Skip to content

Shovels & Rope

shovels-rope-2-by-leslie-ryan-mckellar-706x1024

Het Americana jaarlijstje van Popmatters heeft in 2016 een winnaar die in geen ander lijstje voorkomt. De cryptische naam Shovels & Rope staat voor een Amerikaans singer/songwriters duo dat op hun cd Little Seeds weerbarstig muziek maakt. Dus werk aan de winkel om hun ware aard te ontdekken. Na een paar keer beluisteren blijkt het een intrigerende ‘groei-cd’ te zijn die wordt gekocht. Na nog een paar keer luisteren onderzoek ik de voorafgaande albums van het duo. Het avontuur wordt groter en mooier en ik raak enthousiast over mijn eerste muziekvondst van 2017. Niet sinds het Engelse echtpaar My Darling Clementine heb ik zo hartverscheurend samen horen zingen. Ze kunnen zich met gemak scharen bij de grote duo’s als Gram Parsons & Emmylou Harris en George Jones & Tammy Wynette. Hun liedjes zijn zo veelzijdig dat er amper een genre stempel op valt te drukken. Ze begonnen in de folk en voegden geleidelijk aan steeds meer rock&roll, punk en country aan hun geluid toe. Tot ze nu in 2016 bij waarlijk grootse Amerikaanse muziek uitkomen. En dan niet de gezapige en voorspelbare ‘adult oriented’ country maar gevarieerde en eigenzinnige rootsrock.

Shovels

Shovels & Rope komt uit Charleston South Carolina. Zangeres Cary Ann Hearst (1979) is geboren in Mississippi, groeide op in Nashville en ging voor college naar Charleston. Daar ontmoette ze Michael Trent die er vanuit Denver via New York terecht was gekomen. Onder invloed van Townes van Zandt  bekeren ze zich tot de country muziek en nemen ieder een solo album op. In 2008 gaan ze samenzingen onder de naam Carry Ann Hearst & Michael Trent en geven het album Shovels & Rope uit. Ze trouwen in 2009 en maken vervolgens ieder nog een solo album. In 2012 komen ze in een stroomversnelling en geven ze hun tweede album O’ be Joyful uit onder de naam van hun eerste album. Snel daarop volgen Swimmin’ Time (2014), het cover album  Busted Jukebox volume 1 (2015) en op 7 oktober 2016 Little Seeds. Door die laatste datum hebben ze mogelijk de andere jaarlijstjes niet meer gehaald. Ook kan het zijn dat hun muziekgenre net tussen alle lijstjes in valt. Allmusic zet ze gewoon bij pop/rock, maar noemt ze tevens alt country, indie rock, indie folk en Americana.

little-seeds

De 5 albums zijn gelijkwaardig van kwaliteit met als belangrijkste verschil dat het geluid zwaarder wordt. In de liner notes van Little Seeds staat dat ze alle instrumenten zelf bespelen, Michael Trent produceert en ze alle liedjes samen schrijven. Aan de variëteit aan onderwerpen zou je dat laatste niet snel vermoeden. Alle moderne en geschiedkundige situaties van civilwar deserteurs tot drugsverslaafde golden boys worden bezongen. Vooral die emotionerende samenzang is bepalend voor hun geluid. Meestal zingen ze tegelijk dezelfde tekst en produceren zo een indringend effect dat doet denken aan de Flying Burrito Brothers (Gilded Palace of Sin). Cary Ann heeft een stevige ruwe stem die lijkt op Lorettta Lynn met trekjes van Emmylou Harris. (I’m the sail because I’m full of hot air). Michael Trent is met zijn donkere klank haar roer (He’s the rudder, keeping us on track) en zingt net zo vanzelfsprekend als hij eruitziet. Hij is de muzikale versie van Casey Affleck en kan ook dezelfde onverwachte diepte in zijn presentatie aanbrengen. De rauw overstuurde elektrische gitaar en bonkende drumritmes geven fundament aan hun vlammende vocalen. Je zou Shovels & Rope de country uitvoering van de White Stripes kunnen noemen. De muziek klinkt organisch en is dan ook in hun huiskamerstudio opgenomen. Het zou perfect materiaal voor Third Man Records van Jack White zijn. Hij heeft ze niet binnen kunnen halen want ze staan sinds Little Seeds onder contract bij New West Records. Ze zijn daar goed op hun plaats tussen de andere bijzondere alternatieve country acts als Daniel Romano, Robert Ellis en Nikki Lane.
De toekomst van Shovels & Rope is onzeker. Ze beschouwen de huidge fase nog steeds als een project. Het eerste kind is geboren en krijgt zijn plekje op Little Seeds. Het zal van invloed zijn op het tourprogramma. Cary Ann mijmert over een zangcarriere als duo zangeres in de stijl van Emmylou Harris. Ze probeert man Michael vaker op de producer stoel te krijgen om meer tijd thuis te garanderen. Het zij ze gegund. De 5 albums geven nu al voldoende materiaal voor een voortdurend avontuur. Het raadsel in hun muziek houdt nog wel even stand en het zal nog een tijd duren tot alle liedjes erbij horen en er geen een meer buiten de boot valt.

 

shovels-rope-6a

Science Fiction Films 1-10


stargate-gate

Stargate – Roland Emmerich – 1994

De Egyptoloog James Spader activeert bij toeval een sterrenpoort die in 1928 in Egypte is gevonden. Hij staat is verbonden met een tweede poort aan de andere kant van het heelal. Spader gaat mee met de militaire ontdekkingsmissie onder leiding van de norse kolonel Kurt Russel. Ze lopen door de vloeibare deur heen en komen uit in een woestijn. Russel heeft een bom bij zich om in geval van gevaar de stargate te vernietigen. Een inheems slavenvolk neemt hen op tot ze tot de orde worden geroepen door een alien ruimteschip. De heersers hebben de poorten in 10.000 BC geplaatst om hun ondergaande ras te beschermen. Het is een Egyptisch uitziende beschaving en hun keizer heet Ra. De aardlingen worden gevangen genomen en Ra wil de bom via de poorten terugsturen naar de aarde. Gelukkig komen de slaven in opstand tegen hun overheersers. Als deze wegvluchten kunnen ze de bom naar hun ruimteschip transporteren en laten ontploffen. De missie keert terug naar aarde en Spader blijft achter bij zijn liefje die hem de taal heeft geleerd.
Regisseur Roland Emmerich is een blockbuster expert. Hij maakt geen intellectuele films maar lekker stevig vermaak aangezet met bombastische muziek. Hij krijgt er het budget voor om zijn sets indrukwekkend uit te voeren. De gevoelige Spader en de stoere Russel zijn goed gecast maar Jaye Davidson steelt de show als androgene jonge keizer in de stijl van farao Echnaton. Hij lijkt heel kwetsbaar maar is gevaarlijk gemeen. Budget $55 miljoen boxoffice worldwide $200 miljoen.

edge_of_tomorrow_by_sachso74-d7iqhzj

Edge of tomorrow – Doug Liman – 2014

In de naaste toekomst is Europa bezet door aliens die de Mimics heten. Net als in WW2 openen de Amerikanen hun bevrijdingsoffensief. De showmajoor Tom Cruise wordt tegen zijn zin bij de infanterie geplaatst. Ze vechten in robotpakken en worden op het strand gedropt. Cruise wordt door een Mimic gedood en krijgt vreemd bloed in zijn wond. Zijn leven wordt daardoor gereset en hij ontwaakt op het moment van aanmonstering. Hij sterft keer op keer en omdat hij steeds dezelfde dag beleeft lijkt hij voorspellende gaven te hebben. Emily Blunt is een voorbeeldige infanterie soldaat die dezelfde gaven had. Ze gingen verloren nadat ze een bloedtransfusie kreeg. Ze weet dat Cruise in zijn dromen kan zien waar het brein van de Mimics zich bevindt. Met harde hand traint zij Cruise en schiet hem dood als hij gewond raakt. Langzaam komen ze dichter bij hun doel. Maar dan raakt Cruise alleen maar gewond en krijgt in een ziekenhuis een bloedtransfusie. Hij verliest zijn gave en ze krijgen een laatste kans om het brein, dat zich onder het Louvre bevindt, uit te schakelen. Het is een Hollywoodfilm dus het lukt net op het nippertje.
Actiefilmer Doug Liman (van de Bourne trilogie) heeft heel authentiek gefilmd alsof het echt een WW2 invasie betreft.  De Mimics zijn wervelende tentakelbollen die zich doeltreffend verplaatsen. Leuk om Blunt en Cruise tegengesteld aan hun imago te zien gecast. Blunt is nu de stoere en Cruise de twijfelaar. Het idee van de herhaalde tijd was al bekend van Groundhogday (Harold Ramis 1993) maar wordt nu op supersonische snelheid uitgevoerd. Zoals alle big budget spektakelfilms is de finale een voorspelbaar verplichting die je moet uitzitten. Budget $180 miljoen en boxoffice worldwide $370 miljoen

space-cowboys-5257b32068549

Space Cowboys – Clint Eastwood – 2000

Een Russische verkeerssatelliet raakt defect en dreigt neer te storten. Om de Russen voor gezichtsverlies te behoeden sturen de Amerikanen een spaceshuttle om het manco verhelpen. De software van de satelliet is echter zo verouderd dat 4 gepensioneerde ruimtevaart veteranen hun kans krijgen. Clint Eastwood, Tommie Lee Jones, Donald Sutherland en James Garner komen met moeite door de training. Het lijkt in eerste instantie op een komische film vol met oude mannen grappen. Eenmaal in de ruimte verandert het genre en krijgen we een onvervalste science fiction film. De satelliet blijkt veel groter dan verwacht en heeft een dodelijk afweermechanisme. Hij is voorzien van 6 kernkoppen die bij een aanval op Amerika worden afgevuurd. Gelukkig was Tommie Lee vlak voor vertrek ongeneeslijk ziek verklaard en kan hij zich opofferen om de satelliet letterlijk naar de maan te sturen.
Regisseur Clint Eastwood heeft altijd sierlijke camerawendingen en is dus de juiste man om de gewichtsloosheid prachtig te verbeelden. Ook de spaceshuttle wordt in al zijn finesses getoond. Clint en Tommy Lee zijn natuurlijk altijd leuk om te zien. Budget $60 miljoen / boxoffice worldwide $120 miljoen.

the-hitchhikers-guide-to-the-galaxy

Hitchhiker’s guide tot the Galaxy – Garth Jennings – 2005

De Vogons vernietigen de aarde omdat er een hyper express ringweg door de ruimte moet komen. Martin Freeman en Mos Def kunnen net op tijd als verstekeling in een Vogon ruimtevaartuig wegkomen. Ze worden ontdekt en in de ruimte gedropt waar het ruimteschip van president Sam Rockwel hen oppikt. Zooey Dechanel is zijn rechter hand en wordt de love interest van Martin Freeman. Ze beleven de nodige flauwkomische avonturen waarna ze uiteindelijk bij een planeten fabrikant terechtkomen. Er is gelukkig een back up van de aarde gemaakt en zo kunnen ze de aarde toch nog redden van de ondergang. Regisseur Garth Jennings heeft een hele prestatie verricht ondanks de ongein toch een logisch verhaal te vertellen. De plotontwikkeling is volkomen onvoorspelbaar maar met de nodige souplesse goed te volgen. Veel slimme vondsten die natuurlijk uit de cultroman van Douglas Adams komen.

  • Supercomputer Deep Tought moet de levensvraag of life, the universe and everything beantwoorden. Na 7 miljoen jaar rekenen geeft hij zijn antwoord: 42. Voor de vraag die bij dit antwoord hoort moet een nieuwe computer worden gebouwd die over 10 miljoen jaar antwoord geeft.
  • President Sam Rockwel heeft 2 hoofden die hij ook nodig heeft voor zijn verschillende taken.
  • Belgium is the most unspeakable rude word.
  • Op een planeet krijgt ieder die een origineel idee heeft een tik op zijn hoofd.
  • The point of view gun geeft meteen de standpunten weer van degene die geraakt is. Ontworpen door kwade huisvrouwen die eindelijk wilden weten wat hun mannen dachten. Werkt alleen op mannen en als ze er mee op de Vogons schieten vallen ze van depressie achterover.

Absurde humor is als altijd onvoorspelbaar geniaal of ongelooflijk flauw. De 4 hoofdpersonages zijn goed onderscheidend. Sam Rockwell is maf komisch,  Zoey vreemd bijdehand en basic, Mos Def relaxed en Martin Freeman is de typisch droogkomische Engelsman. Jim Henderson (van de Muppets) zorgt met zijn Vogon poppen voor de overige personages. Heerlijk om $50 miljoen aan zoveel ongein te besteden en nog fijner dat het ook nog $100 miljoen worldwide opbrengt.

upside down

Upside Down – Juan Solanas – 2013

In een tweeling wereld bestaat er een dubbele zwaartekracht tussen de boven- en benedenwereld. De hemel van de benedenwereld is het landschap van de bovenwereld. Alleen het Transworld kantoorgebouw verbindt beide werelden. Ieder voorwerp of mens wordt door de zwaartekracht van zijn eigen wereld aangetrokken. Jim Sturgess leeft in de benedenwereld en klimt in verboden gebied via de bergen naar de bovenwereld. Hij ontmoet daar Kirsten Dunst maar wordt ruw van haar gescheiden door de veiligheidspolitie. Tien jaar ziet hij haar op tv en wordt verliefd. Om haar te ontmoeten gaat hij in het Transworld gebouw werken. Er heerst daar dubbele zwaartekracht en de medewerkers van de bovenwereld werken omgekeerd op de plafonds van de benedenwereld. Sturges maakt een pak van bovenwereld materie om op zijn kop te kunnen lopen. Kirsten Dunst heeft echter amnesie en het duurt even voor ze hem herkent. Toch worden ze verliefd op elkaar en vrijen. Als zij zwanger is kan ze ook in de beneden wereld lopen en mogen ze bij elkaar blijven.
De Argentijnse regisseur Juan Solanas heeft met Canadees geld een gewaagde film met mooie beelden gemaakt. Heel jammer dat de kritiek en de kijkers het niet waardeerden. Vooral in Amerika was de opbrengst met $100.000 desastreus. Leuke details: als Sturges met Dunst in de bovenwereld een drankje neemt houdt zij haar glas ondersteboven. Als hij in de bovenwereld plast valt zijn urine op het plafond. Mooie bijpassende muziek van Sigur Ros. Budget $60 miljoen en boxoffice worldwide $20 miljoen.

outland-1981-01-g

Outland – Peter Hyams – 1981

Sean Connery arriveert in een mijnwerkerskolonie op de maan Io van de planeet Pluto. Hij is aangesteld als hoofd beveiliging en heeft zijn gezin meegenomen. Het is voor de duur van een jaar maar zijn vrouw en kind verlaat hem al snel vanwege de bedrukte sfeer. Er gebeuren te veel dodelijke ongelukken waarbij de lichamen zonder autopsie worden weggescheept. Connery neemt stiekem een bloedmonster en ontdekt met behulp van arts Francis Sternhagen dat de overledenen gedrogeerd zijn. Ze werkten daardoor harder maar liepen wel hersenschade op. De drugs worden verstrekt door algemeen directeur Peter Boyle. Na wat schermutselingen komt het een overlevingsstrijd tussen hen beiden. Boyle laat twee huurmoordenaars overkomen van het ruimtestation en Connery staat er alleen voor. Het wordt een beetje High Noon in Space. Jammer dat de dokter Francis geen Grace Kelly is. De eerste killer schiet een gat in het greenhouse en wordt de ruimte ingezogen. De tweede verliest het van Connery in een traag ruimtepak gevecht. Sean kan net op tijd naar zijn gezin terugkeren voor de éénjarige slaapreis naar de aarde.
De film blijkt in de schrijffase ook als western bedoeld te zijn. Vanwege het succes van Alien (Ridley Scott 1979) en Blade Runner (Ridley Scott 1982) werd het verhaal verplaatst naar de ruimte. Regisseur Peter Hyams kon echter niet beschikken over de budgetten van Ridley Scott. Hij heeft het Europees artistiek opgelost door er een donkere film van te maken. De soundtrack van het Royal Philharmonc is daardoor veel te overheersend geworden. De film had wel wat meer Amerikaanse flair kunnen gebruiken.
Budget $16 miljoen, boxoffice USA $17 miljoen.

mr-nobody

Mr. Nobody – Jaco van Dormael – 2009

Jaco van Dormael kreeg $47 miljoen om de duurste Belgische speelfilm ooit maken. Het resultaat is verbluffend mooi en meervoudig duidbaar. De kijker wordt niet gespaard met de ambitieuze verteltrant die dwars door de tijd springt. Jared Leto speelt de 112 jaar oude Nemo Nobody die in 2092 als laatste sterveling op aarde wordt geïnterviewd door een nieuwsgierige journalist. De medische wetenschap heeft onsterfelijke mensen gemaakt en sex of liefde zijn overbodig geworden. We worden overladen door een lawine van associatieve beelden die langzaamaan meer houvast bied. If you don’t choose everthing remains possible. Nemo stond bij het scheiden van zijn ouders voor een onmogelijke keuze: stapt hij op de trein met zijn moeder of blijft hij achter bij zijn vader. De film kiest niet en vlecht beide verhaallijnen door elkaar. Ook kijgt hij met Sarah Polley en Diana Kruger twee vriendinnetjes die het verhaal nogmaals verdubbelen. Het is allemaal heel verwarrend en je moet gewoon lekker meedeinen met de prachtige associatieve beelden van Jaco. Heel jammer dat het een financieel debacle werd. Van het budget van $ 47 miljoen kwam worldwide slechts $ 2,3 miljoen via de bioskopen terug. Te hopen dat dvd en kabel nog iets goed konden maken. Mijn kringloop aankoop van € 1,- zal niet echt meehelpen.

 

city-of-emberbigstill

City of Ember – Gil Kenan – 2008

Vanwege een vervuilde wereld woont de mensheid al bijna 200 jaar ondergronds in de City of Ember. De ontsnappingscode naar buiten is vroeger opgeborgen in een kistje dat na 200 jaar open gaat. Het kistje raakt zoek en de stad raakt in verval. De stroomgenerator gaat steeds vaker haperen en zonder licht zou het leven onmogelijk zijn. Boodschapster Saoirse Ronan en pijpenwerker Harry Treadaway vinden het kistje vlak nadat het is opengegaan. Ze ontcijferen de landkaart en vinden de weg naar de oppervlakte. Ze worden tegengewerkt door de manipulatieve burgemeester Bill Murray die alleen ondergronds zijn macht kan handhaven. Ook de bevolking gelooft er niet in en wacht gelaten af of er redding komt. Onze jonge helden klimmen naar boven en komen bij nacht buiten. Ze zijn hevig teleurgesteld en kunnen zich juist daardoor extra verblijden over de glorieuze zonsopgang. Ze gooien een steen met de routekaart door de uitgang naar beneden en iedereen wordt gered.
Regisseur Gil Kenan mocht in Belfast de grootste filmset ter wereld maken. Jammer dat het bij een kinderfilm blijft vol kinderproblemen en simpele oplossingen. Niemand mag dood gaan en voor een ontluikende liefde tussen de hoofdrolspelers is het nog veel te vroeg.
Budget $55 miljoen, boxoffice worldwide $17 miljoen.

interstellar3

Interstellar – Christopher Nokan – 2014

De aarde verstoft en de boeren kunnen steeds minder oogsten. Ruimtevaarder Matthew McConaughey vertrekt om nieuwe planeten te ontdekken. Hij laat zijn jonge gezin op aarde achter en vliegt met Wes Bentley en Anne Hathaway in 2 jaar naar Saturnus waar hij via een wormgat deep space ingaat. Aan boord hebben ze een populatie bom die 5000 bevruchte eitjes bevat. Bij een tussenstop op een planeet waar 1 uur gelijk staat met 7 jaar op aarde krijgen ze pech. Hun bezoek loopt uit tot 3 uur en ze komen dus 21 jaar aardse tijd later terug op het ruimteschip. Zijn kinderen op aarde zijn inmiddeld uitgegroeid tot Casey Afleck en Jessica Chastain. Ze leven met de verdenking dat hun vader wist dat hij niet zou terugkeren en hen achterliet om te sterven. Het ruimteschip komt aan bij de planeet van Matt Damon die uit zijn ‘hibernation’ diepslaap wordt gewekt. De planeet blijkt onleefbaar en Damon heeft expres verkeerde data naar de aarde gestuurd. McConaughey vertrekt weer met Hathaway en komt onderweg in een zwart gat terecht. Hij offert zich op om Hathaway te redden en valt via het zwarte gat naar een vijfde dimensie die achter de boekenkast in de kamer van zijn dochter uitkomt. Hij geeft haar via morse tekens op de secondewijzer van haar horloge de informatie door die de aarde kan redden. De aarde wordt niet gered maar de bevolking verhuist naar de planeten die om Saturnus cirkelen. Daar komt McConaughey zonder ouder te zijn geworden na 60 jaar weer bij. Hij ontmoet zijn dochter, die nu de 82 jarige Ellen Burstyn is, op haar sterfbed en vertrekt naar de planeet waar Hathaway verblijft. De film eindigt na 2:45 uur vlak voor ze elkaar in de armen vallen. Had er niet een minuutje kunnen worden doorgefilmd?
Regisseur Christopher Nolan behoort tot de top 5 van de bepalende regisseurs. Hij kan het zich permitteren om alles in een nuchtere vormgeving met kleurloze grijstinten te filmen. Zijn cameraman is onze Hoyte van Hoytema. Ook de speciale effecten zijn weinig special. Het is vooral een mooie film die net even te lang is en te weinig wonderen baart. Maar iedere kans om Jessica Chastain te bekijken is er natuurlijk een. In A Space Odyssey (Stanley Kubrick 1968) was de boordcomputer Hal nog een statische potentaat. Nu is hij een lopende denktank geworden die heel practisch met de bemanning mee op expeditie gaat. Budget $165 miljoen en Boxoffice Worldwide $675 miljoen.

sphere-discovery

Sphere – Barry Levinson – 1998

Een team van vier wetenschappers onderzoekt een ruimtevaartuig dat al 300 jaar op de bodem van de oceaan ligt. Dustin Hoffman is de psycholoog, Sharon Stone de biologe en Samuel Jackson de natuurkundige. Ze betreden het ruimtevaartuig en ontdekken dat het van Amerikaanse oorsprong is en het logboek in 2047 stopt. Er bevindt zich een grote glimmende bol aan boord. Ze betreden de bol en ontdekken nadat ze weer terug zijn in hun duikboot dat hun gedachten worden gemanifesteerd. Het leidt tot onderlinge ruzies met gevaar voor eigen leven. Ze kunnen de demonen maar net de baas blijven en varen met een mini onderzeeër naar het moederschip aan de oppervlakte. Ze willen niet dat hun gaven bekend worden en besluiten om hun krachten weg te denken. De Sphere rijst vervolgens omhoog uit de zee en verdwijnt in de ruimte.
Het is een teleurstelling dat regisseur Barry Levinson ook heel matige films kan maken. Hij combineert A acteurs met een A budget maar levert toch niet meer dan een veredelde B film af. Hij komt niet in de buurt van The Abyss (James Cameron 1989) en Sharon Stone kan natuurlijk ook niet tippen aan Mary Elizabeth Mastrantonio. Budget $80 miljoen, boxoffice worldwide $50 miljoen.

 

Over fotografie

20170105e1014

Na 2 jaar is het mooi geweest met mijn maandelijke fotoblog  blikveld. Er stond een stevige stok achter de deur om bij te blijven met het bewerken van mijn foto’s. In 24 maanden is er een duidelijk beeld gegroeid van wat ik zie en hoe ik kijk en het nieuwe jaar vraagt om verandering. Door een onderbouwing van mijn fotoproces hoop ik tot een verdieping te komen. Al eerder ondervond ik dat schrijven over fotograferen contra productief kan zijn. Toch is de behoefte om duidelijkheid te scheppen groter en meer dan nodig.

Ik krijg weinig hulp van Susan Sontag. Zij heeft in 1977 haar 7 essays over fotografie gebundeld in On Photography. Het is een dun boekje van 182 pagina’s dat ik ooit tot de helft heb gelezen. Ze constateerde dat al in de analoge tijd de wereld overstroomd werd door beelden en foto’s. Hoeveel heviger is het geworden nu letterlijk iedereen met zijn smartphone documenteert en zijn beeld via de cloud deelt. Sontag was zelf geen fotografe en schrijft voornamelijk over het kijken naar de foto’s. Voor mij zit het avontuur veel meer in het fotografeerproces. Dat is misschien ook de reden waarom fotografiemusea bij mij niet aanslaan. Voor mijn eigen foto’s maakt het me niet veel uit hoe ze door anderen beoordeeld worden. De enige beperking die ik mezelf opleg is om op de openbare WordPress en Flickr sites geen familie foto’s te plaatsen. Die voorwaarde maakt geen inbreuk op mijn manier van fotograferen. Het is meer een selectie achteraf welke foto’s geplaatst kunnen worden.

20170105e1022

Op weg naar de stad fiets ik door het Amsterdamse Bos en maakte eens een foto op de kop van de bosbaan. Een jonge vrouw naast me werd bijna boos omdat ik met mijn foto al het moois vernietigde. Ik begrijp wat zij bedoelde maar ben het niet met haar eens. Zonder camera was ik in gedachten doorgefietst en niet afgestapt om te genieten van het beeld. Net als Eva Besnyö (1910-2003) die niets ziet als ze met een boodschappentas wandelt en pas met een camera in haar handen goed gaat kijken. Fotograferen is dus veel meer een manier om de wereld mooier te maken dan om hem te vernietigen. Het is een snel medium dat soms zelfs een blik op de wereld àchter de werkelijkheid geeft. Sontag zou dit vermoedelijk surrealistisch noemen. De camera legt dus niet de werkelijkheid maar de ontknoping van het kijkproces vast. Het kijken blijft altijd belangrijker dan de opname. Fotograferen schept de voorwaarden om beter te kunnen kijken. Twee keer hetzelfde onderwerp fotograferen is dus niet mogelijk. Documenteren vanwege het verhaal is ook niet de bedoeling. De foto moet zonder uitleg op zichzelf staan en zijn eigen bestaan rechtvaardigen. Daarom is het zo moeilijk om tijdens een vakantie goed te blijven fotograferen. Als je niet oppast maak je alleen maar foto’s die een een moment of onderwerp vastleggen. De echte fotograaf komt pas in een vertrouwde omgeving tot leven. Alleen daar kan de bekende wereld worden opgepoetst tot hij straalt van schoonheid.

20170104e1017-4773x2946-4773x2946

Leven is kiezen en voor fotograferen geldt niet anders. Alleen de beste foto’s overleven de selectie. Het is een ware survival of the fittest waarin de criteria voortdurend veranderen en aan voortschrijdend inzicht onderhevig zijn. Er zijn 6 hoofdkeuzemomenten in het creatieve proces te onderscheiden. Die momenten bestaan ieder opzich weer uit een aaneenschakeling van kleinere beslissingen.

  1. Is het beeld de moeite waard?
  2. Hoe gaan we het vastleggen?
  3. Welke opnamen worden geselecteerd voor bewerking?
  4. Hoe wordt de opname bewerkt tot foto?
  5. Welke foto’s worden geordend tot een ruwe serie?
  6. Welke foto’s uit de serie zijn presentabel?

Het avontuur is niet aangetast bij de overstap van analoog naar digitaal. De digitalisering heeft wel praktische voordelen opgeleverd. Kleur werd minder arbeidsintensief en is het meest zichtbare gevolg. Ook het kostenloos doorfotograferen vanwege het overschrijfbare medium is van grote invloed geweest op de kwaliteit. De milieu winst zit hem in het vervallen van de chemicalien. Het sociale voordeel komt doordat de bewerking nu ipv eenzaam in de donkere kamer aan de keukentafel kan plaatsvinden.

De eerste fase blijft het leukst en is gedurende korte tijd zelfs zonder camera uitvoerbaar. Impulsiviteit is van belang om het onverwachte mogelijk te maken en voorbij het zichtbare te fotograferen. Het aantal beelden dat wordt gespot is een maatstaf voor de kwaliteit van de dag. Bij het maken van de opname is de verwachting van het eindresultaat altijd hooggestemd. Het selecteren en bewerken van de opnamen is er op vooruit gegaan maar blijft een werkje waar ik naar uitkijk. Met Photoshop Lightroom ging er een wereld open waarin de foto soms mooier dan de werkelijkheid kan worden. Tot slot organiseert Google Picasa de fotoserie waarbij associaties en verloren ervaringen opgehaald worden.

20170104e1018

Fotograferen is zeker ook een manier van verzamelen. Net als bij boeken, cd’s of dvd’s is het leuk om ze opnieuw te bekijken of op een andere manier te ordenen. Picasa is met zijn gezichtsherkenning en keywords een mooi middel om de aantallen beheersbaar te maken.
Hoe mooi zou het zijn als er samenvloeiing zou plaatsvinden tussen mijn 5 kernactiviteiten (lezen, schrijven, fotograferen, film en muziek). Kunnen we dieper doordringen als we schrijven over foto’s of muziek voorzien van beelden? Ik schrijf al blogs over films, boeken en muziek. Waarom ook niet over mijn fotografie? Een foto met tekst zou de logische volgende stap zijn. Hoe onthullend is het als ik uitleg waarom een foto gemaakt is? Bij het maken van de foto’s combineer ik meerdere ontknopingen maar leg ze nooit aan de beschouwer uit. Het grootste nadeel is dat bij uitleg het mysterie wordt verbroken. Het in tact laten van mysteries is echter ook een vorm van intellectuele gemakzucht. Misschien gaat mijn creatieve fotografeerproces wel aan waarde winnen. Mijn eigen mysterie zal wel nooit ontknoopt worden maar het is wel goed om het zo dicht mogelijk te benaderen. Bij iedere opname krijg ik nog steeds hetzelfde gevoel als van mijn eerste foto’s. Van toen ik als jongetje van 10 in Artis met mijn Lubitel 6×6 van fl. 30 dat vreemde logge varken netjes op mijn film vastlegde.

1-1600x1384

zie ook:

https://erikgveld.wordpress.com/2012/12/14/10-fototoestellen/

2016 blikveld december

20161209e1004

20161209e1013

20161209e1014

20161209e1017

20161214e1088

20161214e1109

20161216e1118

20161225e1004

20161225e1008

20161226e1020

20161227e1022

20161230e1024

 

Plaatsbepaling:

  1. Kolenkitbuurt Amsterdam
  2. Kolenkitbuurt Amsterdam
  3. Kolenkitbuurt Amsterdam
  4. Kolenkitbuurt Amsterdam
  5. Amstelkerk Amstelveld Amsterdam
  6. ? gracht Amsterdam
  7. bij Kasteel Groeneveld Baarn
  8. vanaf de Hein Donnerbrug Amsterdam
  9. Cinecenter Amsterdam
  10. Amsterdamse Bos
  11. Amstelveen
  12. Rijksmuseum Amsterdam

2016 in 25 ontknopingen

1-vanity-3-1600x802

Het mooiste wandkleed dat ik in 2016 zag was van Grayson Perry (1960). Het hing dit voorjaar in het Bonnefantenmuseum als 3de uit de serie The vanity of small differences. Perry maakte ze naar aanleiding van een televisie documentaire over de smaakverschillen van de Engelse klassen. In 6 kleden combineert hij dit thema met het verhaal van A Rake’s Progress (William Hogarth 1697-1764) over een jongeman die een vermogen erft en dat over de balk gooit. Hij trouwt een rijke vrouw en verliest ook zijn tweede fortuin. Tot slot gaat hij de gevangenis in en sterft in het gekkenhuis. En dat allemaal gephotoshopt op 6 wandkleden die werden bedrukt door de klassieke tapijtindustrie van Vlaanderen.

2-duris-romain-7-930x930

De acteur Romain Duris begon als zomaar een leuke Franse jongen die in L’Auberge Espagnole (Cédric Klapisch 2002) op kamers ging in Barcelona. Hij kwam weer terug naar Parijs en ontmoette zijn oude kamergenoten in Les Poupées Russes (Cédric Klapisch 2005). Daarna werd het al serieuzer onder regie van de grote Jacques Audiard als hij in De battre mon couer c’est arrêté (Jacques Audiard – 2005) een vastgoedontwikkelaar/pianist speelt. Maar zijn acteertalent ontknoopte zich voor mij definitief in Molière (Laurent Tirard 2007). Duris speelt de toneelschrijver die in zijn eigen stukken speelde. Hij toont een dolkomisch talent en acteert verbluffend expressief hoe 3 verschillende soorten paarden kunnen lopen.

3-rihanna-oceans-8-cast-rihanna-anne-hathaway-1035x800

Rihanna (1988) kan pas met haar achtste cd ANTI indruk op me maken. Zij is op alle manieren dwars en mysterieus en de cd doet zijn naam ANTI eer aan. Het hoesje is groter dan normaal en past niet in mijn cd kast. Alle teksten zijn in braille geschreven en de artiestennaam op de rug ontbreekt. De 15 liedjes laten zich beluisteren als een caleidoscoop van stemmingen met een afwisseling in stijl die zo groot is dat het bijna een verzamelalbum is geworden. Ze zingt impulsief en verandert binnen het liedje van klankkleur. Met haar luie slordige articulatie doet ze weinig moeite om verstaanbaar te zijn. Het is een voortdurend ontknopingsproces dat me nog wel even bezig houdt.

20161109e1152-1620-hercules-segers-4201x3355

Hercules Segers (1590-1640) kreeg toch nog een eigen tentoonstelling in het Rijksmuseum. Het is een donker gebeuren voor de liefhebber die wil leren van zijn bezoek. De etsen zijn creatieve experimenten waarbij dezelfde etsplaat op verschillende manieren wordt afgedrukt en soms nog met verf wordt nabewerkt. Maar zoals altijd wordt het pas echt interessant bij de olieverf schilderijen. We zien weidse mysterieuze landschappen waarin je echt op reis bent. Segers zelf kwam een keer tot Brussel en vond zijn avontuur in het atelier. Je moet aandachtig kijken om de diepgang en verbeelding van zijn esoterische wereld te ontdekken.

4-bilkau_2-1229x1032

Kristine Bilkau (1974 Hamburg) schreef met haar debuut De gelukkigen (2015) een intiem verhaal over jong ouderschap dat wegens ontslag vervalt tot financiële onzekerheid.  Ze schrijft nauwkeurig maar blijft gevoelvol en vindt de treffende details in de kleine familie aangelegenheden. Het is bijna een leerboek geworden hoe liefdevolle ouders met hun baby en grootouders omgaan. Maar het gaat ook ook over de relatiegevolgen van een dubbel ontslag. Vooral de overbodige observaties zijn essentieel voor de beleving en als bij iedere grote schrijver krijg je de indruk dat ze haar eigen ervaringen opschrijft.

ezcurra-maria-ausstellung-desperate-housewives-124-_v-gseagaleriexl

Op een stille zondag in Mühlheim an der Ruhr bezochten we in het verlaten Kunstmuseum de tijdelijke expositie Desperate Housewives. Een variëteit aan vrouwelijke kunstenaars tonen op zeer ludieke wijze het leven en de lasten van de huisvrouw. De Argentijnse fotografe Maria Ezcurra (1973) is al strijkend dienstbaar aan haar man. Een andere huisvrouw maakt het tv scherm van binnen uit met een sopje schoon. Een derde heeft een poetspak waarin ze choreografisch over de vloer kruipt. Een volgende verstopt zich met camouflerende kleding in het interieur van de woonkamer of kijkt beangstigend door het venster van de draaiende wasmachine.

7-washington2_photoprovided-57e296d40ff67-960x843-57e296d40ff67

De jazzsaxofonist Kamasi Washington (1981) bestormde met zijn epische 3-voudige cd The Epic de algemene muzieklijstjes van 2015.  Ik heb hem niet meteen gekocht maar pas toen zijn ster in 2016 bleef stijgen. Het zijn kolossale composities die met hun energie en weerbarstigheid brutaal uit de speakers stromen en de kamer vullen. Washington is daarmee een kracht in de revival van de jazz muziek. Het enige nadeel is dat ik hem vanwege de intensiteit niet als achtrgrondmuziek kan opzetten.

8-statham-jason-statham-actor-1920x1200

Jason Statham (1967) is het directe resultaat van de kringloopwinkels en vrijmarkten. Zijn actiefilms zijn blijkbaar door manlief gekocht en met de grote opruiming door vrouwlief verwijderd. Jason is een mannenman die vrouwen een lastig rustverstoorder vindt. Hij vertolkt vaak een zwijgzame huurmoordenaar of vervoerder die het liefst zelfstandig zijn opdracht uitvoert. Vooral de 3-delige Transporter serie van producent  Luc Besson is vermakelijk amusement waarbij het einde bekend is en alleen de reis ernaartoe varieert.

9-20160510naamloos0003-2-1422x1103

Slechts 6 uur in Stockholm waren voldoende om tegen mijn mooiste standbeeld van 2016 aan te lopen. Hij staat in de onopvallende Sankt Nikolai Kyrka die als kroningskerk van de Zweedse koningen ook wel Storkyrkan (Grote Kerk) wordt genoemd. De ontmoeting met de reusachtige St. Joris vechtend met zijn draak kwam volkomen onverwacht. Meestal zijn kerkbeelden uit steen of brons maar deze was van eikenhout  en elandgeweien. Het staat er al sinds 1489 en is door Berndt Notke uit Lübeck gemaakt. Je loopt er omheen en kijkt er het nodige aan af maar kunt de essentie zoals bij ieder groot kunstwerk nooit helemaal bevatten. Misschien nog eens naar Lübeck gaan waar een kopie staat.

10-spiotta-danaspiottaauthorphotobyjessicamarx20152-940x1085-940x1085-940x1085

Dana Spiotti (1966) heeft met Innocents and others mijn mooiste roman van 2016 geschreven. Het is de vierde roman en aan haar summiere wikipedia pagina te beoordelen moet ze nog groots doorbreken. Ze vertelt aan de hand van 2 filmer regisseuses hoe veelzijdig film als kunstvorm is. Beeld, geluid, muziek, kleur, tekst en verhaal zijn allemaal belangrijk en ieder onderdeel legt zijn eigen accenten. Spiotti laat ons meeleven met haar fictieve personages. Je geeft om ze en hoopt dat ze hun weg zullen vinden tussen de letters van de nog komende pagina’s.

11-gong-li-2-1024x768-1024x768

Ik had de Chinese actrice Gong Li (1965) al verschillende malen gezien voor ze in 2016 echt persoonlijk tot me doordrong. Als liefje van Zhang Yimou speelde ze in zijn Het rode korenveld, Raise the red lantern en Curse of the golden flower. Maar ook in andere klassiekers als Farewell my Concubine, 2046 en Memoirs of a geisha heb ik haar onbewust bekeken. Pas dit jaar kon ik haar gezicht herkenbaar krijgen en haar naam herinneren vanwege Ju Dou (Zhang Yimou 1990) en The Chinese Box (Wayne Wang 1998). Eigenlijk moet ik nu de andere films weer opnieuw bekijken.

12-kiwanuka-michael-1600x1279

Michael Kiwanuka (1988) is in London geboren uit Ugandese ouders die voor Idi Amin hun land ontvluchtten. Met zijn 2de elpee Love&Hate haalt hij de jaarlijstjes en daarmee een groter publiek. Het is geen vrolijke cd geworden en we beleven hoe het is om als zwarte man in een witte wereld te leven. Hij wordt nu al vergeleken met Marvin Gaye, Bill Withers, Van Morrison en Otis Redding. Als dat maar goed gaat met die te hoog gestemde verwachtingen.

13-20161211e1070-1600x1200

Jordan Wolfson (1980 USA) heeft met Colored sculpture (2016) mijn moderne kunstwerk van het jaar gemaakt. Onder begeleiding van When a man loves a woman van Percy Sledge wordt een pop aan ratelende kettingen omhoog gehesen, naar achteren getrokken en weer tegen de vloer gesmeten. Ondertussen kijkt hij je met grote verbaasde ogen aan. Hij is de speelbal van een computer die hem fysieke ontberingen laat ondergaan. Nog nooit zo’n hartverschurend kunstwerk gezien.

 

14-beeck-griet-op-de-2-993x889

Griet op de Beeck (1973) was al bekend als schrijfster. Ik las pas dit jaar haar debuut Vele hemels boven de zevende (2013) en was niet onder de indruk was van het sombere en kleine verhaal. Pas als zomergast raakt ik in de ban van haar persoonlijkheid. Heel jammer dat Thomas Erdbrink zichzelf niet net zo open kon stellen als zijn gast. Want hoe mooi was ze in haar oprechtheid. Haar gezicht straalde en het prachtige Belgisch taalgebruik deed de rest.

15-young-faron-743x822

Faron Young (1932-1996) was mijn uitvlucht voor het karige muziekjaar 2016. Hij stond altijd voor me klaar bij de laatste letters als is radeloos op mijn iPod naar nieuwe muziek zocht. Zijn stem wordt steeds gelaagder en verenigt de pijn van Hank Williams met de baldadigheid van Jimmie Rodgers. Het is hardcore country dus zijn teksten gaan over wine/women/heartbreak.

2 44 Peter_de_Grote

Een ontknoping is pas een openbaring als hij daadwerkelijk ontknoopt wordt. Voor Peter de Grote (1672-1725) moest er een kort bezoek aan St. Petersburg aan te pas komen om de lijvige biografie van Robert Massie, die al sinds 1990 in mijn kast stond, te lezen. Het duurt even voor de 780 pagina’s verwerkt waren maar dan krijg je wel een 14-voudige ontknoping die in een apart blog is beschreven.

17-20160822e1049-1600x1200-1600x1200-1600x1200

Frank Gehry (1929) heeft in 2014 voor de Louis Vuitton Foundation een museumgaljoen met 12 opbollende zeilen in het Bois de Boulogne van Parijs geplaatst. Het gebouw is zo overdonderend dat bij het  eerste bezoek de kunstcollectie een bijzaak is. Dit keer geen titanium maar alumium vliesgevels met glaspanelen in wit en beplakt met felle kleuren. Die zijn als tijdelijk kunstwerk door de Franse kunstenaar Daniel Buren toegevoegd. Jammer dat nu het oorspronkelijk chique witte gebouw verdwenen is.

18-20160702e1005-constant-nieuwenhuis-1600x1375-1600x1375

Constant Nieuwenhuizen (1920-2005) zit duidelijk in de lift. Als interessantste lid van de Cobra beweging was theoreticus, schilder, beeldhouwer en maakte draadsculpturen en bouwkundige maquettes. Overal kom je wel een werk van hem tegen. Centre Pompidou, Cobra Amstelveen, Gemeente Museum Den Haag tonen de veelzijdigheid van zijn creatieve geest. In de documentaires zien we een bescheiden mens die rustig zijn weg door het leven zoekt.

19-nicolaas-kerk-1488-1506-nicolaas-kerk-meester-arnt-van-zwolle-en-ludwig-jupan-1583x1175-nicolaas-kerk-1488-1506-meester-arnt-van-zwolle-en-ludwig-jupan

Vlak over de grens staat in Kalkar de St. Nicolaikirche. Het was een vluchtoord voor de katholieke altaarbouwers en werd gespaard tijdens de beeldenstorm van 1566. Oorspronkelijk stonden er 15 altaren en er zijn er nu nog 9 van over. Ze zijn ongelooflijk mooi. De handeling is als een stripverhaal binnen een paneel over verschillende scenes verdeeld. De vele kleine figuren gaan in een organische manier in elkaar op en zijn van verbluffende gedetailleerdheid. Waar Tilman Riemenschneider het individu centraal stelde kiest Meister Arnt van Zwolle voor de ondergeschikheid van de mens aan het grote plaatje.

20-wayne-john-the-searchers-1-1280x720-1280x720

John Wayne (1907-1979) groeit steeds meer uit tot een kwaliteitsstempel voor een degelijk gemaakte western. Als je de vooroordelen over hem loslaat blijft er een oprechte acteur over die dicht bij zijn eigen karakter blijft. Hij is stoer en eerlijk en kan zelfs met mate verliefd worden. In zijn 50 jaar durende carriere zijn vooral de jaren 40 interessant. Hij is dan nog in de leeftijd om verliefd te worden en kan dat zo mooi onbeholpen spelen.

21-chastain-miss-miss-sloane-4183x2497-jessica-chastain-12410-4183x2497

Jessica Chastain 1977 is hard op weg naar een eigen filmvrouwblog. Ik koop nu al films alleen maar omdat zij erin meespeelt. Ze is zo mooi stoer in Zero Dark Thirty, lekker ordinair in The Help, doortastend in The most violent year en oprecht trouw in Take Shelter. Het lukt haar ook nog om die eigenschappen tegelijkertijd uit te beelden. Alles met het grootste gemak alsof ze het echt meent. Met haar rode haar zou ze een perfecte Femme Fatale kunnen zijn.

22-20160905e1574-compiegne-4551x3539-1600x1245-1600x1245

Napoleon 1 en Napoleon 3 woonden gedeeltelijk in Château de Compiegne. Het interieur is onlangs prachtig in de originele kleuren gerenoveerd en voor het eerst zie ik de onversneden Empirestijl die een keizer waard is. Hier druipt de grandeur van de muren en moet het ego opgepompt zijn. Heel jammer dat het Musée du Second Empire tijdelijk gesloten is en we het beroemde portret uit 1855 van Franz Xaver Winterhalter van keizerin Eugenie met haar hofdames missen.

23-20161007e1656-1600x1200

De fresco’s in de versterkte kerken van Bukovina (Moldavië Roemenië) worden vergeleken met die van de Sixtijnse Kapel uit Rome. Ze dateren uit dezelfde eeuw toen Roemenië voortdurend werd overspoeld door plunderende buurvolken. De plaatselijke bevolking school dan in het ommuurde klooster en vond orthodox christelijke troost bij de bijbelse stripverhalen.

24-20160903e1444a-vaux-le-vicomte-5472x3080-5472x3080-5472x3080-1600x901

Chateau Vaux le Vicomte (1661) was het voorbeeld dat Louis XIV met zijn Versailles wilde overtreffen. Het werd gebouwd door zijn minister van financiën Nicolas Fouquet die met architect Louis le Vau, decorateur/ schilder Charles le Brun en tuinman André le Notre de besten van zijn tijd inhuurde. Er werd 5 jaar gebouwd en de tuin duurde 20 jaar. Het motto van Fouquet was: tot waar je niet hoger kan klimmen. Het kasteel was zijn top en 3 jaar na het gereedkomen werd hij veroordeeld tot levenslange gevangenisstraf.

25-winslow-king-luke_winslow_3-3600x2400-3600x2400

De beste blues cd van 2016 is gemaakt door Luke Winslow-King (1983). Hij was op 19 jarige leeftijd op doorreis in Louisiana toen zijn auto met al zijn muziekinstrumenten werd gestolen. Tijdens zijn verblijf om de formaliteiten af te handelen werd hij verliefd op de Deep South en vestigde zich in New Orleans. Het resulteerde in zijn prachtige 5de roots cd I’m glad trouble don’t last always.

Juli Zeh – Ons soort mensen – 2016

Die Schriftstellerin Juli Zeh posiert am Dienstag (10.12.13) in Berlin für den Fotografen. Foto: Axel Schmidt/

Juli Zeh is de derde ‘jonge’ Duitse schrijfster die ik in 2016 lees. Het begon met Een handvol sneeuw van Jenny Erpenbeck (1967 Oost Berlijn) en even later volgde De Gelukkigen van Kristine Bilkau (1974 Hamburg). Erpenbeck schrijft daarna nog een urgent boek over asielzoekers maar ik kies voor de variatie. Beter kennismaken met 3 verschillende schrijvers dan met 3 boeken uit dezelfde geest. Eén lovende recentie in de Volkskrant over Ons soort mensen van Juli Zeh (1974  Bonn) was nog niet overtuigend. Pas toen de Trouw in lofuiting overtroefde ging ik kijken hoe het boek eruit zag. Uitgever Ambo/Anthos heeft er een prachtig ‘vasthoudboek’ van gemaakt. Mooi gebonden en niet te dik ondanks zijn 670 pagina’s. Daarmee was de aanschaf van mijn derde Duitse schijfster in 2016 een feit. Ik stopte met mijn 3 onderhande zijnde boeken en begon verwachtingsvol te lezen. De dames kunnen alle drie goed schrijven. Om toch een vluchtig en subjectief onderscheid te maken is Erpenbeck het hoofd, Bilkau het hart en heeft Zeh een beetje van beiden. Hun portretfoto’s vertellen eenzelfde verhaal. De Duitse factor zit hem misschien in hun stille en nauwkeurige manier van observeren. Onverschrokken en met open ogen treden ze de wereld tegemoet.

Juli Zeh is met Bilkau de jongste (42 jaar) maar overklast haar collegas in ervarenheid. Ze debuteerde al op 27 jarige leeftijd en schreef, naast toneelstukken, reisverslagen, kinderboeken en essays, al 6 romans. Haar onderwerpkeuze is filmisch en zou zo door Leon de Winter bedacht kunnen zijn. In Adler und Engel (2001) gaat een advocaat op onderzoek waarom zijn vriendin zelfmoord pleegde. Spieltrieb (2004) volgt 2 hoogbegaafde 14-jarige scholieren die alle compassie uitschakelen. In Schilf (2007) moet een vader een moord plegen om zijn ontvoerde zoon vrij te krijgen. Corpus Delicti (2009) is een toekomstroman waarin een autoritair regime een streng gezondheidsregime handhaaft. Nullzeit (2012) beschrijft een driehoeksverhouding van een getrouwde actrice die tijdens een vakantie een relatie met haar duiker krijgt. En dan nu in 2016 Ons soort mensen of in het Duits Unterleuten. Het speelt zich af in het fictieve landelijke dorp Unterleuten gesitueerd in voormalig Oost Duitsland. De komst van een windmolenpark geeft ruim voldoende mogelijkheid tot maatschappij duiding. De verhaallijn is een beetje een kruising tussen de burgelijkhede Herman Koch van het Diner en de natuuractivist Jonathan Franzen van Freedom.

Ons soort mensen is een omvangrijke roman geworden met 670 pagina’s. Maar Zeh gaat veel verder dan haar tekst. Ze heeft er een multi media gesamtkunstwerk van gemaakt met een eigen homepage (http://www.unterleuten.de/). Jammer dat ik hem pas na afloop bij het schrijven van deze blog ontdekte. Er staat een interactieve stadplattegrond op waar door op een perceel te klikken een bewonersbiografie kan worden geopend. Ook heeft ze het lijfboek Mein Erfolg van het paardenmeisje onder het pseudoniem van Manfred Gorts geschreven en uitgegeven. Die gedegen aanpak spreekt boekdelen over haar inzet. Zeh geniet duidelijk van haar virtuele wereld en gaat tot het uiterste. Het project krijgt nu opnieuw een uitbreiding omdat de ZDF er een tv serie van wil maken.

ons-soort-mensen

Het dorpje Unterleuten in Brandenburg ligt in een landelijk enclave ten westen van Berlijn. Het is 2010 maar de tijd staat stil. De 122 huishoudens lezen geen krant, kijken weinig televisie en hebben geen internet. Er zijn geen winkels en voor de eerste levensbehoeften is er een ruileconomie van diensten en moestuinproducten. Vlak bij het dorp ligt een beroemd vogelreservaat waar de laatste 20 kemphanen overwinteren. De oorspronkelijke inwoners van het dorp zijn verdeeld in 2 kampen. Het eerste wordt aangevoerd door Gombrowski. Hij was als hereboer in 1948 zijn grond kwijtgeraakt aan het Communisme en heeft zich vervolgens omhoog gewerkt in de landbouwcoöperatie Gute Hoffnung. Na de Wende kan hij het bezit bij elkaar houden en als amper rendabele bv voortzetten. Zijn tegenspeler is de communist Kron die als arbeider bij Gute Hoffnung zijn ondergeschikte was en nu alles doet om hem het leven moeilijk te maken. Kron wordt afgekocht met een bos aan de rand van het dorp waar hij gaat wonen. Twee jonge importstellen zorgen voor de moderne tijd. Een milieubeschermer is met zijn veel jongere vrouw Berlijn ontvlucht en werkt als vogelwacht in het aangrenzende kemphanenreservaat. Het andere stel is een doortastende paardenfluisteraarster die aan huis een manege wil beginnen. Haar man is een volgzame computernerd die door de week in Berlijn bij zijn broer werkt. De laatste grote speler is een Beierse projectontwikkelaar die vanwege de lage grondprijzen grote hoeveelheden land rondom Unterleuten heeft opgekocht.

Op pagina 125 belanden we bij een voorlichtingsavond in het dorpscafe waar dhr. Pilz van Vento Direct de windmolenplannen van de overheid uiteenzet. Er is veel weerstand maar de professional Pilz is wel wat gewend en doorstaat emotieloos de commotie. De energieafspraken van de overheid moeten gehaald worden. Het gaat om groot geld. De eigenaar van de grond krijgt pachtgeld van € 15.000 per molen per jaar. De gemeente  krijgt € 15.000 per Mw wat bij 10 molens neerkomt op € 150.000 per jaar. Voor die windmolens is een perceel van 10 ha nodig. Gombrowski en de projectontwikkelaar hebben beiden in het plaatsingsgebied 8 ha. Het tussenliggende perceel is van het paardenmeisje Linda en slechts 2 ha groot. Gombrowski kan met de inkomsten uit de windmolens zijn landbouwbedrijf weer rendabel maken. Hij bezoekt Linda die dan pas doorheeft dat ze ook daar een stukje grond heeft. Haar bouwvergunning voor de manege is afgewezen door het vogelreservaat en ze ziet meteen haar kans. Ze spreekt met Gombrowski af dat zij zal verkopen als hij een bouwvergunnig voor haar regelt. Meteen daarna ontmoet ze de projectontwikkelaar die een ruil voorstelt met een aan haar huis grenzend perceel van 4 ha en een handgeld van € 50.000.

Het verhaal komt in een stroomversnelling als de 6-jarige kleindochter van Kron verdwijnt. Er wordt door de dorpsbewoners een zoektocht georganiseerd om het bos uit te kammen. Gelukkig komt het meisje laat op de avond tevoorschijn uit het kattenhuis van de buurvrouw van Gombrowski. Volgens de dorpsroddel heeft hij een buitenechtellijke relatie met de buurvrouw en Kron beschuldigt hem van de ontvoering. Men gooit zijn ruiten in en het komt tot een vechtpartij tussen Gombrowski en Kron. Het paardenmeisje komt tussenbeide en voorkomt erger. Ze krijgt haar bouwvergunnig en verkoopt haar grond aan de ontwikkelaar. Haar man vreest de afkeuring van het dorp en rijdt kwaad van de notaris naar huis. In het bos waar zijn vrouw altijd de bocht afsnijdt krijgt hij een auto ongeluk. De kattenmevrouw draait door en wordt opgenomen. De echtgenote van Gombrowski verlaat hem en hij pleegt zelfmoord in de waterput van het dorp. Hij geniet vooraf van het idee dat het hele dorp zijn lichaamssappen zal drinken. De natuurbeschermer wordt agressief en slaat zijn buurman het ziekenhuis in vanwege opzettelijke rookoverlast. Het blijft onduidelijk of de windmolens geplaatst worden en wie ervan zal profiteren.

940full-juli-zeh

Mijn samenvatting is natuurlijk erg beknopt. In de 670 pagina’s is plek voor meer personages en zelfs een heuse moordgeschiedenis. Kron heeft een dochter die met haar man en dochtertje in het dorp woont. Gombrowski heeft een criminele autohandelaar in het dorp gehuisvest en beinvloedt de burgemeester. Het wordt allemaal perfect uit de doeken gedaan. Naast de personages speelt het dorp zijn eigen rol. De bewoners praten niets uit maar motiveren elkaar door daden. Als de burgemeester wil dat zijn buurman minder vaak gras maait plaatst hij zijn auto in de route van de tankauto die de beerput moet legen. Die buurman hakt vervolgens een boom om die weer zijn weg verspert. Daden zijn duidelijker dan woorden. De waarheid is toch maar multi uitlegbaar. Of zoals Zeh schrijft:  De waarheid was niet wat er daadwerkelijk was gebeurd, maar wat de mensen aan elkaar vertelden. (433)

Juli Zeh leidt ons vanzelfsprekend rond en springt per hoofdstuk naar de gedachten van een andere inwoner. Ze weet iedereen inlevend te duiden met typerende denkdetails. Haar hersens zijn een geoliede machine die geen haperingen toestaat. Maar die originele vertelstructuur heeft ook zijn keerzijde. We springen van geest tot geest, leren iedereen kennen maar binden ons aan niemand. Ik kan met iedereen meeleven maar kies geen partij in het dorpsleven. Ze mogen het van mij lekker samen uitzoeken en wie de moord heeft gepleegd is wel het laatste waar ik benieuwd naar ben. Iedereen handelt misschien wel te vanzelfsprekend vanuit zijn eigen situatie. Echte slechteriken of onschuldigen zijn daardoor niet mogelijk.  Hoe heerlijk zou het zijn als het verhaal vanuit een alomtegenwoordige verteller werd verteld. Eentje die in de hoofden van alle personages kan kijken. Zoals George Eliot bij haar landleven roman Middelmarch (1871) deed. Maar misschien is het wel een onredelijk wens om van een hedendaagse schrijver de stijl van een 19de eeuwer te verlangen. Vertellers zijn ouderwets en we kunnen blij zijn dat Zeh haar handeling tenminste nog chronologisch vertelt en alleen in de gedachten van haar personages naar het verleden gaan. Het leven in Unterleuten is toch meer een kwestie van volhouden en hard werken. Voor de liefde is daarin weinig plaats.

Het boek staat vol met rake observaties die heel vanzelfsprekend weglezen. Ieder karakter heeft een denkkader met eigen waarheden. Slechts een paar voorbeelden om de smaak vast te houden.

Voor Jule was Gerards geestdrift een middel tegen de dreigende informatienarcose van de vroege eenentwinstigste eeuw.         25

De onlangs schoongemaakte tegelvloer voelde koel onder haar voeten, iedere stap was een kleine triomf.       48

Tijdens de laatste etappe van zijn rit zag Konrad Meiler hoe het landschap zichzelf afschafte. Bossen trokken zich terug, heuvels vlakten af, rivieren verzandden, kleuren verbleekten. Hij haatte Pruisen.     53   (Konrad komt uit Beieren)

Schallers arbeidsbestaan had uit een gecompliceerd netwerk van contacten ontstaan, dat aan de randen van de legaliteit was gespannen.       83

Toch ervoer hij de ouderdom nog altijd als een horizon waar je je op af bewoog zonder hem ooit te bereiken.       291

Frederik had de nieuwe wondermachine bij een spciaalzaak in Potsdam besteld, waar even bloemrijk over koffiesoorten en koffiemachines werd gesproken als elders over moderne kunst.       315

De eeuwige pubers wilden alle opties openhouden, om zich er vervolgens over te verbazen dat ze geen idee hadden wat ze met hun leven wilden.    488

autorenbild-thomas-muller

 

Voor Jenny Erpenbeck en Kristine Bilkau zie:

https://erikgveld.wordpress.com/2016/01/19/jenny-erpenbeck-een-handvol-sneeuw-2012/

https://erikgveld.wordpress.com/2016/05/25/kristine-bilkau-de-gelukkigen-2015/

2016 blikveld november

20160917e1025-halfweg-4864x3648

20160922e1080

20161023e1026

20161102e1144

20161116e1218

20161122e1247-deventer-4505x3508

20161123e1280a-4495x3314

20161123e1303-loenermark-5472x3080

20161123e1330-loenermark-5472x3080

20161207e1010

20161204e1476a-eemhuis-amersfoort-neutelings-riedijk-5472x3080-5472x3080-5472x3080

20161204e1467-friedrich-kunath-5472x3080
20161130e1400

Plaatsbepaling:

  1. Halfweg
  2. Vondelpark
  3. Fotofestival Breda
  4. Jan Luijkenstraat Amsterdam
  5. Sint Antoniesluis Amsterdam
  6. Deventer
  7. Woeste Hoeve bij Hoenderloo
  8. Loenermark
  9. Loenermark
  10. De Poel Amstelveen
  11. Bibliotheek in Eemgebouw van Neutelings Riedijk
  12. Museum KadE in Eemgebouw van Neutelings Riedijk
  13. Kringloop Amsterdam Noord