Skip to content

Junichiro Tanizaki – Stille sneeuwval – 1946/1948

scan-bmp

Stille sneeuwval is in 2006 uitgegeven als deel 51 van de serie De Twintigste Eeuw. Uitgeverij Atlas biedt daarin bestaande vertalingen van andere uitgevers een tweede kans. Het is een mooie verzameling geworden die moeilijk te overzien is want op de site van Atlas is geen bijgewerkt lijstje te vinden. Zelfs als ik daar zoek op ‘twintigste eeuw’ komt er niets tevoorschijn. Het hoogste nummer dat ik lukraak op internet tegenkom is 83. Toch lijkt de serie nog niet gestopt want in januari 2016 wordt Petersburg van Andrej Bely toegevoegd. Achterin dat boek zal dan wel, zoals bij mijn eigen delen, het laatste overzichtslijstje staan. Bij Bol.com is Sneeuwval alleen nog tweedehands als oudere Meulenhof uitgave beschikbaar. Met uitzondering van Geboortegrond van Czeslaw zijn al mijn delen in de ramsj gekocht. Ik kocht Stille sneeuwval in 2011 samen met een andere nog ongelezen Tanazaki: deel 52 Kruisende lijnen. Voor verdere aanvullingen op de serie ga ik de kringloop/ramsjwinkels op de zwarte ruggetjes inspecteren.

Stille sneeuwval van Jonuchiro Tanazaki is een Japanse klassieker. Op voorhand zijn er ruim voldoende ingrediënten aanwezig voor een meeslepend leesavontuur. De 600 pagina’s bieden voldoende ruimte aan een ervaren auteur die in zijn decadente beginwerken originaliteit heeft laten zien. Het verhaal speelt in het exotische Japan van het begin van WW2 en het is mijn eerste kennismaking met de schrijver. Vooral de dikte van het boek stemt me verwachtingsvol. Bij een papieren boek is die omvang directer voelbaar dan digitaal op de e-reader. De dikte ter rechter zijde met de nog te lezen pagina’s zijn van invloed op de verwachtingen. Je weet dat er nog veel gaat komen en houdt er ongemerkt rekening mee. Voor de schrijver Tanizaki lijkt die grote omvang geen last te zijn geweest. Hij begint droog en chronologisch met de beschrijving van de dagelijkse gebeurtenissen van vier zussen en bij pagina 100 vraag ik me af of dit interessant blijft. Maar bij pagina 150 heeft hij me te pakken en ga ik meeleven met de stille derde zus Yukiko die aan de volgende oudere man wordt gekoppeld. Ze is jong voor haar 30 jaar, hij is 45 en ziet er veel ouder uit en opeens wordt het een fijn gevoel dat er nog 450 pagina’s te gaan zijn.

tanizaki-junichiro_and_ayuko_tanizaki

Junichiro Tanizaki (1886-1965) komt uit een gegoede Japanse familie in Tokyo. Zijn studie literatuur moest echter toch wegens financiële tegenspoed worden afgebroken. Al op 24 jarige leeftijd komt in 1910 zijn eerste korte roman uit. Hij blijkt onderdeel van een serie die gewijd is aan decadentie en femme fatales. In 1915 trouwt hij en het ongelukkige huwelijk geeft nieuwe schrijfinspiratie. Na de grote aardbeving van Tokyo verhuist hij in 1923 naar Asiya in de omgeving van Kyoto. Daar ontmoet hij in 1927 de eveneens gehuwde Matsuko Nezo en er ontstaat een platonische relatie. Tanizaki scheidt van zijn eerste vrouw en trouwt een tweede maar ook dat huwelijk houdt geen stand. Het paar betrekt een huis naast Matsuko en hij schrijft haar heimelijk liefdesbrieven. In 1934 scheidt hij opnieuw en trouwt in 1935 eindelijk met Matsuko. Zij heeft 3 zusters van wie een getrouwde. De jongste zus gaat een relatie aan met de ex-man van Matsuko en trouwt tenslotte met hem. Dat familieleven is de inspiratie voor een grote roman die de teloorgang van de decadente hogere klasse beschrijft. In de aanloop van WW2 is het echter niet mogelijk over zo’n negatief thema te schrijven. Hij beperkt zich tot de lotgevallen van de vier zusters en noemt het Stille sneeuwval. De eerste hoofdstukken komen  als feuilleton in een maandblad maar ook daar steekt de censuur een stokje voor. Tanizaki schrijft door en kan de roman in 3 delen tussen 1946 en 1948 uitgeven.

De Japanse titel Sasameyuki betekent licht vallende of fijne sneeuw. In de klassieke Japanse poëzie staat het ook voor de vallende blaadjes van de kersenbloesem. Het is het symbool van de vergankelijkheid. Het woord yuki betekent sneeuw en is onderdeel van de naam van de derde zus Yukiko. Haar naam zou dus geïnterpreteerd kunnen worden als sneeuwdochter.

makioka-sisters-1600x900

De romantitel Stille Sneeuwval wordt in het Engels vertaald als The Makioka Sisters. Er zijn 4 zusters en hun ouders zijn bij het begin van het boek in 1938 al overleden. De oudste Tsuruko is dan midden dertig en getrouwd met de in de familie geadopteerde Tatsuo die daardoor familiehoofd wordt. De Japanse maatschappij is erg hiërarchisch ingesteld en de oudsten beslissen voor de jongeren. Tsuruko is de meest behoudende van de zusters en altijd druk met de zorg voor haar 6 kinderen. Haar man werkt hard en is vanwege een minderwaardigheidscomplex erg formeel in de omgang. Hij moet voor zijn werk verhuizen van het beschaafde Kyoto naar het koude en zakelijke Tokyo.
Sachiko is de tweede dochter en via haar wordt het verhaal grotendeels verteld. Zij is getrouwd met de gemoedelijk en zorgzame Teinosuke en ze hebben slechts een dochtertje. Zij wonen in een mooi huis in de omgeving van Kyoto en haar ongetrouwde zusters wonen bij haar in. De stille en volgzame  Yukiko is de 3de dochter en met 29 nog steeds ongetrouwd. De familie heeft vele huwelijkskandidaten afgewezen. Door die hautaine houding en haar vorderende leeftijd worden de kandidaten steeds minder geschikt. Vanwege het uitblijvende huwelijk mag de jongste dochter Taeko van 26 nog niet trouwen. Zij is een vrijgevochten moderne vrouw die een poppenatelier heeft en tegen de wens van de familie in couturier wil worden. Ze heeft al eens een relatie gehad met een losbol en vermindert met haar ordinaire leefstijl de huwelijkskansen van Yukiko.

Tanizaki vertelt dit alles meteen in de eerste 20 pagina’s en daarna verandert er niet zoveel meer. In een logboekstijl beschrijft hij van week tot week de lotgevallen van de zusters. De grote Japanse thema’s worden niet gezien en we volgen alleen de alledaagse familiezaken rond 1940. Het is een formele wereld met strenge leefregels. De mannen zijn de baas en de vrouwen krijgen inspraak. Beiden houden wel van een glaasje en dronkenschap wordt niet als een schande ervaren. De elite volgt de westerse films en literatuur op de voet. Kimono’s zijn vooral voor de ceremoniedagen zoals het jaarlijkse voorjaarsuitstapje om de kersenbloesem te bewonderen. De huwelijksaanzoeken voor Yukiko lopen via specialisten en beide families laten nog voor de eerste ontmoeting een uitgebreid antecedentenonderzoek uitvoeren. Als een moeder geestesziek blijkt wordt de procedure afgeblazen. Of als de kandidaat niet voldoende verdient, of te eenvoudig is. Tot slot komt het ook voor dat Yukiko hem niet aardig vindt. Je gaat echt met haar meeleven en ziet net als de familie haar tekortkomingen niet. Ze is zo bang voor de buitenwereld dat ze de telefoon niet durft op te nemen en bij de kennismakingen haar mond niet open doet. Ze is daarmee het tegendeel van haar jongere zuster Taeko die heel zelfstandig haar eigen bestaan opbouwt. Zo eigengereid dat ze haar verloofde uitbuit zonder hem zekerheid te geven en tenslotte met een fotograaf wil trouwen. Gelukkig voor de familie sterft hij aan een ontsteking. Veel lijkt zo uit Sense & Sensibility van Jane Austin gegrepen, maar wel met het grote verschil dat Austins boek een eeuw eerder speelt.

Mar. 27, 2012 - Junichiro Tanizaki, : Junichiro Tanizaki, one of Japan's most celebrated contemporary authors, was born in a working-class district in ''downtown'' Tokyo in 1886, and died on 30 July 1965. He studied literature at the Tokyo Imperial Universit, and much influenced by western writers such as Poe, Baudelaire and Oscar Wilde. He gained recognation with his ''Complete Works'' in 1930, although he had written several novels after 1923. He divorced his wife under amicable circumstances very similar to those described in novel he wrote entitled ''Some Prefer Nettles''. 1949 he received the prestigious Imperial Prize for Literature, and in 1951 wrote a modern version of ''Tales of the Genji'' in several volumes. At the end of World War II he wrote a long novel named ''The Makioka Sisters. (Credit Image: Keystone Pictures USA/ZUMAPRESS.com)

Tanazaki schrijft zo gedetailleerd over de dagelijkse lusten en lasten van zijn vrouwen dat je als vanzelf gaat meeleven. Hij geniet van de uitvoerige beschrijving van een overstroming of tyfoon. Door de opstapeling van kleine gebeurtenissen groeit het verhaal uit tot een waar epos van het gewone leven. Het is vooral een lief boek geworden met veel zoet en zuur. Maar ook een tragische boek omdat de Japanners wel erg geketend zijn aan hun tradities. De dreiging van WW2 wordt langzaam groter en is een mooie versterking van de teloorgang van de familie. We blijven meedenken met Sachiko en hopen dat ze maar snel een passende man voor Yukiko vindt. Maar heel langzaam draaien de rollen om en verandert de familie van eisende partij in ontvangende partij. Nog even en ze kunnen het zich niet meer veroorloven om met twee oudere ongetrouwde dochters in het openbaar te verschijnen. Die teloorgang is voor het conservatieve familiehoofd Tatsuo moeilijk te accepteren en als Taeko voor de fotograaf kiest wordt ze uit de familie verstoten. Ze verhuist naar een flatje en mag geen contact meer onderhouden met haar zusters. Pas als ze een bijna fatale dysenterie krijgt kan Sachiko haar heimelijk opzoeken. De familiedokter wordt vanwege de schande ook pas op het laatste moment ingeschakeld. Taeko knapt op maar wordt zwanger van een andere burgerman. De volgende schande komt tevoorschijn en de familie realiseert zich dat je toch maar beter contact kan houden om te voorkomen dat ze echt schade gaat aanrichten.
Zo rollen we van het ene luxe probleem naar het nadere. Want de familie behoort nog steeds tot de elite en heeft voldoende geld om de prachtigste kimono’s te laten maken. Juist door die tegenstrijdigheden blijft het een genoegen om over de dames te lezen.
Een vijfde vrouw maakt het verhaal compleet. Oharu is de huishoudster van Sachiko en fungeert als schakel tussen de elite en burgerwereld. Volgens gebruik als 12 jarig volksmeisje aangenomen tot ze met een huwelijk het gezin weer zal verlaten. Ze is lekker bijdehand en gemakzuchtig maar doet wel op haar manier trouw wat opgedragen wordt. Ze brengt het dochtertje naar school en volbrengt heldendaden als de buurt door een overstroming geteisterd wordt.

Mijn blog vult zich op dezelfde natuurlijke manier als de roman van Tanizaki zich ontvouwt. Het lijkt heel toevallig maar voegt zich toch heel vanzelfsprekend in een regulerend patroon. Maar net zo onverwacht stopt het ook zoals Tanazaki ophoudt vlak voordat Yukiko dan toch eindelijk de man gaat ontmoeten waar het hoogstwaarschijnlijk mee gaat lukken.

Omslagontwerper Marjo Starink heeft een treffende sneeuwlandschap als voorkant uitgekozen. Ze had een ruime keuze bij de prominente prentkunstenaar Kawase Hasui (1883-1957). De volledige houtsnede Shiba Zôjôji (1925) is afgebeeld. Het is er een uit een serie van 12 gezichten op Tokyo. Maar Hasui heeft zich vaker door de sneeuw laten inspireren.

hasui_1929_zojoji_snow1

hasui-kawase

kawase_hasui-no_series-evening_snow_at_edogawa-00028234-090102-f12

ontknoping 21

Anger is just fear on the way out.
Maria Bello in Flicka (Michael Mayer – 2006)
Ik schrijf toch ook niet zomaar een zinnetje op dat ik geen tegenwind meer wil op fietspaden?
Diederik Samsom tegen Emile Roemer
School is de plek om te beseffen dat je ouders gek zijn.
Arjen Lubach
I have to change to be myself.
filmcitaat
De tank is de hamer in de gereedschapskist van de landmacht.
Alfred Staarman van het Nationaal Militair Museum.
Het doel van kunst is niet om de uiterlijke verschijning van de dingen te representeren maar hun innerlijke betekenis.
Aristoteles

Journalism is literature in a hurry.
Richard Gere in Runaway Bride (Garry Marshall – 1999)

Alles wat ik weet, weet ik omdat ik lief heb
Leo Tolstoj – Oorlog en Vrede

It is better to have the bastards in the tent pissing out then to have them outside pissing in.
filmcitaat

I want a Ferrari just to hurt.
Drake

Die Freiheit ist um die Ecke.
Henning Christiansen 2008

Wer in der Ruhrgebiet afgewachsen ist, hat die Fähigkeit, Schönheit zu finden, wo andere nicht einmal suchen würden.
filmcitaat

We moeten de maagdelijke reinheid van Mondriaan bevlekken, al is het slechts met onze ellende.
Constant Nieuwenhuis 1949

Woorden zijn troostrijk. Ze zijn gratis en je hebt ze altijd bij je.
Stella Bergsma
Vandaag de dag kunnen we niet langer geloven in permanente wetten, vaststaande religies, blijvende architectuur en eeuwige koninkrijken.
Jean Tinguely 1959.
De aarde is rond maar de wereld is plat.
Ad Visser
Autobiografisch schrijven is als een bakker die afbakbroodjes opwarmt.
Lize Spit – Belgische schrijfster
Iedereen kan in de waarheid geloven.
In nonsens geloven is een onvervalsbaar bewijs van loyaliteit.
Het dient als een politiek uniform.
En als je een uniform hebt, heb je een leger.
Curtis Yarvin over de Donald Trump aanhang
Peilingen zijn als palingen: glibberig.
Jeroen Wollaars – Nieuwsuur commentator in Duitsland.
I don’t know too much about love, but I sure think I got it bad
Joe Bonamassa – Bleus Deluxe

Fender Telecaster (1950)

fender-telecaster-uberchord-blog-post-png

De viool is met gemak het mooiste muziekinstrument ooit bedacht. Zijn klank domineert ieder ensemble waar hij deel van uitmaakt. Dat dankt hij aan de langgerekte noten waarmee de aandacht wordt vastgehouden. Zijn hegemonie duurde 4 eeuwen tot halverwege de vorige eeuw de akoestische gitaar elektrisch werd. Door de lange tonen kon dit snaarinstrument eenzelfde prominente positie als de viool innemen. Zijn overwinning was compleet toen vanaf de jaren 70 de versterkers werkelijk sterk werden. De tijd versnelt steeds meer en met de komst van de computer lijkt de elektrische gitaar al na 50 jaar plaats te maken voor de digitaal bewerkte muziek. Gelukkig is het muzikale spectrum nu zo ruim dat ieder instrument in elk genre voldoende aandacht krijgt. Zelfs de jazz is weer aan een opmars bezig.

UNSPECIFIED - AUGUST 01: Photo of Leo Fender (Photo by Jon Sievert/Michael Ochs Archives/Getty Images)

Leo Fender (1909-1991) was in zijn radio reparatiewinkel aan het experimenteren met de stijfheid van de versterkte akoestische gitaren. Die stijfheid is essentieel voor de klankduur (sustain) van de gitaar. Een snaar blijft langer natrillen als zijn energie niet wordt verloren aan het resoneren van de klankkast. Daarnaast gaat een op de klankkast gemonteerd element meetrillen met de snaar en dat zorgt voor bijgeluiden en feedback. Leo Fender loste het probleem in eerste instantie op door in die klankkast een balk te plaatsen en daarop de elementen te monteren. Hij merkte dat vooral de country artiesten juist dit prototype leenden omdat ze de sustain konden waarderen.
Tot die tijd waren gitaren net als andere muziekinstrumenten unieke producten die in zijn geheel werden gemaakt. Leo Fender had een andere insteek en ontwierp een gitaar voor de massaproductie. Hij wilde een instrument voor de massa maken en moest dus goedkoop produceren. In 1950 werd de balk uitgebreid tot een totaal massieve kast en op de markt onder de naam Esquire. Alle onderdelen waren apart en in serie gemaakt en werden met schroeven tot een gitaar gecombineerd. Hij wilde zo min mogelijk onderdelen en plaatste de frets direct in de demontabele hals.
Er werden maar 50 Esquires gemaakt tot de verbeterde versie kwam die de Broadcaster heette. Ook die hield geen stand omdat het gitaarmerk Gretch al een gitaar met dezelfde naam had. De naam werd veranderd in Telecaster naar een ander modern en populair product: de televisie. De Fender Telecaster is dus de eerste elektrische gitaar met massieve klankkast (solid body) en hij is meteen ook de mooiste. In 1954 kwam de Fender Stratocaster die met zijn 3 elementen veelzijdiger is en een warmere toon heeft. De Fender Telecaster is meer verkocht maar de Stratocaster werd populairder en is vaker in licentie vervaardigd.

2-tele-06

In ieder detail getuigt de de Telecaster van zijn optimale eenvoud. Een hals zonder toets (fretboard) waarbij de frets meteen in de hals zijn geplaatst wordt met schroeven gemonteerd aan een massief houten body. De snaren met een werkende lengte van ca. 65 cm worden in trilling gebracht en de uitwijking (amplitude) varieert afhankelijk van de dikte en gefrette lengte. Onder de snaren staan 2 enkelspoels opname elementen (pickups). Zij bestaan uit een magneet die 7500 voudig omwikkeld is met een haardunne metaaldraad. De trilling van de snaar verstoort het magnetische veld boven de elementen en in de spoeldraad ontstaat een elektrische stroom.  Hoe meer wikkelingen hoe sterker de stroom. Het signaal gaat vervolgens naar de versterker via een variabele weerstand (potmeter) voor volumeregeling en een variabele condensator die de hoge tonen uitfiltert. Met een schakelaar kan de gitarist kiezen uit 3 elementstanden: alleen het brug element, alleen het halselement of gecombineerd.

Bij het brug-element is de amplitude van de snaar minder groot wat resulteert in het heldere snijdende geluid. Bij het hals-element wijken de snaren meer uit en veroorzaken een zachtere en warmere toon. De metalen plaat waarop de brug en het brugelement zijn gemonteerd geeft de toon een extra metaalachtige klank. Die ‘twang’ maakt de Telecaster bij uitstek geschikt voor Country & Western muziek. Maar ook in de blues en rock muziek is hij perfect bruikbaar doordat zijn heldere klank goed met andere instrumenten samenklinkt.

buchanan-roy

Roy Buchanan (1939-1988) geeft het beste voorbeeld van het typische Telecaster geluid. Op zijn dubbel cd Sweet dreams: The anthology (1992) laat hij hem zingen en piepen en kraken. Hij verkreeg zijn geluiden met minimale middelen en zonder effect pedalen. Alles werd geproduceerd met de volume en toonknop op de gitaar. Voor distortion effecten sneed hij gleuven in de papieren cones van zijn luidsprekers. Heel tragisch dat hij na arrestatie voor openbare dronkenschap zich in zijn cel ophing.

jimmy-page-dragon-fender-telecaster-guitar-led-zeppelin

Jimmy Page van Led Zeppelin is vooral bekend als Gibson Les Paul speler. Toch heeft hij de eerste en beste elpee Led Zeppelin 1 met een Fender Telecaster opgenomen. Die Dragon Telecaster heeft natuurlijk mythische proporties aangenomen. Het is niet bekend waarom hij hem in 1969 abrupt weglegde en op Fender overstapte. Kan zijn omdat de enkelspoelelementen te gevoelig waren voor de feedback van de almaar hogere geluidvolumes.

cover_precrop

De cover van de Born to run elpee van Bruce Springsteen (1949) is misschien wel de grootste promotor geweest om de Telecaster buiten de country muziek populair te maken. Het lijkt een very basic Telecaster maar hij is toch custommade met een Esquire hals. Als trouwe fan blijft Bruce zijn hele loopbaan trouw aan de Telecaster.

princeBuitenbeentje Prince (1958-2016) speelde op veel bijzondere gitaren zoals de love symbol gitaar of de purple rain gitaar. Het zijn opvallende unieke gitaren die veel toevoegen aan zijn imago. Toch zie je hem nog het meest met een basic Telecaster die is voorzien van een gevlekte slagplaat. Maar de schijn bedriegt want het is een in Azië geproduceerde Hohner. Vaak blijven gitaristen spelen op het instrument waar ze mee begonnen.

merle-haggard

Mijn grootste country idool Merle Haggard (1937-2016) en zijn gitarist Roy Nichols (1932-2001) speelden als vanzelfsprekend op Telecasters. De Bakersfield Sound die ze samen met Buck Owens creëerden bestond voornamelijk uit sprankelende gitaren en scherp gezongen vocals.

james_burton_06

James Burton (1939) is vooral bekend als sessiemuzikant die door Elvis Presley werd ingehuurd voor zijn Las Vegas shows. Het was dan ook een klein wonder dat Gram Parsons hem tegelijkertijd kon verleiden in zijn begeleidingsband te spelen. Zijn toon is als fluweel en de loopjes hebben een verbluffende eenvoud. Je denkt dat je ze zomaar zelf zou kunnen spelen.

Brad Paisley performs at the VAULT Concert Stage at LP Field in Downtown Nashville Thursday, June 11 during the 2009 CMA Music Festival.

Countryster Brad Paisley (1972) is vooral bekend als singer /songwriter. Toch is hij ook een verdienstelijk gitarist die zijn custummade Telecaster meer dan waard is. Veel artiesten versieren hun Telecaster en als ze beroemd genoeg zijn neemt Fender de gitaar zelfs in productie. Mooie doorzichtige slagplaat die het motief niet onderbreekt. Op het filmpje toont Paisley de karakteristieke Telecaster klank.

 

 

 

Woordbeelden 1-10

Writing about music is like dancing on architecture. Elvis Costello was zeer duidelijk in zijn betoog dat kunstvormen moeizaam mengen. Alleen bij opera is de combinatie geslaagd. Schrijven over foto’s levert blokkades op. Je moet er eigenlijk niet aan beginnen want een goede foto vertelt zelf zijn verhaal. Deels maak je de foto juist omdat de observatie niet onder woorden te brengen is. Toch is het uitdagend om een poging te wagen. Het lukte me niet om aan de beeldkant te beginnen. Je moet dan meteen teveel benoemen. Vanuit de woorden blijkt het eenvoudiger. Het idee was om met schrijven te beginnen en daar vervolgens de beelden in te voegen. Als de flow ontstaat zou het proces geleidelijk om te keren zijn. Maar voor ik de inleiding heb geschreven is de blokkade verdwenen en kan ik direct vanuit de foto’s schrijven.

20170106e1001

Eenden leven totaal in hun eigen wereld. Mijn medeleven wordt aangescherpt als ze in de winter door het ijs worden belaagd. Met een onvoorstelbaar geduld wachten ze op betere tijden. Op de foto schijnt de zon nog maar de nachten moeten helemaal ondraaglijk zijn. De aanleiding van de opname was de flat die in het water wordt weerspiegeld. Daar kwam vervolgens het gedeeltelijke ijsoppervlak en de eendenwereld bij. Het stukje oever linksonder werd toegelaten omdat het hun wak tot een leefwereld omlijst. De afgesneden bovenkant is een bewuste keuze om de waterwereld te versterken.

20170110e1039

De Groenburgwal verandert in de winter in een huiskamer. Doordat de bomen kaal zijn kan er één ruimte ontstaan die door de gevels en het water wordt begrensd. De werkelijkheid verandert in een kunstmatige wereld waarin alles netjes zijn plaats heeft. De symmetrie, de bootjes en de besteigerde kerktoren waren de aanleiding voor de foto. Pas later op de laptop voegen zich daar de bomen met de daartussen geparkeerde auto’s bij. Het laatst ontdek ik de fietsen linksvoor die natuurlijk heel kenmerkend voor Amsterdam zijn.

20170111e1082

Aalsmeer ligt aan de Westeinder plassen waar de watertoren altijd prominent om aandacht vraagt. Het Amsterdamse school monument uit 1928 van Hendrik Sangster laat zich niet snel vergeten. Hij gaat zelfs van grote afstand de concurrentie aan met de dappere treurwilg die zijn leefwereld tot voorbij de oever uitbreidt. Het metaalachtige water blijft dankzij zijn grote oppervlakte dreigen. De aanleiding van de foto was de laagstaande zon die recht in de lens scheen. Een digitale camera is geduldig en een probeerseltje kan nooit kwaad. Het resultaat is een zwart gesilhouetteerde boom en een lichtvlek op het water alsof een deel van de foto werd tegengehouden. Gedachten aan de donkere kamer waarin heel wat frustratie werd overwonnen.

20170119e1296

Het veenland langs de Poel van Amstelveen wordt als een moeras gekoesterd. Men reguleert de waterstand om dichtgroei te voorkomen. De spaarzame bomen lijden onder het luxeprobleem van teveel water. Het lijkt een beetje op een coulisselandschap zonder de coulissen. In winter staan de bomen als eenzame samoerai strijders op de lege vlakte.  De aanleiding om van mijn fiets te stappen was de witte wereld van ijs en bevroren grasland. Ik ken het panorama uit den treure maar krijg er nooit genoeg van. Zoals altijd maak ik foto’s met verschillend beeldformaat. Dit keer won de 9:16 het van de 3:4. Meteen hoor ik dan de kritiek van mijn zoon die geen liefhebber van het cineramabeeld is.

20170114e1100

Little girl out in the cold. Sneeuwwitje staat er maar beteuterd bij. Haar kleding is besmeurd en een van haar dwergen is zelfs helemaal kleurloos. De beeldentuin van Galerie Zuid in de Harskamp is vergeven van overtollige tuinkabouters en consorten. In de winter wordt het als modder en sneeuw toeslaan al snel een troosteloos geheel. Ik heb de foto dan ook tegen beter weten in gemaakt. Je bent er toch dus waarom niet een plaatje schieten. Je weet maar nooit. Gelukkig hebben impulsfoto’s altijd een kans van slagen. In een serie wordt het al snel kunstzinnig.

20170115e1186

De Nederrijn bij Arnhem ligt er vanaf de Rijnkade in het namiddaglicht surreallistisch bij. Het is windstil dus de lucht weerspiegelt in het water. De eerste foto is prachtig verstild. Er vaart een rijnaak het beeld binnen en de tweede opname beeldt de verwachting uit. Op de winnende derde foto vaart het schip de foto weer uit en heeft olieachtige golven geproduceerd. De aanleiding van de foto was het stille spiegelende water en de witte overkant. Het gekleurde avondlicht is tijdens het bewerken met automatische witbalans teruggedraaid binnen acceptabele kaders.

20170116e1205

Een winterboomgaard vlak bij Tiel levert een virtueel beeld op. De boom lijkt bijna uit een computeranimatie te komen. Door het verminderen van de schaduwen is een mooie doortekening van de stam ontstaan. De lage vierdeling van de stam moet wel kunstmatig zijn ontstaan. Er beginnen daar opeens vier nieuwe bomen. Maar ook de hogere splitsingen zijn gelijkwaardig en door mensenhanden gemaakt. Je schuift met het venster van de camera over het beeld en ontdekt dat de boom net even uit het midden moet staan. Dat wordt veroorzaakt door de donkere vlek rondom de stam en de achtergrondbomen ter rechterzijde. De aanleiding van de foto was het winterse tafereel waarbij de voorjaarsbloesem heel ver weg lijkt. Bij iedere boomgaardfoto schiet ook altijd Vincent van Gogh even door je hoofd.20170116e1218

Kasteel Soelen in Zoelen ligt er mooi bij en is een echte waterburcht in de Betuwe. Het heeft sinds de 14de eeuw vele verbouwingen ondergaan en is nu gevuld met onzichtbare appartementen. Ik hoop dat het bij de renovatie goed is voorzien van warmte-isolatie. Een huis om trots op te zijn maar waar ik me door de wateromsingeling toch een beetje opgesloten zou voelen. Het is maar goed dat vroeger in de winter niet werd gevochten. Van een bevroren slotgracht gaat dan weinig bescherming uit. De mist was niet gewenst maar maakt het plaatje nog kouder dan het werkelijk was.
De aanleiding van de foto is het kasteel omdat ieder oud gebouw recht heeft op zijn foto. De strepen op het ijs, poedersneeuw op de wal en de magere brug zijn aanvullende aandachtstrekkers. De bomen linksachter hadden iets beter uit de mist mogen komen.

20170116e1227

Het kerkhof naast de St. Joriskerk in Erichem ligt er koud bij. De treurboom doet zijn best om droevig te spelen en de grafstenen zien er in de winter nog eenzamer uit dan normaal. Je wilt je niet voorstellen hoe ellendig de overledenen zich voelen. De nabije warmte van Gods huis zal niet volstaan tegenover de nachtvorst. De koesterende boom en de witbevroren grafstenen waren de aanleiding voor de foto. Ik heb moeite gedaan voor meer kerk maar het zat er ondanks mijn 24 mm groothoeklens niet in. Toch is een stukje kerk die de hele linkerzijde bezet beter dan geen kerk. Alleen jammer van het donkere blok dat links onder ligt. Met de heg aan de onderzijde valt te leven. Ik heb hem met lightroom evenwijdig getrokken aan de onderzijde van de foto.

20170117e1253a-4665x3499

In het Centraal Museum Utrecht is een tijdelijke expositie van de Engelsman Craigie Horsfield (1949). Zijn fresco’s, tapijten en foto’s tonen een sombere wereld en de donkere zalen zijn aangepast aan zijn stemming. Als in een tempel mogen de bezoekers contempleren over zijn scheppingen. De aanleiding van de foto waren de schuifelende bezoekers in de donkere kamers met de dramatisch grote kunstwerken. De dames zijn er maar even bij gaan zitten om de Napolitaanse baai bij nacht beter op zich in te laten werken. Ondertussen denk ik aan de populisten die de elitaire musea geldverspilling vinden.

 

Clint Eastwood (1930)

 

eastwood-clint-1-a

Clint Eastwood is een van de bekendste en misschien ook wel de meest onderschatte personen in Hollywood. Voor mannen is hij vooral bekend als de zwijgzame cowboy in spaghetty westerns of als eigengereide politieman. Vrouwen kennen hem als feelgood icoon in Bridges of Madison County. Zijn populariteit is eerder gebaseerd op zijn uiterlijk dan acteerprestaties. Zijn presentatie ziet er zo vanzelfsprekend uit dat het niet opvalt hoe goed zijn voorbereiding is. Al in de Rawhide jaren gaat hij voorzichtig regisseren en krijgt invloed op het eindprodukt. Zijn eigen regisseursfilms zijn klassieke Hollywood producten die volkomen opzichzelf staan. Zijn grote creativiteit wordt duidelijk doordat de filmstroom op 86 jarige leeftijd nog steeds niet is gestopt. Zijn carrière is zo lang geworden dat geen andere regisseur in zijn buurt kan komen. Hij is nog steeds actief en liep dit jaar met Sully maar net de Oscar nominaties mis. Alleen Woody Allen (1935) kan in zijn buurt komen. Hij is echter wel 5 jaar jonger en zijn films bedienen de kleinere alternatieve markt. Eastwood is zijn hele leven op een geruisloze manier een grote speler in Hollywood geweest. Hij heeft dat voor elkaar gebracht zonder zijn onafhankelijk te verliezen. Als snel stichtte hij zijn eigen productie maatschappij en hield volledige vrijheid over zijn filmproduktie. Vanaf 1971 heeft hij een kleine 40 films geregisseerd en speelde daarnaast nog in 15 films waar hij de regie delegeerde. And still going strong want er staan nog meer projecten op stapel. Daarmee geeft Eastwood het begrip leeftijd een nieuwe betekenis.

3-eastwood-still-of-clint-eastwood-in-white-hunter-black-heart-1990-large-picture-3586x2428

Clint Eastwood is in 1930 in San Francisco geboren. Op 24-jarige leeftijd wordt hem vanwege zijn knappe uiterlijk aangeraden om acteur te worden. Hij wordt meteen aangenomen door Universal en speelt een aantal jaren in kruimelrolletjes tot hij naar de televisie overstapte. Van 1959 tot 1964 speelt hij in de westernserie Rawhide voorman Randy Yates. Hij krijgt de kans het filmvak te leren van de wisselende regisseurs en los ingehuurde steracteurs. Zijn bekendheid reikte tot Italië en in 1964 huurt Sergio Leone (1929-1989) hem voor $15.000 om in de lowbudget ($200.000) A Fistfull of dollars te spelen. Eastwood sprak 1 woord Italiaans en Leone 1 woord Engels. De film werd een succes en er volgen nog 2 westerns: For a few dollars more (1965) en The good the bad and the ugly (1966). Hij ziet af van de 4de (Once upon a time in the west – 1968) en keert als bekend acteur terug naar Amerika. Daar sticht in 1967 zijn productie maatschappij Malpaso en vestigt met Dirty Harry (Don Siegel 1971) zijn naam als reactionaire politieagent. Zijn filmpersonage wordt verward met de acteur en Eastwood heeft veel last van een recht republikeins imago. Langzaam breidt hij zijn invloed als acteur uit en krijgt in 1971 de kans om voor niets zijn eerste speelfilm te regisseren. Lange tijd ziet men hem als de acteur die er bij regisseert. Pas als hij niet meer de hoofdrol in zijn films speelt valt het regiewerk op en kan hij aansluiten bij de grote regisseurs van Hollywood.

3-eastwood-clint-eastwood-wallpaper-2-1920x1200

De acteur Clint Eastwood zit zo goed in zijn vel dat het acteren hem als vanzelfsprekend lijkt af te gaan. Hij heeft dezelfde natuurlijk acteerstijl als John Wayne, Gary Cooper of James Stewart. Ze zullen echter nooit als grote acteurs worden erkent. Toch zijn ze dat wel degelijk en voor Clint was het een bewuste keuze. In de pré Rawhide periode schrok hij van zijn acteertrucs en nam zich voor om zich zo naturel als mogelijk te presenteren. Misschien heeft hij juist daardoor zijn presentie vergroot en kon zonder iets te doen iedere scene domineren. Grote hulp daarbij was natuurlijk zijn perfecte uiterlijk. Hij beweegt zijn statige lichaam relaxed en kijkt je met indringende ogen intens aan. Als het nodig is tovert hij een ontwapenend glimlachje om zijn mondhoeken en spreekt je met zwoele hese stem koesterend toe. Hij gunt de kijker een intiem moment en is er van overtuigd dat er niets hoeft te worden uitgelegd. Zijn onderhuidse arrogantie gaat er van uit dat hij zijn zin toch wel zal krijgen. Het is de instelling van de womanizer die hij in zijn privéleven dan ook was. Hij is een filmster maar presenteert zich in de vermomming van een gewone man. Zelfs als hetero man moet ik oppassen om niet verliefd op hem te worden.

BEVERLY HILLS, CA - December 2, 2008 - Clint Eastwood poses for a portrait in Beverly Hills, CA.

De instelling van de regisseur Clint Eastwood is dezelfde als die van de acteur. Hij is wars van kunstmatigheid en probeert de natuurlijke weg te vinden. Als een intuïtief verteller gelooft hij in de eerste take om de spontaniteit van de acteur een kans te geven. Ze krijgen de vrijheid om binnen kaders te improviseren en kunnen invloed uit oefenen. Maar wel binnen het budget en het tijdschema van de opnamen want nog nooit heeft hij zijn planning overschreden. Hij beschikt altijd over voldoende budget om mooie films te maken met relaxte lange camerabewegingen. Het zit allemaal zo ingenieus in elkaar dat zijn inbreng als regisseur niet opvalt. Het verhaal en de acteurs mogen de boventoon voeren. Het maakte hem zelf niet veel uit om tevens de hoofdrol te spelen. De regisseur hoeft dan niets meer aan de acteur uit te leggen en de acteur kan waar nodig improviseren binnen de kaders van de regisseur.

Iemand die in 45 jaar 40 grote films maakt moet wel een goed team achter zich hebben. Zijn productiemaatschappij Malpaso Productions is in 1967 met de opbrengst van de Dollars Trilogie opgericht. Sinds dat jaar heeft hij al zijn films zelf geproduceerd. Hij kon zodoende putten uit de technische vaardigheden van Hollywood systeem en hield toch de vrije hand om zijn creatieve beslissingen zelf te maken. Dat die keuzes verantwoord waren blijkt wel uit de resultaten. Zijn films kostten gemiddeld $ 35 miljoen en leverden $ 125 miljoen op.

De regisseur Eastwood is trouwer aan zijn crew dan de mens Eastwood aan zijn partners. In de 45 jaar dat hij als regisseur werkte heeft hij met slechts 6 cameramannen (Bruce Surtees, Frank Stanley, Rexford Metz, David Worth, Jack N. Green, Tom Stern) en 3 editers (Carl Pingitore, Ferris Webster, Joel Cox) gewerkt. Ze wisten dus wat ze aan elkaar hadden en konden zodoende vaak de films binnen tijd en onder budget afleveren.  Om het nog eenvoudig te maken zorgde Eastwood regelmatig zelf ook nog voor de muziekscore.

6-eastwood-clint-15_clint-eastwood-2048x1365

De door Eastwood geregisseerde films lijken met fluwelen hand gemaakt en de verhalen tonen zonder uitzondering maatschappelijke betrokkenheid. Met het einde van zijn loopbaan in zicht is zijn totale oeuvre te duiden en winnen de afzonderlijke films aan diepgang. Ze worden nu opeens onderdeel van een grotere geheel zoals de Menselijke Komedie bij Balzac ook het belang van zijn romans versterkt. Steven Spielberg (1946) of Martin Scorcese (1942) worden opeens gedegradeert tot genre filmers die veel van hetzelfde afleveren. Bij Eastwood komen we alle facetten van het leven tegen: sport, romantiek, muziek, science fiction, oorlog, politiek, tsunamies, gorilla’s, vreemdelingenhaat en zelfs Nelson Mandela.

Slechts een paar overeenkomsten zijn te ondekken: de strijd van de eenling tegenover de wereld, het geweld dat altijd om de hoek woont en de koesterende werking van de gemeenschapszin. Mijn 10 favorieten  zijn:

  1. The outlaw Josey Wales
  2. Million dollar baby
  3. Mystic River
  4. A perfect world
  5. Bridges of Madison County
  6. Midnight in the garden of good and evil
  7. Unforgiven
  8. Gran Torino
  9. American Sniper
  10. Bronco Billy

Ik vermoed dat het lijstje niet definitief is. Op 40 films raakt je nooit uitgekeken en voorkeuren zijn er voor om herijkt te worden.

6-eastwood-clint-eastwood-1-1280x1024-1280x1024

Zoals vele Hollywoodsterren voor en na hem is Eastwood een womanizer. Hij is slechts 2 keer getrouwd maar had vele buitenechtelijke relaties. Vaak waren het de actrices die hij in zijn films ontmoette (Inger Stevens, Jean Seberg, Catherine Deneuve en Susan St. James). Het resulteerde in 7 wettelijke kinderen van 5 vrouwen. Kimber (1964), Kyle (1968), Alison (1972), Scott (1986), Kathryn (1988), Francesca (1993) en Morgan (1996) zijn mooi verdeeld over zijn leven. De oudste was 34 toen er nog een halfbroertje kwam. In het midden van de serie zit een hiatus van 14 jaar. Clint was toen nog getrouwd maar woonde samen met de eveneens getrouwde Sondra Locke. Ze speelden samen in 6 films maar kregen vanwege 2 abortussen geen kinderen.

eastwood-clint-eastwood-sw-portr-tfoto-02501d64f40f066eacee2a04a4ca0a61-large-102569

 

Shovels & Rope

shovels-rope-2-by-leslie-ryan-mckellar-706x1024

Het Americana jaarlijstje van Popmatters heeft in 2016 een winnaar die in geen ander lijstje voorkomt. De cryptische naam Shovels & Rope staat voor een Amerikaans singer/songwriters duo dat op hun cd Little Seeds weerbarstig muziek maakt. Dus werk aan de winkel om hun ware aard te ontdekken. Na een paar keer beluisteren blijkt het een intrigerende ‘groei-cd’ te zijn die wordt gekocht. Na nog een paar keer luisteren onderzoek ik de voorafgaande albums van het duo. Het avontuur wordt groter en mooier en ik raak enthousiast over mijn eerste muziekvondst van 2017. Niet sinds het Engelse echtpaar My Darling Clementine heb ik zo hartverscheurend samen horen zingen. Ze kunnen zich met gemak scharen bij de grote duo’s als Gram Parsons & Emmylou Harris en George Jones & Tammy Wynette. Hun liedjes zijn zo veelzijdig dat er amper een genre stempel op valt te drukken. Ze begonnen in de folk en voegden geleidelijk aan steeds meer rock&roll, punk en country aan hun geluid toe. Tot ze nu in 2016 bij waarlijk grootse Amerikaanse muziek uitkomen. En dan niet de gezapige en voorspelbare ‘adult oriented’ country maar gevarieerde en eigenzinnige rootsrock.

Shovels

Shovels & Rope komt uit Charleston South Carolina. Zangeres Cary Ann Hearst (1979) is geboren in Mississippi, groeide op in Nashville en ging voor college naar Charleston. Daar ontmoette ze Michael Trent die er vanuit Denver via New York terecht was gekomen. Onder invloed van Townes van Zandt  bekeren ze zich tot de country muziek en nemen ieder een solo album op. In 2008 gaan ze samenzingen onder de naam Carry Ann Hearst & Michael Trent en geven het album Shovels & Rope uit. Ze trouwen in 2009 en maken vervolgens ieder nog een solo album. In 2012 komen ze in een stroomversnelling en geven ze hun tweede album O’ be Joyful uit onder de naam van hun eerste album. Snel daarop volgen Swimmin’ Time (2014), het cover album  Busted Jukebox volume 1 (2015) en op 7 oktober 2016 Little Seeds. Door die laatste datum hebben ze mogelijk de andere jaarlijstjes niet meer gehaald. Ook kan het zijn dat hun muziekgenre net tussen alle lijstjes in valt. Allmusic zet ze gewoon bij pop/rock, maar noemt ze tevens alt country, indie rock, indie folk en Americana.

little-seeds

De 5 albums zijn gelijkwaardig van kwaliteit met als belangrijkste verschil dat het geluid zwaarder wordt. In de liner notes van Little Seeds staat dat ze alle instrumenten zelf bespelen, Michael Trent produceert en ze alle liedjes samen schrijven. Aan de variëteit aan onderwerpen zou je dat laatste niet snel vermoeden. Alle moderne en geschiedkundige situaties van civilwar deserteurs tot drugsverslaafde golden boys worden bezongen. Vooral die emotionerende samenzang is bepalend voor hun geluid. Meestal zingen ze tegelijk dezelfde tekst en produceren zo een indringend effect dat doet denken aan de Flying Burrito Brothers (Gilded Palace of Sin). Cary Ann heeft een stevige ruwe stem die lijkt op Lorettta Lynn met trekjes van Emmylou Harris. (I’m the sail because I’m full of hot air). Michael Trent is met zijn donkere klank haar roer (He’s the rudder, keeping us on track) en zingt net zo vanzelfsprekend als hij eruitziet. Hij is de muzikale versie van Casey Affleck en kan ook dezelfde onverwachte diepte in zijn presentatie aanbrengen. De rauw overstuurde elektrische gitaar en bonkende drumritmes geven fundament aan hun vlammende vocalen. Je zou Shovels & Rope de country uitvoering van de White Stripes kunnen noemen. De muziek klinkt organisch en is dan ook in hun huiskamerstudio opgenomen. Het zou perfect materiaal voor Third Man Records van Jack White zijn. Hij heeft ze niet binnen kunnen halen want ze staan sinds Little Seeds onder contract bij New West Records. Ze zijn daar goed op hun plaats tussen de andere bijzondere alternatieve country acts als Daniel Romano, Robert Ellis en Nikki Lane.
De toekomst van Shovels & Rope is onzeker. Ze beschouwen de huidge fase nog steeds als een project. Het eerste kind is geboren en krijgt zijn plekje op Little Seeds. Het zal van invloed zijn op het tourprogramma. Cary Ann mijmert over een zangcarriere als duo zangeres in de stijl van Emmylou Harris. Ze probeert man Michael vaker op de producer stoel te krijgen om meer tijd thuis te garanderen. Het zij ze gegund. De 5 albums geven nu al voldoende materiaal voor een voortdurend avontuur. Het raadsel in hun muziek houdt nog wel even stand en het zal nog een tijd duren tot alle liedjes erbij horen en er geen een meer buiten de boot valt.

 

shovels-rope-6a

Science Fiction Films 1-10


stargate-gate

Stargate – Roland Emmerich – 1994

De Egyptoloog James Spader activeert bij toeval een sterrenpoort die in 1928 in Egypte is gevonden. Hij staat is verbonden met een tweede poort aan de andere kant van het heelal. Spader gaat mee met de militaire ontdekkingsmissie onder leiding van de norse kolonel Kurt Russel. Ze lopen door de vloeibare deur heen en komen uit in een woestijn. Russel heeft een bom bij zich om in geval van gevaar de stargate te vernietigen. Een inheems slavenvolk neemt hen op tot ze tot de orde worden geroepen door een alien ruimteschip. De heersers hebben de poorten in 10.000 BC geplaatst om hun ondergaande ras te beschermen. Het is een Egyptisch uitziende beschaving en hun keizer heet Ra. De aardlingen worden gevangen genomen en Ra wil de bom via de poorten terugsturen naar de aarde. Gelukkig komen de slaven in opstand tegen hun overheersers. Als deze wegvluchten kunnen ze de bom naar hun ruimteschip transporteren en laten ontploffen. De missie keert terug naar aarde en Spader blijft achter bij zijn liefje die hem de taal heeft geleerd.
Regisseur Roland Emmerich is een blockbuster expert. Hij maakt geen intellectuele films maar lekker stevig vermaak aangezet met bombastische muziek. Hij krijgt er het budget voor om zijn sets indrukwekkend uit te voeren. De gevoelige Spader en de stoere Russel zijn goed gecast maar Jaye Davidson steelt de show als androgene jonge keizer in de stijl van farao Echnaton. Hij lijkt heel kwetsbaar maar is gevaarlijk gemeen. Budget $55 miljoen boxoffice worldwide $200 miljoen.

edge_of_tomorrow_by_sachso74-d7iqhzj

Edge of tomorrow – Doug Liman – 2014

In de naaste toekomst is Europa bezet door aliens die de Mimics heten. Net als in WW2 openen de Amerikanen hun bevrijdingsoffensief. De showmajoor Tom Cruise wordt tegen zijn zin bij de infanterie geplaatst. Ze vechten in robotpakken en worden op het strand gedropt. Cruise wordt door een Mimic gedood en krijgt vreemd bloed in zijn wond. Zijn leven wordt daardoor gereset en hij ontwaakt op het moment van aanmonstering. Hij sterft keer op keer en omdat hij steeds dezelfde dag beleeft lijkt hij voorspellende gaven te hebben. Emily Blunt is een voorbeeldige infanterie soldaat die dezelfde gaven had. Ze gingen verloren nadat ze een bloedtransfusie kreeg. Ze weet dat Cruise in zijn dromen kan zien waar het brein van de Mimics zich bevindt. Met harde hand traint zij Cruise en schiet hem dood als hij gewond raakt. Langzaam komen ze dichter bij hun doel. Maar dan raakt Cruise alleen maar gewond en krijgt in een ziekenhuis een bloedtransfusie. Hij verliest zijn gave en ze krijgen een laatste kans om het brein, dat zich onder het Louvre bevindt, uit te schakelen. Het is een Hollywoodfilm dus het lukt net op het nippertje.
Actiefilmer Doug Liman (van de Bourne trilogie) heeft heel authentiek gefilmd alsof het echt een WW2 invasie betreft.  De Mimics zijn wervelende tentakelbollen die zich doeltreffend verplaatsen. Leuk om Blunt en Cruise tegengesteld aan hun imago te zien gecast. Blunt is nu de stoere en Cruise de twijfelaar. Het idee van de herhaalde tijd was al bekend van Groundhogday (Harold Ramis 1993) maar wordt nu op supersonische snelheid uitgevoerd. Zoals alle big budget spektakelfilms is de finale een voorspelbaar verplichting die je moet uitzitten. Budget $180 miljoen en boxoffice worldwide $370 miljoen

space-cowboys-5257b32068549

Space Cowboys – Clint Eastwood – 2000

Een Russische verkeerssatelliet raakt defect en dreigt neer te storten. Om de Russen voor gezichtsverlies te behoeden sturen de Amerikanen een spaceshuttle om het manco verhelpen. De software van de satelliet is echter zo verouderd dat 4 gepensioneerde ruimtevaart veteranen hun kans krijgen. Clint Eastwood, Tommie Lee Jones, Donald Sutherland en James Garner komen met moeite door de training. Het lijkt in eerste instantie op een komische film vol met oude mannen grappen. Eenmaal in de ruimte verandert het genre en krijgen we een onvervalste science fiction film. De satelliet blijkt veel groter dan verwacht en heeft een dodelijk afweermechanisme. Hij is voorzien van 6 kernkoppen die bij een aanval op Amerika worden afgevuurd. Gelukkig was Tommie Lee vlak voor vertrek ongeneeslijk ziek verklaard en kan hij zich opofferen om de satelliet letterlijk naar de maan te sturen.
Regisseur Clint Eastwood heeft altijd sierlijke camerawendingen en is dus de juiste man om de gewichtsloosheid prachtig te verbeelden. Ook de spaceshuttle wordt in al zijn finesses getoond. Clint en Tommy Lee zijn natuurlijk altijd leuk om te zien. Budget $60 miljoen / boxoffice worldwide $120 miljoen.

the-hitchhikers-guide-to-the-galaxy

Hitchhiker’s guide tot the Galaxy – Garth Jennings – 2005

De Vogons vernietigen de aarde omdat er een hyper express ringweg door de ruimte moet komen. Martin Freeman en Mos Def kunnen net op tijd als verstekeling in een Vogon ruimtevaartuig wegkomen. Ze worden ontdekt en in de ruimte gedropt waar het ruimteschip van president Sam Rockwel hen oppikt. Zooey Dechanel is zijn rechter hand en wordt de love interest van Martin Freeman. Ze beleven de nodige flauwkomische avonturen waarna ze uiteindelijk bij een planeten fabrikant terechtkomen. Er is gelukkig een back up van de aarde gemaakt en zo kunnen ze de aarde toch nog redden van de ondergang. Regisseur Garth Jennings heeft een hele prestatie verricht ondanks de ongein toch een logisch verhaal te vertellen. De plotontwikkeling is volkomen onvoorspelbaar maar met de nodige souplesse goed te volgen. Veel slimme vondsten die natuurlijk uit de cultroman van Douglas Adams komen.

  • Supercomputer Deep Tought moet de levensvraag of life, the universe and everything beantwoorden. Na 7 miljoen jaar rekenen geeft hij zijn antwoord: 42. Voor de vraag die bij dit antwoord hoort moet een nieuwe computer worden gebouwd die over 10 miljoen jaar antwoord geeft.
  • President Sam Rockwel heeft 2 hoofden die hij ook nodig heeft voor zijn verschillende taken.
  • Belgium is the most unspeakable rude word.
  • Op een planeet krijgt ieder die een origineel idee heeft een tik op zijn hoofd.
  • The point of view gun geeft meteen de standpunten weer van degene die geraakt is. Ontworpen door kwade huisvrouwen die eindelijk wilden weten wat hun mannen dachten. Werkt alleen op mannen en als ze er mee op de Vogons schieten vallen ze van depressie achterover.

Absurde humor is als altijd onvoorspelbaar geniaal of ongelooflijk flauw. De 4 hoofdpersonages zijn goed onderscheidend. Sam Rockwell is maf komisch,  Zoey vreemd bijdehand en basic, Mos Def relaxed en Martin Freeman is de typisch droogkomische Engelsman. Jim Henderson (van de Muppets) zorgt met zijn Vogon poppen voor de overige personages. Heerlijk om $50 miljoen aan zoveel ongein te besteden en nog fijner dat het ook nog $100 miljoen worldwide opbrengt.

upside down

Upside Down – Juan Solanas – 2013

In een tweeling wereld bestaat er een dubbele zwaartekracht tussen de boven- en benedenwereld. De hemel van de benedenwereld is het landschap van de bovenwereld. Alleen het Transworld kantoorgebouw verbindt beide werelden. Ieder voorwerp of mens wordt door de zwaartekracht van zijn eigen wereld aangetrokken. Jim Sturgess leeft in de benedenwereld en klimt in verboden gebied via de bergen naar de bovenwereld. Hij ontmoet daar Kirsten Dunst maar wordt ruw van haar gescheiden door de veiligheidspolitie. Tien jaar ziet hij haar op tv en wordt verliefd. Om haar te ontmoeten gaat hij in het Transworld gebouw werken. Er heerst daar dubbele zwaartekracht en de medewerkers van de bovenwereld werken omgekeerd op de plafonds van de benedenwereld. Sturges maakt een pak van bovenwereld materie om op zijn kop te kunnen lopen. Kirsten Dunst heeft echter amnesie en het duurt even voor ze hem herkent. Toch worden ze verliefd op elkaar en vrijen. Als zij zwanger is kan ze ook in de beneden wereld lopen en mogen ze bij elkaar blijven.
De Argentijnse regisseur Juan Solanas heeft met Canadees geld een gewaagde film met mooie beelden gemaakt. Heel jammer dat de kritiek en de kijkers het niet waardeerden. Vooral in Amerika was de opbrengst met $100.000 desastreus. Leuke details: als Sturges met Dunst in de bovenwereld een drankje neemt houdt zij haar glas ondersteboven. Als hij in de bovenwereld plast valt zijn urine op het plafond. Mooie bijpassende muziek van Sigur Ros. Budget $60 miljoen en boxoffice worldwide $20 miljoen.

outland-1981-01-g

Outland – Peter Hyams – 1981

Sean Connery arriveert in een mijnwerkerskolonie op de maan Io van de planeet Pluto. Hij is aangesteld als hoofd beveiliging en heeft zijn gezin meegenomen. Het is voor de duur van een jaar maar zijn vrouw en kind verlaat hem al snel vanwege de bedrukte sfeer. Er gebeuren te veel dodelijke ongelukken waarbij de lichamen zonder autopsie worden weggescheept. Connery neemt stiekem een bloedmonster en ontdekt met behulp van arts Francis Sternhagen dat de overledenen gedrogeerd zijn. Ze werkten daardoor harder maar liepen wel hersenschade op. De drugs worden verstrekt door algemeen directeur Peter Boyle. Na wat schermutselingen komt het een overlevingsstrijd tussen hen beiden. Boyle laat twee huurmoordenaars overkomen van het ruimtestation en Connery staat er alleen voor. Het wordt een beetje High Noon in Space. Jammer dat de dokter Francis geen Grace Kelly is. De eerste killer schiet een gat in het greenhouse en wordt de ruimte ingezogen. De tweede verliest het van Connery in een traag ruimtepak gevecht. Sean kan net op tijd naar zijn gezin terugkeren voor de éénjarige slaapreis naar de aarde.
De film blijkt in de schrijffase ook als western bedoeld te zijn. Vanwege het succes van Alien (Ridley Scott 1979) en Blade Runner (Ridley Scott 1982) werd het verhaal verplaatst naar de ruimte. Regisseur Peter Hyams kon echter niet beschikken over de budgetten van Ridley Scott. Hij heeft het Europees artistiek opgelost door er een donkere film van te maken. De soundtrack van het Royal Philharmonc is daardoor veel te overheersend geworden. De film had wel wat meer Amerikaanse flair kunnen gebruiken.
Budget $16 miljoen, boxoffice USA $17 miljoen.

mr-nobody

Mr. Nobody – Jaco van Dormael – 2009

Jaco van Dormael kreeg $47 miljoen om de duurste Belgische speelfilm ooit maken. Het resultaat is verbluffend mooi en meervoudig duidbaar. De kijker wordt niet gespaard met de ambitieuze verteltrant die dwars door de tijd springt. Jared Leto speelt de 112 jaar oude Nemo Nobody die in 2092 als laatste sterveling op aarde wordt geïnterviewd door een nieuwsgierige journalist. De medische wetenschap heeft onsterfelijke mensen gemaakt en sex of liefde zijn overbodig geworden. We worden overladen door een lawine van associatieve beelden die langzaamaan meer houvast bied. If you don’t choose everthing remains possible. Nemo stond bij het scheiden van zijn ouders voor een onmogelijke keuze: stapt hij op de trein met zijn moeder of blijft hij achter bij zijn vader. De film kiest niet en vlecht beide verhaallijnen door elkaar. Ook kijgt hij met Sarah Polley en Diana Kruger twee vriendinnetjes die het verhaal nogmaals verdubbelen. Het is allemaal heel verwarrend en je moet gewoon lekker meedeinen met de prachtige associatieve beelden van Jaco. Heel jammer dat het een financieel debacle werd. Van het budget van $ 47 miljoen kwam worldwide slechts $ 2,3 miljoen via de bioskopen terug. Te hopen dat dvd en kabel nog iets goed konden maken. Mijn kringloop aankoop van € 1,- zal niet echt meehelpen.

 

city-of-emberbigstill

City of Ember – Gil Kenan – 2008

Vanwege een vervuilde wereld woont de mensheid al bijna 200 jaar ondergronds in de City of Ember. De ontsnappingscode naar buiten is vroeger opgeborgen in een kistje dat na 200 jaar open gaat. Het kistje raakt zoek en de stad raakt in verval. De stroomgenerator gaat steeds vaker haperen en zonder licht zou het leven onmogelijk zijn. Boodschapster Saoirse Ronan en pijpenwerker Harry Treadaway vinden het kistje vlak nadat het is opengegaan. Ze ontcijferen de landkaart en vinden de weg naar de oppervlakte. Ze worden tegengewerkt door de manipulatieve burgemeester Bill Murray die alleen ondergronds zijn macht kan handhaven. Ook de bevolking gelooft er niet in en wacht gelaten af of er redding komt. Onze jonge helden klimmen naar boven en komen bij nacht buiten. Ze zijn hevig teleurgesteld en kunnen zich juist daardoor extra verblijden over de glorieuze zonsopgang. Ze gooien een steen met de routekaart door de uitgang naar beneden en iedereen wordt gered.
Regisseur Gil Kenan mocht in Belfast de grootste filmset ter wereld maken. Jammer dat het bij een kinderfilm blijft vol kinderproblemen en simpele oplossingen. Niemand mag dood gaan en voor een ontluikende liefde tussen de hoofdrolspelers is het nog veel te vroeg.
Budget $55 miljoen, boxoffice worldwide $17 miljoen.

interstellar3

Interstellar – Christopher Nokan – 2014

De aarde verstoft en de boeren kunnen steeds minder oogsten. Ruimtevaarder Matthew McConaughey vertrekt om nieuwe planeten te ontdekken. Hij laat zijn jonge gezin op aarde achter en vliegt met Wes Bentley en Anne Hathaway in 2 jaar naar Saturnus waar hij via een wormgat deep space ingaat. Aan boord hebben ze een populatie bom die 5000 bevruchte eitjes bevat. Bij een tussenstop op een planeet waar 1 uur gelijk staat met 7 jaar op aarde krijgen ze pech. Hun bezoek loopt uit tot 3 uur en ze komen dus 21 jaar aardse tijd later terug op het ruimteschip. Zijn kinderen op aarde zijn inmiddeld uitgegroeid tot Casey Afleck en Jessica Chastain. Ze leven met de verdenking dat hun vader wist dat hij niet zou terugkeren en hen achterliet om te sterven. Het ruimteschip komt aan bij de planeet van Matt Damon die uit zijn ‘hibernation’ diepslaap wordt gewekt. De planeet blijkt onleefbaar en Damon heeft expres verkeerde data naar de aarde gestuurd. McConaughey vertrekt weer met Hathaway en komt onderweg in een zwart gat terecht. Hij offert zich op om Hathaway te redden en valt via het zwarte gat naar een vijfde dimensie die achter de boekenkast in de kamer van zijn dochter uitkomt. Hij geeft haar via morse tekens op de secondewijzer van haar horloge de informatie door die de aarde kan redden. De aarde wordt niet gered maar de bevolking verhuist naar de planeten die om Saturnus cirkelen. Daar komt McConaughey zonder ouder te zijn geworden na 60 jaar weer bij. Hij ontmoet zijn dochter, die nu de 82 jarige Ellen Burstyn is, op haar sterfbed en vertrekt naar de planeet waar Hathaway verblijft. De film eindigt na 2:45 uur vlak voor ze elkaar in de armen vallen. Had er niet een minuutje kunnen worden doorgefilmd?
Regisseur Christopher Nolan behoort tot de top 5 van de bepalende regisseurs. Hij kan het zich permitteren om alles in een nuchtere vormgeving met kleurloze grijstinten te filmen. Zijn cameraman is onze Hoyte van Hoytema. Ook de speciale effecten zijn weinig special. Het is vooral een mooie film die net even te lang is en te weinig wonderen baart. Maar iedere kans om Jessica Chastain te bekijken is er natuurlijk een. In A Space Odyssey (Stanley Kubrick 1968) was de boordcomputer Hal nog een statische potentaat. Nu is hij een lopende denktank geworden die heel practisch met de bemanning mee op expeditie gaat. Budget $165 miljoen en Boxoffice Worldwide $675 miljoen.

sphere-discovery

Sphere – Barry Levinson – 1998

Een team van vier wetenschappers onderzoekt een ruimtevaartuig dat al 300 jaar op de bodem van de oceaan ligt. Dustin Hoffman is de psycholoog, Sharon Stone de biologe en Samuel Jackson de natuurkundige. Ze betreden het ruimtevaartuig en ontdekken dat het van Amerikaanse oorsprong is en het logboek in 2047 stopt. Er bevindt zich een grote glimmende bol aan boord. Ze betreden de bol en ontdekken nadat ze weer terug zijn in hun duikboot dat hun gedachten worden gemanifesteerd. Het leidt tot onderlinge ruzies met gevaar voor eigen leven. Ze kunnen de demonen maar net de baas blijven en varen met een mini onderzeeër naar het moederschip aan de oppervlakte. Ze willen niet dat hun gaven bekend worden en besluiten om hun krachten weg te denken. De Sphere rijst vervolgens omhoog uit de zee en verdwijnt in de ruimte.
Het is een teleurstelling dat regisseur Barry Levinson ook heel matige films kan maken. Hij combineert A acteurs met een A budget maar levert toch niet meer dan een veredelde B film af. Hij komt niet in de buurt van The Abyss (James Cameron 1989) en Sharon Stone kan natuurlijk ook niet tippen aan Mary Elizabeth Mastrantonio. Budget $80 miljoen, boxoffice worldwide $50 miljoen.