Skip to content

Mircea Cartarescu – Het onmetelijke mausoleum – 2007

27/06/2017

De man in het pyjama overhemd is de Roemeense schrijver Mircea Cartarescu (1956). Als hij je aandacht krijgt is hij de grootste levende schrijver. Zijn enige probleem ligt bij de aandacht en concentratie van de lezer. Een geest staat alleen open als hij dat zelf niet door heeft. Zolang je Cartarescu onbevangen kunt volgen zijn de literaire toppen verblindend hoog. Als het leesgenoegen omslaat in plicht worden de dalen overeenkomstig diep en duister.

Met Het Onmetelijke Mausoleum kom ik bij het sluitstuk van zijn Orbitor trilogie. De strijd is gestreden, de leeservaring was uniek en ik kan voldaan afscheid nemen. Even leek het erop dat ik het einde niet zou halen. Het zou perfect passen bij zijn doelstelling om een onleesbaar boek te schrijven. Met nog 240 pagina’s te gaan kan ik niet meer volgen en stap ter ontspanning over naar Ons soort mensen van Juli Zeh. Als ik daarna terugkeer blijkt er op 120 pagina’s voor het einde opnieuw een horde te staan die ik omzeil met The Blazing World van Siri Hustvedt. Pas na Nino Haratischwili’s magistrale Het Achtste leven voor Brilka valt er een leespauze waarin ik onbevangen kan terugkeren naar het fantastische vuurwerk van mijn oostblokgigant. Ik lees eerst nog even de samenvatting op mijn conceptblog om de personages en de draad van het verhaal weer op te vatten. Ik word er niet veel wijzer van en ik spring maar gewoon in het diepe en kom na een paar pagina’s weer boven. Net zoals in een werkelijk zwembad ligt voor mij het probleem bij het ‘er door komen’ en is het best wel lekker als je eenmaal in het water ligt. Het geeft een goed gevoel om de trilogie na 7 jaar volledig gelezen weg te zetten. Als een unieke leeservaring die ik niet snel zal herhalen.

Toch zal ik Mircea Cartarescu niet alleen uit snobisme in de hogere regionen van mijn favorieten plaatsen. Al is het maar voor de moeite die de schrijver en ik als lezer hebben geïnvesteerd. De oorspronkelijke Roemeense delen van zijn trilogie kwamen in 1996, 2002 en 2007 uit. Als je de gemiddelde schrijftijd voor het eerste deel toevoegt kom je uit op 17 jaar schrijven aan de in totaal 1668 (476+573+619) pagina’s. Het zal dus ook voor Cartarescu een verlossing zijn geweest om het laatste woord te bereiken. Net als voor de lezer die het leesproces soms als een mentale fitness oefening ervaart. Anders dan bij het zwembad blijft het lezen na de begindrempel een proces van voortdurend afzien. Pas aan het einde komt de tevredenheid en weer later kijk je met een voldaan gevoel naar de drie ruggen in de kast. Iedere schrijver geeft je een andere inzicht. Proust toont de ruimte van de denkwereld,  Tolstoj presenteert de mens in al zijn facetten en Marias attendeert je op de keuzemomenten. Cartarescu geeft je inzicht in de vrijheid van het schrijven. Hij is met zijn pen werkelijk ongebonden en kan gaan en staan waar hij wil. Zijn wereld is groter dan ik er uit kan lezen en zijn kennis overstijgt mijn begrip op bijna ieder terrein. Bij toeval lees ik dat de veel voorkomende vlinders symbool staan voor de ziel. Zo zijn er vast meer motieven ingebouwd die mij ontgaan. Hij heeft er niet voor niets 17 jaar aan gewerkt. Het blijft onvoorstelbaar hoe vertaler Jan Willem Bos de tekst heeft ontward en in het Nederlands weer heeft opgebouwd.

Cartarescu springt ieder hoofdstuk in een andere handeling. Vaak weet je pas na een pagina wie er praat en waar hij is. De verhaallijnen wisselen elkaar af per hoofdstuk en worden later weer opgepakt. 

Voor deze samenvatting zijn de fragmenten gebundeld naar onderwerp. De roman is een verzameling indrukken met als rode draad de geschiedenis van Roemenië. We beginnen, net als bij de vorige delen, in het 2-kamerflatje in Boekarest waar de kleine Mircea vanuit zijn vensterbank over de stad uitkijkt. Hij luistert naar de verhalen van zijn moeder Maria die de hele dag bezig is met haar huishouden. Ze vertelt over de gesprekken in de rij voor de bakker die gaan over de opstand tegen ‘ome Ceausescu’. Zijn vader Costel gaat insecten bestrijden en als Mircea meegaat komt hij op de verdieping van de meisjes. Vervolgens schakelen we terug naar zijn kindertijd in Floreasca waar de 4/5 jarige de wereld ontdekt en alle onzin heel geloofwaardig kan maken tot zijn ouders hem tot de orde roepen. De jongen fantaseert veel. In een stedelijke droomachtige tocht eindigt hij bij een bed waarop zijn buurmeisje Silvia ligt. In een andere droom vliegt hij boven de stad waar de beelden tot leven komen. Hij praat vaak met zijn buurman Herman die de bijbel duidt aan de hand van de relatie techniek/mystiek en hem attendeert op een Alien invasie. Ook vertelt Herman over hoe de harige rupsen tot vlinder worden. Mircea denkt ondertussen aan Gekke Dan de Mendebiel die de kinderlokker van de buurt is.

Aan de hand van de carrière van vader Costel wordt de geschiedenis van de communistische partij verteld. Onder Nicolas Ceausescu verandert de Russische volkspartij in een Roemeense Nationalistische partij. De leider begint heel populair en krijgt steeds meer dictatoriale trekjes. Costel is journalist en draagt de nationale boodschap uit. Hij is trouw totdat de grootheidswaanzin bij Ceausescu toeslaat en hij het Paleis van het Volk bouwt. De staatsschuld kan met moeite worden afgelost en veroorzaakt voor de bevolking honger, koude en angst. Ceausescu’s echtgenote Leana/Elena wordt door het volk als de kwade invloed gezien. Vader Costel verbrandt uit protest zijn partijboekje. De gepensioneerde Securitatekolonel Ion Stanila is nog wel trouw aan het regime en maakt verkleed als oud vrouwtje foto’s van de protestanten. Hij ziet daartussen ook de slome Mircea lopen die, tegen de waarschuwingen van zijn moeder in, toch is gaan kijken wat er aan de hand is. De opstand wordt bestreden door in de lucht te schieten, de betogers houden stand tot er naast Mircea een meisje vanachter door haar hoofd word geschoten. De ME arriveert en voert betogers waaronder Mircea af. Later ziet hij thuis met zijn ouders op de tv dat de revolutionairen al op het balkon staan als er wordt geschoten.

In vogelvlucht perspectief wordt de Roemeense geschiedenis verteld die eindigt bij een 10 meter grote boerin als beeld voor de revolutie. Zij plukt 30 personen uit de menigte en plaatst ze op het balkon van het partijgebouw. Aan de hand van de ingewanden van de dictator wordt nogmaals de geschiedenis van Roemenië geduid. De 30 revolutionairen doen zich te goed doen aan een overvloedige maaltijd en verkrachten na afloop de reuzin van de Roemeense Revolutie. De opstand eindigt met een betoog van een vrijwilliger die na de revolutie lijdt onder het terrorisme en iedereen de schuld geeft van het onrecht dat het Roemeense volk is aangedaan.

Op een avond in 1989 staat de 16-jarige Mircea voor zijn raam. Een enorme sneeuwvlok van 30 km valt neer en de standbeelden komen tot leven. Ze lopen naar het grote plein en worden daar door Lenin toegesproken. Ze gaan op zoek naar een levende leider en vinden die in de Securitate kolonel Ion. Gezamenlijk gaan ze op weg naar het Paleis van het Volk.
Na een benauwde winterse reis in een overvolle trolleybus komt Mircea aan in het ziekenhuis waar zijn buurman Herman ligt met een doorzichtige schedel waarin zich een vreemd wezen bevindt. Er blijkt een foetus te groeien die leeft van zijn hersens. Ook Herman gaat op weg naar het Paleis van het Volk.
Victor is een ongevoelige sadist die letterlijk geen pijn voelt. Na een termijn vreemdelingenlegioen gaat hij naar Amsterdam waar hij zijn Roemeense moeder Coca zoekt. Hij heeft nog nooit van Roemenië  gehoord en verdiept zich in de geschiedenis. Dan reist hij af voor nader onderzoek en ontdekt wie zijn echte moeder is. Het is Maria en Mircea is zijn tweelingbroer waarvan hij op 1,5 leeftijd is gescheiden. Ook Victor gaat op weg naar het paleis.
Tot slot gaat de schrijver Mircea ook naar het paleis en ontmoet in de grote zaal alle personages van zijn totale trilogie. Hij komt tegenover Victor te staan, ze leggen hun fotohelften tegen elkaar en erkennen dat ze broers zijn.

Eén verhaal heeft niets met de andere verhalen te maken. Het vertelt van de Poolse zijdefabrikant Witold die in de 19de eeuw aan het Comomeer woont en als in een droom een mystieke bruiloft beleeft waarin hij met Miriam een extatische liefdesdaad verricht.

Geleidelijk had de wenteling der uren, de slijpschijf van alle uurwerken op de wereld, haar lichaam verschrompeld, haar haar en haar botten dunner gemaakt, haar borsten doen hangen…Mama was doortrokken van ouderdom en verwaarlozing. Maria was verandert in Marioara, zoals papa en de hele familie haar noemden, in de vrouw die voor iedereen zorgt en nooit voor zichzelf, in de verbannen, in de onttroonde, aan geheugenverlies leidende Marioara.  etc,etc, etc      22

Ik probeer uit alle macht te voorkomen dat mijn manuscript in een dagboek verandert, zoals ik, van begin af aan, me ertegen heb verzet dat het literatuur werd. Ik wil verder schrijven over mijn inwendige holten, over mijn hallucinaties, die waarachtiger zijn dan de wereld zelf, ……., maar mijn hallucinatie is deze dagen naar buiten getreden en heeft de wereld overspoeld, en het valt me steeds moeilijker vast te stellen aan welke kant van ieder vel van mijn manuscript ik me bevind, alsof ieder vel papier een spiegel is op de bovenkant waarvan twee werelden elkaar ontmoeten die beiden even gerechtigd zijn zichzelf ‘echt’ te noemen.          192

Ik heb geen kindertijd en ook geen jeugd gekend, ik heb niets begrepen van wat zich op de wereld afspeelt, ik heb altijd gemeend dat ik, mijn hele leven, een eenzaam monster zou zijn, zonder vrouw, zonder huis, zonder een steen om mijn hoofd op te rusten te leggen, voorbestemd om jarenlang te schrijven aan een onleesbaar en eindeloos boek, dat op een dag het heelal zal vervangen.      193

Gisterenochtend werd ik wakker met Hermans woorden in gedachten. Al twintig jaar had ik daar niet meer aan gedacht., hoewel ze, net als alle andere, al die tijd in mijn geest waren gebleven, in met zachte sloten van vlees afgesloten kamertjes, met de kleur van scrotumhuid, de een naast de ander in een uitgestorven gang.       194

Ik ben neergevallen in de verzweerde huid van de bladzijde. Echt schrijven doe ik niet meer. Deze vellen papier zijn het van betekenis verstoken dagboek van mijn zwerftocht. Zij vertellen niet langer het verhaal van Mircea, maar alleen de geschiedenis van een in de geschiedenis neergestorte man. Als in een absurde film waar geen touw aan vast te knopen is (ons leven is absurd, geen touw aan vast te knopen), tonen ze me lopend door de stad………..446

Ik schrijf als een bezetene, leunend op één elleboog, bij het aardegrauwe licht van de metrohalte. Regelmatig prik ik met de balpen door het broze vel papier heen, dat steunt op andere vellen, zodat ik door de driekantige kieren soms de letters van de vorige bladzijde kan zien, zoals ik door de breuken in de dag van vandaag, in plotselinge opflakkeringen van roodgloeiend geheugen, de gebeurtenissen van de dag van gisteren kan waarnemen, en dat doe ik ook, want in onze hersenen liggen de dagen niet laag op laag, als een sponzig manuscript, als een dagboek met lacunes en vlekken van ons leven, maar leven ze simultaan, verblindend, in alle tijden tegelijk, zoals ook de pagina’s van mijn onleesbare en monsterlijke boek zouden moeten leven.       482

Met het Onmetelijke mausoleum wordt gerefereerd aan het huidige Parlementspaleis (Palatul Parlamentului) in Boekarest. Ten tijde van Ceausescu heette het Huis van het volk (Casa Poporului). Het is met zijn 350.000 m2 vloeroppervlak het grootste gebouw van Europa en alleen het Pentagon is groter. Het oppervlak is 270 x 240 meter en het heeft 20 verdiepingen waarvan 8 ondergronds tot 92 meter diep zijn aangebracht. In totaal bevat het 2000 kamers en zalen. Sinds 1994 biedt het onderdak aan het Roemeens parlement en fungeert het als congrescentrum.

25/10/2010 – De wetenden (1996)
https://erikgveld.wordpress.com/2011/04/25/cartarescu/

26/03/2015 – De trofee (2002)
https://erikgveld.wordpress.com/2015/03/26/mircea-cartarescu-de-trofee-2002/

 

Advertenties

From → literatuur

Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: