maar Hasui heeft zich vaker door de sneeuw laten inspireren.

hasui_1929_zojoji_snow1

hasui-kawase

kawase_hasui-no_series-evening_snow_at_edogawa-00028234-090102-f12

Advertenties

From → literatuur

2 reacties
  1. margo permalink

    xxm

    Like

  2. Joost Bruins permalink

    Wat een prachtige cover, en de kersenbloesem een bruggetje naar het hier en nu, mooi.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: